Μετά τη θριαμβευτική πρεμιέρα της ανασύνθεσης της όπερας Μήδεια του Λουίτζι Κερουμπίνι, της θρυλικής παραγωγής του 1961 με τη Μαρία Κάλλας σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή, ακολουθεί η παράσταση Πέρσες (3-4/07) σε μετάφραση Παναγιώτη Μουλλά και σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη, στην πρώτη του κάθοδο στο αργολικό θέατρο. Ο Δημήτρης Καταλειφός αναλαμβάνει τον ρόλο του Δαρείου και η Μαρία Ναυπλιώτου τον ρόλο της Άτοσσας, ενώ ο Χορός, που αποτελείται από 22 ηθοποιούς, πρωταγωνιστεί επίσης, παραμένοντας διαρκώς στη σκηνή και εκφράζοντας, με μόνα εργαλεία τον λόγο, την κίνηση και τη μουσική, το συλλογικό τραύμα μιας μουδιασμένης κοινωνίας. Στο επίκεντρο αυτού του καλλιτεχνικού εγχειρήματος βρίσκεται ο άνθρωπος και τα ονόματα όσων χάθηκαν και χάνονται κάθε λεπτό σήμερα. Η Ιστορία συναντά το θέατρο χάρη σε έναν τραγικό συγγραφέα, τον Αισχύλο, που υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας, πολεμώντας με τους Αθηναίους, και οκτώ χρόνια μετά έγραψε με τους Πέρσες, μια πρωτοφανή μορφή παραστατικού «ρεπορτάζ» πολέμου.
Το Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» και οι Tiger Lillies συναντιούνται στις Βάκχες (10-11/07), μια σκηνική ανάγνωση που απορρυθμίζει την αιώνια διαπάλη μεταξύ δυο θεμελιωδών αρχών – της λαμπερής μορφής του Απόλλωνα και της χαοτικής σαγήνης του Διονύσου. Ο Leonid Yovchev υποδύεται τον Διόνυσο, η Λουκία Μιχαλοπούλου την Αγαύη και ο Μιχαήλ Ταμπακάκης τον Πενθέα, σε μια παράσταση που θέτει το καίριο ερώτημα σχετικά με την ανοχή της κοινωνίας στην αποσταθεροποίηση.
Ο σκηνοθέτης υποστηρίζει ότι αυτή η τραγωδία φτάνει πιο μακριά από κάθε άλλη όσον αφορά τις ανορθολογικές παρορμήσεις και την παραφροσύνη και αποδεικνύεται επικίνδυνη για τους θεατές, οι οποίοι καλούνται να έρθουν αντιμέτωποι με τους βαθύτερους και ισχυρότερους φόβους τους.
Το έργο λειτουργεί ως αναμέτρηση με τα όρια της ευταξίας, καθώς χτίζεται πάνω στην αυταπάτη και στην ύβρη της βεβαιότητας πως ό,τι δεν χωρά στη γλώσσα και στον νόμο μπορεί απλώς να εξοριστεί, δοκιμάζοντας την αντοχή κανόνων και θεσμών. Ο σκηνοθέτης υποστηρίζει ότι αυτή η τραγωδία φτάνει πιο μακριά από κάθε άλλη όσον αφορά τις ανορθολογικές παρορμήσεις και την παραφροσύνη και αποδεικνύεται επικίνδυνη για τους θεατές, οι οποίοι καλούνται να έρθουν αντιμέτωποι με τους βαθύτερους και ισχυρότερους φόβους τους.
