Παντελής Μπουκάλας: Είκοσι
Άγρα
Τα είκοσι αριθμημένα και τρία ανάριθμα ποιήματα του ποιητή, μεταφραστή, δοκιμιογράφου και δημοσιογράφου Παντελή Μπουκάλα, για την απώλεια του γιου του, Σπύρου, που έφυγε αιφνίδια από τη ζωή το 2011, έπειτα από τροχαίο δυστύχημα, απέχουν πολύ από αυτό που συμβατικά θα ονομάζαμε ποιητική συλλογή. Αντιθέτως, συνθέτουν ένα βιβλίο στο οποίο οι λέξεις έχουν ηττηθεί κατά κράτος. Εδώ βρισκόμαστε, εν γνώσει μας, πέρα από τα σύνορα της γλώσσας, πέρα ακόμη και από το άρρητο, στη «χώρα του αμετάφραστου». Μπορεί η λογοτεχνία να μεταγράψει σε λέξεις τον αδόκητο χαμό και το αβάσταγο πένθος; Ίσως μόνο αν εξαρχής αναγνωρίσει την ανημποριά της.
Παντελής Μπουκάλας: «Είκοσι», εκδόσεις Άγρα
Τα είκοσι τρία ποιήματα του βιβλίου, μαζί με ένα εισαγωγικό τρίστιχο και ένα καταληκτικό κομμάτι, είναι φτιαγμένα από θραύσματα ενός βίου που δεν ξεπέρασε τα είκοσι έτη· είναι γεμάτα σιωπές, ανάσες, ουρλιαχτά, κουβεντολόι με το κενό και «παραθετικά αδειοσύνης». Αλλά είναι γεμάτα και από στοργικές προσφωνήσεις, με τον τρόπο του δημοτικού τραγουδιού, που σηκώνουν τόνους άφατης τρυφερότητας και ανείπωτου πόνου: «καημέ μου αμάραντε», «τι βιάστηκες, κλωνάρι μου,/να ξεκορμίσεις;», «Ε, γιε μου, γιε/και μαναράκι μου;». Τι κι αν επιστρατεύονται ο Όμηρος («μωρό μου ωκύμορο»), η επιτάφια ποίηση, το ποντιακό μοιρολόι και τα λεξικά του Δημητράκου και του Βοσταντζόγλου;
«Δεν κλίνεται ο θάνατος», γιατί «Ο θάνατος υπάρχει». Ομοίως και το «Είκοσι» του Παντελή Μπουκάλα δεν αναλύεται ούτε ερμηνεύεται, απλώς υπάρχει. Στη σούμα, ωστόσο, για τον αναγνώστη μένει παρακαταθήκη η αγάπη: «Μένει ανεπίδοτη η πλούσια αγάπη». Ένα ανάθημα σπάνιας, ακριβής ποίησης και «πλούσιας αγάπης» είναι το «Είκοσι» και τα νεοελληνικά γράμματα πολύ τυχερά που τη δεξιώθηκαν.
Γιάννης Μπαλαμπανίδης: Το τραγούδι των κληρονόμων
Πόλις
Εκκινώντας από τη θεωρία του Πιερ Μπουρντιέ περί πολιτιστικού κεφαλαίου, που όλοι κληρονομούμε και το οποίο θρέφει τις ανισότητες, το «Τραγούδι των κληρονόμων» του Γιάννη Μπαλαμπανίδη, από τις εκδόσεις Πόλις, είναι ένα μυθιστόρημα που διατρέχει τάξεις, γενιές, τόπους και δεκαετίες. Τι οδηγεί από τις δυτικές συνοικίες της Θεσσαλονίκης σε έναν απαστράπτοντα γυάλινο εταιρικό πύργο της λεωφόρου Συγγρού; Πώς από την αθωότητα της δεκαετίας του ’90 μεταφερθήκαμε σε ένα αποστειρωμένο παρόν, εμποτισμένο με ψευδαισθήσεις ευτυχίας;
Γιάννης Μπαλαμπανίδης: «Το τραγούδι των κληρονόμων»,
εκδόσεις Πόλις
Ο Μπαλαμπανίδης παραδίδει, με σαρδόνια ειρωνεία αλλά και διεισδυτική ματιά, ένα μυθιστόρημα που ενσωματώνει την τοξική θετικότητα της εποχής, τις ψηφιακές πλατφόρμες που απειλούν την ανθρώπινη ιδιωτικότητα, τον κυνισμό της εργασιακής κουλτούρας και εκείνη την πλευρά της μεγάλης Ιστορίας από την οποία επιμελώς αποστρέφουμε το βλέμμα. Παράλληλα, σε μία απρόσμενη και επιτυχή σύζευξη, η αστική ευφορία από το «Ελεύθερο πνεύμα» του Γιώργου Θεοτοκά, που εκδόθηκε σχεδόν πριν από έναν αιώνα, συναντά την ακόρεστη επιθυμία για άνοδο σε πύργους που υψώνονται με έπαρση πάνω από την πόλη.
