Για λίγα λεπτά, οι Δίδυμοι Πύργοι εμφανίστηκαν ξανά στον ουρανό της Νέας Υόρκης. Όχι ως κτίρια, όχι ως αναπαράσταση από ατσάλι και γυαλί, αλλά ως 2.977 σημεία φωτός πάνω από το λιμάνι της πόλης. Ένα για κάθε άνθρωπο που σκοτώθηκε στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Το έργο «2,977 Lights Over New York Harbor» παρουσιάστηκε τη νύχτα της Τετάρτης 9 Σεπτεμβρίου, ενόψει της 25ης επετείου των επιθέσεων. Χιλιάδες drones σηκώθηκαν πάνω από το New York Harbor και, αφού σχημάτισαν μια ελικοειδή κίνηση φωτός, ενώθηκαν σε ένα περίγραμμα των Δίδυμων Πύργων, στο ύψος και στις αναλογίες που είχαν πριν από την κατάρρευσή τους.
Η εικόνα ήταν τόσο απλή όσο και δύσκολη: οι πύργοι που λείπουν από το skyline της Νέας Υόρκης επέστρεψαν προσωρινά ως φως. Το έργο δεν προσπάθησε να ανακατασκευάσει τους Δίδυμους Πύργους σαν συμπαγείς όγκους. Τους σχεδίασε στον αέρα σαν μνήμη, σαν αστερισμό, σαν μια αρχιτεκτονική παρουσία που υπάρχει μόνο όσο την κρατούν τα φώτα.
Η εγκατάσταση σχεδιάστηκε σε συνεργασία με οικογένειες θυμάτων, επιζώντες και πρώτους ανταποκριτές της 11ης Σεπτεμβρίου. Ανάμεσα σε όσους συμμετείχαν στη διαμόρφωσή της ήταν η Μπρέντα Μπέρκμαν, πρώην πυροσβέστρια του FDNY και καλλιτέχνις, ο Τιμ Μπράουν, πρώτος ανταποκριτής του FDNY το 1993 και το 2001, η Τέρι Στράντα, πρόεδρος της 9/11 Families United, ο Τζιμ Σμιθ, συγγενής της αστυνομικού Moira Smith που σκοτώθηκε στις επιθέσεις, και η Ζενεβιέβ Σίλερ, κόρη του πυροσβέστη Στίβεν Σίλερ.
Το έργο σχεδιάστηκε σε διάλογο με το «Tribute in Light», τη γνωστή φωτεινή μνημειακή εγκατάσταση που κάθε χρόνο υψώνει δύο κάθετες δέσμες φωτός στο Μανχάταν. Εδώ, όμως, η εικόνα μετατοπίστηκε: αντί για δύο στήλες φωτός που θυμίζουν την απουσία, τα 2.977 drones δημιούργησαν για λίγο το ίδιο το περίγραμμα των πύργων. Η απουσία έγινε σχήμα.
Υπήρχε και ένα πιο αρχιτεκτονικό υπόστρωμα. Η ελικοειδής κίνηση του φωτός παραπέμπει στην πρόταση της ομάδας THINK για το World Cultural Center, το ανεκτέλεστο σχέδιο που είχε προταθεί μετά την 11η Σεπτεμβρίου για την ανοικοδόμηση του World Trade Center: δύο ανοιχτοί, δικτυωτοί πύργοι που θα υψώνονταν γύρω και πάνω από τα αρχικά ίχνη των Δίδυμων Πύργων, χωρίς να τα αγγίζουν. Στο drone έργο, αυτή η ανεκπλήρωτη ιδέα επέστρεψε όχι ως κτίριο, αλλά ως φως πάνω από το νερό.
Την καλλιτεχνική διεύθυνση και την παραγωγή είχε ο Άντισον Μερ, με την Sky Elements στην εναέρια παραγωγή. Στο project συμμετείχαν επίσης ο designer Γιαν Πολ Ντούμπελμαν, το Studio Drift ως καλλιτεχνικός σύμβουλος, καθώς και οι Σιγκέρου Μπαν και Ντιν Μαλτς. Η παραγωγή παρουσιάστηκε ως δωρεάν δημόσια πράξη μνήμης, χωρίς εισιτήριο και χωρίς εμπορικό περιεχόμενο στον ουρανό, με χρηματοδότηση από ιδιωτική φιλανθρωπία και δωρεές σε είδος.
Η επιλογή των drones δεν ήταν απλώς τεχνική. Σε μια πόλη όπου η 11η Σεπτεμβρίου παραμένει δεμένη με την εικόνα των αεροπλάνων, του ουρανού και της κατάρρευσης, το να επιστρέψει η μνήμη στον αέρα είναι από μόνο του φορτισμένο. Όμως εδώ η τεχνολογία δεν χρησιμοποιήθηκε ως θέαμα εντυπωσιασμού. Χρησιμοποιήθηκε για να φτιάξει κάτι εύθραυστο και προσωρινό: μια εικόνα που δεν μπορούσε να κρατήσει, ακριβώς επειδή μιλούσε για κάτι που χάθηκε.
Η εγκατάσταση είχε και μουσική διάσταση, με έργα του Φίλιπ Γκλας, του Τζον Άνταμς και του Μαξ Ρίχτερ. Ανάμεσά τους ήταν και το «On the Transmigration of Souls» του Άνταμς, έργο γραμμένο για τα θύματα της 11ης Σεπτεμβρίου. Η εικόνα των πύργων δεν στάθηκε μόνη της· συνοδεύτηκε από μια ηχητική μνήμη που παρέπεμπε περισσότερο σε τελετουργία παρά σε event.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η 11η Σεπτεμβρίου δεν ανήκει πια μόνο σε όσους τη θυμούνται ως προσωπικό σοκ. Μεγαλώνει ήδη μια γενιά που δεν έζησε εκείνη την ημέρα, αλλά ζει στον κόσμο που ακολούθησε. Γι’ αυτό και τέτοιες εικόνες έχουν διπλό βάρος: δεν απευθύνονται μόνο στη μνήμη, αλλά και στη μετάδοση της μνήμης.
Οι Δίδυμοι Πύργοι δεν ξαναχτίστηκαν. Δεν θα μπορούσαν. Αλλά για λίγα λεπτά, πάνω από το λιμάνι της Νέας Υόρκης, η πόλη είδε ξανά το περίγραμμά τους να στέκεται στον ουρανό. Όχι σαν επιστροφή στο πριν, αλλά σαν υπενθύμιση ότι ορισμένες απουσίες χρειάζονται ακόμη μορφή για να μπορέσουν να ειπωθούν.
Με στοιχεία από Designboom