Η Άλκηστις του Ευριπίδη (17-18/07), το μοναδικό σωζόμενο έργο της αρχαίας τραγωδίας που φέρνει επί σκηνής όχι μόνο τον Θάνατο αλλά και την Ανάσταση, παρουσιάζεται από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά με την Ηρώ Μπέζου στον ομώνυμο ρόλο και τον Γιάννη Νιάρρο στον ρόλο του Άδμητου. Έργο διφυές, μια διαρκής αιώρηση μεταξύ ζωής και θανάτου, παιχνιδιού και εφιάλτη, συντριπτικής τραγωδίας και απροσδόκητης κωμικότητας, αφήνει ανοιχτό το ερώτημα: τι σημαίνει επιστροφή στη ζωή όταν η θυσία έχει ήδη συντελεστεί; Το έργο και η περίπτωση της ηρωίδας, που προσφέρει τον εαυτό της ως αντάλλαγμα για να σωθεί ο σύζυγός της, σήμερα μπορεί να διαβαστεί ως γυναικοκτονία νομιμοποιημένη από την κοινωνική και πολιτική τάξη.
Ο Νίκος Καραθάνος, ο Φοίβος Δεληβοριάς και ο Άγγελος Τριανταφύλλου συμπράττουν σε μια επίσκεψη στο έργο του Αριστοφάνη Ειρήνη (24-25/07), το οποίο κατέχει κομβική θέση στο συνολικό έργο του Αριστοφάνη ως η άκρως συμφιλιωτική και πλέον αισιόδοξη από τις πολιτικές του κωμωδίες. Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς, Πάνος Παπαδόπουλος, Γιάννης Κότσιφας, Ιωάννα Μαυρέα, Βάσω Καβαλιεράτου, ανάμεσα σε άλλους, πρωταγωνιστούν στη γιορτή ενός αγροτικού κόσμου που χάθηκε, ένα κωμικό, ακατανίκητο επιχείρημα, ένα πανηγύρι του λαϊκού ανθρώπου με υλικό τους ίδιους τους καπνούς του πολέμου. Η επιμονή του απλού ανθρώπου να διεκδικήσει την ειρήνη, ακόμα και ενάντια στη λογική της εξουσίας, καθιστά το έργο απόλυτα επίκαιρο σε έναν κόσμο όπως ο σύγχρονος, όπου οι εισβολές, η βία, οι απειλές, η ανασφάλεια και ο κυνισμός εξακολουθούν να παρουσιάζονται ως αναπόφευκτη πραγματικότητα.
Οι Τρωάδες του Ευριπίδη (31/07-1/08), η παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου, φέρνει για πρώτη φορά στη σκηνή της Επιδαύρου ένα σύνολο είκοσι δύο ερμηνευτριών και ερμηνευτών –ανάμεσά τους μέλη της ομάδας Εν Δυνάμει– κάθε ηλικίας, με και χωρίς αναπηρία. Με τη Λυδία Φωτοπούλου στον ρόλο της Εκάβης, η παράσταση αναμειγνύει τα όμορφα, υγιή κορμιά των προνομιούχων γυναικών της βασιλικής οικογένειας της Τροίας, που αναμένουν την τελική διαλογή τους από τους κατακτητές, με σώματα ανήλικα, ανάπηρα, ηλικιωμένα – που ούτε πριν από τον πόλεμο αποφάσιζαν για τον εαυτό τους και που συνήθως δεν έχουν το προνόμιο της αφήγησης. Το γυναικείο σώμα ως παγκόσμιο σύμβολο της ανθρώπινης τραγωδίας μιλά για τη φρίκη του πολέμου μέσα από το φίλτρο του αυτού που διαισθάνεται πως θα αντικειμενοποιηθεί και θα απανθρωποποιηθεί.
Μια Αντιγόνη (7-8/08) «απογυμνωμένη», εμπνευσμένη από το έργο του Σοφοκλή, που κρατά την ουσία του έργου σε μια ριζοσπαστική ερμηνεία και μια παράσταση που ενώνει την ποίηση της κίνησης με την ποίηση του κειμένου και του προφορικού λόγου δημιουργεί ο Νορβηγός χορογράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτης Άλαν Λουσιέν Όγεν, με σημαντικούς συνεργάτες-χορευτές του Tanztheater Wuppertal της Πίνα Μπάους. Με αυτούς επιχειρεί μια τολμηρή επανερμηνεία της διαχρονικής τραγωδίας και την εκ νέου ανακάλυψη των ιδεών του έργου μέσα από τη σωματική ποίηση του Tanztheater, σε διάλογο με τον προφορικό λόγο και τον σύγχρονο χορό. Η παράσταση φωτίζει τη βαθιά ανθρώπινη έκφραση, φέρνοντάς την αντιμέτωπη με τα άλυτα διλήμματα του έργου και την πολυπλοκότητα της εξουσίας, σε μια εποχή που το λάθος χαρακτηρίζεται κακό, το σωστό απορρίπτεται ως ηθικολογία, ενώ η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η ταπεινότητα διακυβεύονται σε έναν αγώνα για τον σεβασμό των ανθρώπινων νόμων.