Οι προσωπικές ιστορίες των ηρώων του Μπαλαμπανίδη διαπλέκονται με τα συλλογικά τραύματα, προσφέροντας πολλά στην κατανόηση όσων ζούμε σήμερα. Το τραγούδι των κληρονόμων εν τέλει είναι υπνωτιστικό· νανουρίζει τη γενιά μας ώστε να ξεχνά τι έχει προηγηθεί και τι τελικά έχει κληρονομήσει. «Μας περιμένει ένα λαμπρό μέλλον»: Η φράση αυτή από το βιβλίο ηχεί σαν ένα πολλαπλά ειρωνικό μότο στα αυτιά μας.
Ζοζέ Σαραμάγκου: Αυτοί που σηκώθηκαν απ’ τη γη
Μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, Καστανιώτης
Το μυθιστόρημα του Πορτογάλου Νομπελίστα, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 2010, με τίτλο «Αυτοί που σηκώθηκαν απ’ τη γη» δημοσιεύτηκε το 1980 και μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά. Πρόκειται για ένα εν μέρει αυτοβιογραφικό βιβλίο. Ο εγγονός ακτημόνων αγροτών που γεννήθηκε στο μικρό χωριό Αζινιάγκα της Πορτογαλίας έμελλε να γίνει διάσημος διεθνώς με το επίθετο Σαραμάγκου, ένα επίθετο που συνδέεται με τις αγροτικές του ρίζες.
Ζοζέ Σαραμάγκου: «Αυτοί που σηκώθηκαν απ’ τη γη»
Μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, εκδόσεις Καστανιώτης
Μέσα από τη ζωή διαφορετικών γενεών της φτωχής οικογένειας των Μάου-Τέμπο στη νότια Πορτογαλία, που θυμίζει την οικογένεια των παππούδων του, παρακολουθούμε μια ταραχώδη για την Πορτογαλία αλλά και για όλο τον κόσμο περίοδο: δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, η δικτατορία Σαλαζάρ, η εγκαθίδρυση της δημοκρατίας στην Πορτογαλία.
Μπορεί στο πρώιμο αυτό έργο να μην κυριαρχεί ακόμα ο έντονα αλληγορικός χαρακτήρας άλλων βιβλίων του, ωστόσο αναδεικνύονται με ενάργεια και μέσα από απαράμιλλης δύναμης εικόνες οι κοινωνικές ανισότητες, η εκμετάλλευση των αδυνάτων και η βία των ισχυρών. Και εδώ, όπως σε όλο το έργο του, ο Σαραμάγκου στρέφει τα βέλη του προς κάθε μορφή εξουσίας και τη θρησκεία, ενώ αναβλύζει ο βαθύς ανθρωπισμός του και ταυτόχρονα αποτίνει φόρο τιμής στις ρίζες του.
Μονίκ Βιττίγκ: Οι Γκερίλλες
Μτφρ. Έφη Γιαννοπούλου, Εκτός Γραμμής
Οι «Γκερίλλες» είναι ένα βιβλίο-ορόσημο για τη φεμινιστική και λεσβιακή λογοτεχνία που μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά, εγκαινιάζοντας τη νέα λογοτεχνική σειρά των εκδόσεων Εκτός Γραμμής. Πρόκειται για το πρώτο βιβλίο της Γαλλίδας Μονίκ Βιττίγκ (1935-2003) στη γλώσσα μας.
Μονίκ Βιττίγκ: Οι «Γκερίλλες»
Μτφρ. Έφη Γιαννοπούλου, εκδόσεις Εκτός Γραμμής
Η Βιττίγκ υπήρξε πρωτοπόρα συγγραφέας, φιλόσοφος και θεωρητικός του φεμινισμού. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1969, στον απόηχο του Μάη του ’68, στον οποίο συμμετείχε ενεργά και η ίδια. Είναι ένα εξεγερσιακό, άναρχο έργο στο οποίο η Βιττίγκ μεταπλάθει σε λογοτεχνία τη ριζοσπαστική θεωρία της για ρήξη με την ετεροκανονικότητα, καθώς κι ένα ακατάτακτο, πειραματικό κείμενο, μεγάλης ποιητικής ορμής, το οποίο έχουμε την τύχη να διαβάζουμε σε μια εξαιρετική μετάφραση από την Έφη Γιαννοπούλου.
Σύμφωνα με τη συγγραφέα, οι Γκερίλλες είναι ένα «επικό ποίημα» και ένα «κολάζ σπαραγμάτων» από πολλά διαφορετικά κείμενα και είδη λόγου. Ο πόλεμος εδώ διεξάγεται από τις «Γκερίλλες», τις μαχήτριες που γκρεμίζουν τα πάντα στο πέρασμά τους. Η Βιττίγκ χρησιμοποιεί την αντωνυμία «Αυτές» αντί για το «Αυτοί», επιχειρώντας να ταρακουνήσει το γλωσσικό αλλά και το ετεροκανονικό κατεστημένο. «Αυτές λένε» και μιλούν για έναν κόσμο στα συντρίμμια του δικού μας: «Λένε πως πρέπει να σπάσουν τον τελευταίο δεσμό που τις συνδέει με μια νεκρή κουλτούρα».
Γιάννης Κτενάς: Η επιστημολογική στροφή στην πολιτική – Whataboutism, γενεαλογική υπονόμευση, κατασκευασιοκρατία
Εκκρεμές
Πολιτική και επιστήμη: Πού βρίσκεται το όριο; Ποτέ άλλοτε δεν είχε εκδηλωθεί στη δημόσια σφαίρα τόσο έντονα, όσο τα τελευταία χρόνια, και ειδικά κατά την περίοδο της πανδημίας, η τάση η πολιτική σύγκρουση να διεξάγεται με όρους επιστημολογίας, ενώ η ίδια η επιστήμη να πολιτικοποιείται.
Γιάννης Κτενάς: «Η επιστημολογική στροφή στην πολιτική – Whataboutism, γενεαλογική υπονόμευση, κατασκευασιοκρατία»,
εκδόσεις Εκκρεμές
Το επίκαιρο και εμπεριστατωμένο δοκίμιο του Γιάννη Κτενά, διδάκτορα πολιτικής φιλοσοφίας και κοινωνικής θεωρίας του Παντείου Πανεπιστημίου, με τίτλο «Η επιστημολογική στροφή στην πολιτική» εξετάζει τρία κοινωνικά φαινόμενα που παρατηρούνται κατά κόρον σήμερα: το whataboutism (το «μη επιχείρημα» τού «Ναι, αλλά εσείς…»/«τι γίνεται με το…»), τη γενεαλογική υπονόμευση (την ιδέα ότι αν ανακαλύψουμε τους μηχανισμούς πίσω από μια άποψη, είμαστε σε θέση να την αμφισβητήσουμε) και την κατασκευασιοκρατία (την πεποίθηση ότι η πραγματικότητα και η γνώση μας γι’ αυτήν συγκροτούνται κοινωνικά).
Ο συγγραφέας διερευνά πώς φτάσαμε ως εδώ, με τη συνδρομή πολλών παραδειγμάτων και από την καθημερινή ζωή. Από την Ομάδα Αλήθειας μέχρι τις πολιτικές του Τραμπ, την κλιματική αλλαγή και τις θεωρίες φύλου, η αλήθεια και η επιστήμη μοιάζουν να σχετικοποιούνται όλο και περισσότερο. Η κριτική σκέψη βρίσκεται σε διωγμό. Δοκίμια όπως αυτό του Γιάννη Κτενά σκιαγραφούν αυτό το ρευστό τοπίο στον χώρο της επιστημολογίας και καλούν σε καίριους προβληματισμούς.