Την Λυσιστράτη του Αριστοφάνη (21-22/08) παρουσιάζει το ΚΘΒΕ σε σκηνοθεσία Αστέριου Πελτέκη, με την Ελισάβετ Κωνσταντινίδου στον ομώνυμο ρόλο. Κωμωδία βαθιά πολιτική, αυτό το ανθρωποκεντρικό έργο εστιάζει στη στιγμή κατά την οποία μια κοινωνία εξαντλημένη από τη φθορά αναζητά επειγόντως έναν νέο τρόπο οργάνωσης. Ο Αριστοφάνης μάς υπενθυμίζει ότι κάθε κοινωνία που χάνει την επαφή με το «σώμα» και τη χαρά οδηγείται αναπόφευκτα στη βία, και ότι η ανασύνταξη δεν ξεκινά από «επάνω», από την εξουσία, αλλά από το συλλογικό ένστικτο επιβίωσης. Στον πυρήνα της σκηνοθετικής προσέγγισης βρίσκεται ακριβώς αυτή η χειρονομία, η οποία δεν επιτυγχάνεται μέσα από τη βία ή την επιβολή, αλλά μέσα από τη συνειδητή άρνηση συμμετοχής σε έναν φαύλο κύκλο.
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος σκηνοθετεί τον Ίωνα (28-29/08), ένα από τα πιο αινιγματικά έργα του αρχαίου δράματος, σε παραγωγή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου, με τον Γιάννη Τσουμαράκη στον ομώνυμο ρόλο και τη Στέλα Φυρογένη στον ρόλο της Κρέουσας. Ένα έργο που κινείται στο μεταίχμιο μεταξύ τραγικού και κωμικού, μύθου και ρεαλισμού, μυστικισμού και σκεπτικισμού, θέτοντας στο επίκεντρο το ζήτημα της ταυτότητας και του ανήκειν, και συνομιλεί άμεσα με τη σύγχρονη εμπειρία, σε μια εποχή που όλα τίθενται διαρκώς υπό αμφισβήτηση και επαναδιαπραγμάτευση. Με φόντο την ανατροφή του Ίωνα στο μαντείο του Απόλλωνα χωρίς όνομα και επίγνωση της καταγωγής του, η σκηνοθεσία μετατρέπει τη σκηνή σε έναν πολυπρισματικό χώρο αναστοχασμού, όπου τα είδωλα της αλήθειας και του ψεύδους αλληλεπικαλύπτονται, αποκαλύπτουν και αποκρύπτουν, με το ερώτημα της ταυτότητας να παραμένει ανοιχτό, ρευστό και αγωνιώδες.
Μικρή Επίδαυρος
Σε ένα πρώτο βήμα αυτονόμησης από το πρόγραμμα του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου, η Μικρή Επίδαυρος, σαν καλοκρυμμένο μυστικό, αποκαλύπτει ένα πρόγραμμα με ουσία, λεπτομέρεια και δυνατές φωνές δημιουργών σε απρόσμενες συναντήσεις.
Στις 26 και 27/6 ο Ευριπίδης Λασκαρίδης επιστρέφει με τη σαρκαστική Τουρνέ, μια μαγική περιπέτεια του θεάτρου που φέρνει στην επιφάνεια αθέατες πτυχές της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας με αφετηρία τον κόσμο των θερινών θεατρικών περιοδειών και μπουλουκιών, μια κοινωνία συντροφικότητας και εξάντλησης, φιλοδοξίας, λατρείας και τελικά επιβίωσης.