Χλόη Κολύρη: Το γήρας – Φαινομενολογία, βιολογία, ψυχανάλυση, τέχνη
Πατάκης
«Έχω γεράσει, άρα έχω ζήσει»· εξάλλου, μόνο οι τυχεροί γερνούν. Πόσο έχει αλλάξει η αντίληψή μας για τα γηρατειά;
Χλόη Κολύρη: «Το γήρας – Φαινομενολογία, βιολογία, ψυχανάλυση, τέχνη»,
εκδόσεις Πατάκης
Ποια η διαφορά ανάμεσα στο προσωπικό βίωμα και στις θεωρίες περί γήρατος; Μπορούν ο Σπινόζα, ο Χέλντερλιν, ο Λακάν, η Σιμόν Ντε Μποβουάρ, η Χάνα Άρεντ κ.ά. να μας υποδείξουν μια άλλη στάση απέναντι στα γηρατειά; Και τι είναι το «νέο γήρας»;
Το δοκίμιο «Το γήρας» της Χλόης Κολύρη, ψυχιάτρου-αναλύτριας, αποτελεί ένα σχετικά μικρής έκτασης αλλά εξαιρετικά οξυδερκές δοκίμιο, που συνδυάζει θεωρίες από τη φαινομενολογία, τη βιολογία, την ψυχανάλυση και παραδείγματα από την τέχνη, προτείνοντας μια ριζοσπαστική θέαση του γήρατος, προς την κατεύθυνση της χειραφέτησης, της ανανέωσης και της επιθυμίας.
Το γήρας μπορεί να είναι αφορμή για μία επανεκκίνηση, υποστηρίζει η Χλόη Κολύρη, και μπορεί να αποτελέσει ένα πεδίο διεκδικήσεων, όπως υπήρξε πριν από πενήντα χρόνια το φύλο.
Χαρούκι Μουρακάμι: Η πόλη και τα αβέβαια τείχη της
Μτφρ. Βασίλης Κιμούλης, Ψυχογιός
Ένα διήγημα με τον ίδιο τίτλο, που γράφτηκε το 1980 από τον σπουδαίο Ιάπωνα συγγραφέα, αποτέλεσε τη βάση για το μυθιστόρημα «Η πόλη και τα αβέβαια τείχη της» που κυκλοφόρησε στην Ιαπωνία το 2023.
Χαρούκι Μουρακάμι: «Η πόλη και τα αβέβαια τείχη της», μτφρ. Βασίλης Κιμούλης, εκδόσεις Ψυχογιός
Παρά τις κατηγορίες που του προσάπτονται περί επανάληψης και εμμονών, ο Μουρακάμι παραμένει και εδώ πιστός στον μαγικό ρεαλισμό και το ρευστό και μελαγχολικό σύμπαν του: ένας νεανικός έρωτας που έληξε μυστηριωδώς με την εξαφάνιση της κοπέλας, μια πόλη όπου βρίσκεται ο αληθινός εαυτός μας, μία βιβλιοθήκη που αντί για βιβλία περιέχει όνειρα, φανταστικοί κόσμοι σε αντίστιξη με την πραγματικότητα, μία σκιά που ανεξαρτητοποιείται από τον κάτοχό της, ένα αγόρι που φορά φούτερ με το «Yellow Submarine» των Beatles και ένας ηλικιωμένος βιβλιοθηκάριος που φορά φούστες.
Οι αινιγματικοί ήρωες του Μουρακάμι και οι παράξενες ιστορίες τους καλούν τον αναγνώστη σε μια περιδίνηση, όπου το όριο μεταξύ φανταστικού και πραγματικού διαρκώς θρυμματίζεται.
Κόλιν Μπάρετ: Αγριόσπιτα
Μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, Στερέωμα
Ο 44χρονος Ιρλανδός Κόλιν Μπάρετ αποδεικνύεται και στα «Αγριόσπιτα» άξιος συνεχιστής της σπουδαίας παράδοσης της ιρλανδικής λογοτεχνίας. Το βιβλίο συμπεριλήφθηκε στη μακρά λίστα του βραβείου Booker για το 2024 και απέσπασε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου πεζογράφου στα Νero Book Awards.
Κόλιν Μπάρετ: «Αγριόσπιτα»
μτφρ.: Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδόσεις Στερέωμα
Πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημά του που εκδόθηκε το 2024 και το δεύτερο βιβλίο του που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Στερέωμα, μετά τη συλλογή διηγημάτων «Νεαρά τομάρια», που προκάλεσε αίσθηση.
Ο Μπάρετ σκιαγραφεί με τρυφερότητα –χαϊδεύει, σχεδόν, με τη γραφή του– και βαθιά ανθρωπιά τους τραυματισμένους, βασανισμένους και μελαγχολικούς ήρωές του.