Στις 4/7 η Μάρτα Γκόρνιτσκα, ιδρύτρια του Chorus of Women στη Βαρσοβία και του Political Voice Institute στο Βερολίνο, δίνει εδώ φωνή σε ένα πολυπρόσωπο σώμα που κουβαλά τη μνήμη των γυναικείων πολυφωνικών παραδόσεων μέσα στον χρόνο. Το Mothers - A Song for Wartime αναζητά ό,τι μπορεί να απομείνει από τη φωνή, όταν η βία έχει διαρρήξει ακόμα και τη δυνατότητα του λόγου.
Στις 10 και 11/7 ο Κωνσταντίνος Βήτα στη ζωντανή παράσταση Εννιά νούφαρα από τη νεκρή όχθη, μια μουσική σύνθεση-γέφυρα μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, ατομικού και συλλογικού βιώματος, συνδέει ρεμπέτικα του Γιάννη Παπαϊωάννου και ένα καινούργιο τραγούδι του Σωκράτη Μάλαμα με δικές του πρωτότυπες συνθέσεις που λειτουργούν ως σημείο εισόδου και εξόδου από έναν μουσικό κόσμο που βρίσκεται στο χείλος μιας μνήμης έτοιμης να εξαφανιστεί ή να μεταμορφωθεί.
Στις 17 και 18/7 ο Θοδωρής Γκόνης παρουσιάζει Τα πορτοκάλια της Παλαιάς Επιδαύρου που διηγούνται μέσα από λόγια και τραγούδια μια ιστορία αγάπης για τη μοναχοκόρη του παλιού αγροτικού γιατρού της Επιδαύρου, η οποία με το αίμα της έβαψε για πάντα τα πορτοκάλια της Παλαιάς Επιδαύρου, τα κατακόκκινα σαγκουίνια.
Στις 24 και 25/7 Κορνήλιος Σελαμσής και Χάρης Φραγκούλης συμπράττουν στο 1961, μια εκδρομή στα ερείπια του παρόντος για δύο φωνές και έξι όργανα. Η κεντρική ιδέα του έργου περιπλέκεται με τη σκέψη και την εικόνα της αρχιτεκτονικής του μοντέρνου της δεκαετίας του 1960, προσκαλώντας το κοινό σε ένα ερείπιο που προσωρινά θα ανασάνει, θα ζωντανέψει –για μια ώρα και λίγο παραπάνω– και θ᾽ ακουστεί ασθενικά η φωνή του.
Στις 31/07 και 1/08 η συναυλία με τίτλο CHOREKA συνθέτει μια απρόσμενη, σαγηνευτική μουσική αφήγηση. Αντλώντας υλικό από γυναικεία χορικά που έγραψε ο συνθέτης Χαράλαμπος Γωγιός τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια για παραστάσεις θεατρικών έργων του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Μποστ, η βραδιά μεταπλάθει τον πυκνό πυρήνα μιας μουσικής που γεννήθηκε για τη σκηνή σε πρωτόγνωρη συναυλιακή εμπειρία, μέσα από την ερμηνεία της Μαρίνας Σάττι και του γυναικείου χορωδιακού συνόλου CHÓRES.
Στις 7 και 8/8 κάνει πρεμιέρα το νέο έργο του Ιβάν Βιριπάγεφ I-ONE σε σκηνοθεσία Γκαλίν Στόεφ. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο μοιράζονται η Αντιγόνη Ντισέν από την Αυστραλία, η Σοφία Κόκκαλη από την Ελλάδα και η Καρολίνα Ζέπα από την Πολωνία, συνθέτοντας από την πρώτη στιγμή μια σκηνική συνάντηση διαφορετικών ερμηνευτικών διαδρομών. Μια σκηνοθετική πρόταση που δοκιμάζει τα όρια του μύθου και αναμετριέται με το πιο εύθραυστο υλικό του είδους μας: την τεχνολογία, την έννοια του εαυτού και της ταυτότητας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