Πίσω από την άγρια όψη της βίας, ξαφνικές αχτίδες ευαισθησίας διαπερνούν τα σκοτάδια των «Αγριόσπιτων», τα οποία δεν είναι παρά οι ψυχές των παραμελημένων ανθρώπων του περιθωρίου. Ο ρεαλισμός του μαγνητίζει από την πρώτη σελίδα, η οξεία παρατηρητικότητά του εντυπωσιάζει και οι άμεσοι και ωμοί διάλογοί του αποδίδονται έξοχα στην πολύ καλή μετάφραση της Κρυστάλλης Γλυνιαδάκη.
Ευτυχία Γιαννάκη: Θάλασσα, σώσε με
Ίκαρος
Η Ευτυχία Γιαννάκη ανήκει πλέον στις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας, αποδεικνύοντας περίτρανα πως το αστυνομικό μυθιστόρημα μπορεί να υπερβεί τα όρια του μυστηρίου και να είναι ταυτόχρονα οξυδερκές κοινωνικό ψυχογράφημα και καθρέφτης των μετασχηματισμών της ελληνικής κοινωνίας.
Ευτυχία Γιαννάκη, «Θάλασσα, σώσε με», εκδόσεις Ίκαρος
Στο νέο της αστυνομικό μυθιστόρημα, με πρωταγωνιστή τον αστυνόμο Χάρη Κόκκινο, μάς μεταφέρει στο Ναύπλιο, παραμονές Χριστουγέννων, όπου μια γνωστή δικηγόρος και πρώην σύζυγος εισαγγελέα βρίσκεται δολοφονημένη σε μια παραλία στο Τολό. Την ίδια στιγμή, η εξαφάνιση της συντρόφου του οδηγεί και τον Χάρη Κόκκινο στην ίδια πόλη.
Αυτή τη φορά, ο Κόκκινος θα έρθει αντιμέτωπος με τοπικά συμφέροντα, υψηλά ιστάμενα πρόσωπα και στελέχη της ΕΥΠ. Το Ναύπλιο, εκτός από ένα ατμοσφαιρικό σκηνικό, ιδανικό για μυστικά και σκοτεινά εγκλήματα, γίνεται η εύγλωττη μικρογραφία της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.
Ταυτόχρονα, η Ευτυχία Γιαννάκη επιχειρεί μια βαθιά κατάδυση στην άβυσσο των ανθρώπινων σχέσεων και ειδικά στα σημεία χωρίς επιστροφή. Οι ήρωές της θα καταλήξουν πως: «Από όλους τους δολοφόνους που έχουμε, η αγάπη είναι ο καλύτερος».
Χ.Φ. Λάβκραφτ: Η ονειρική αναζήτηση της άγνωστης Καντάθ
(Εικονογραφημένη διασκευή: Ι.Ν.Τζ. Κάλμπαρντ), μτφρ. Θωμάς Π. Μαστακούρης, Αίολος
«Η ονειρική αναζήτηση της άγνωστης Καντάθ» είναι η διάσημη νουβέλα του Χ.Φ. Λάβκραφτ που γράφτηκε μεταξύ 1926 και 1927 και δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατό του, το 1943.
Χ.Φ. Λάβκραφτ: «Η ονειρική αναζήτηση της άγνωστης Καντάθ»
(Εικονογραφημένη διασκευή: Ι.Ν.Τζ. Κάλμπαρντ), μτφρ. Θωμάς Π. Μαστακούρης, εκδόσεις Αίολος
Πριν από την οριστική επικράτηση του «κοσμικού τρόμου» στο έργο του, η επική περιπέτεια του Ράντολφ Κάρτερ που εντάσσεται στον «Κύκλο του ονείρου» του Λάβκραφτ αποτελεί μια συμβολική οδύσσεια στον δρόμο για τις «Ονειροχώρες» και μπορεί να ερμηνευθεί και ως μια υπαρξιακή αλληγορία.
Η μυστηριώδης Καντάθ, εκτός από κατοικία των θεών και διαφυγή από την πραγματικότητα, λειτουργεί και ως σύμβολο των κινδύνων που ενέχει η αναζήτηση του απόλυτου ιδανικού. Ο πολυβραβευμένος Βρετανός εικονογράφος Ι.Ν.Τζ. Κάλμπαρντ μεταφέρει την ατμοσφαιρική νουβέλα του Λάβκραφτ σε ένα εντυπωσιακό graphic novel, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αίολος.
Η εικονογράφηση του Ι.Ν.Τζ. Κάλμπαρντ αναδεικνύει αριστοτεχνικά την ποιητική και φιλοσοφική διάσταση του έργου του Λάβκραφτ.\
