Ο ηθοποιός Ευάγγελος Πρωτοπαπάς υπήρξε ένας δευτεραγωνιστής καρατερίστας που θυμόμαστε από τις ταινίες στις οποίες έχει συμμετάσχει, κυρίως δίπλα στον Βασίλη Λογοθετίδη, αδελφικό του φίλο, κουμπάρο και νονό του γιου του, Δημήτρη. Απόφοιτος της σχολής του Εθνικού και συμμαθητής του Χορν και της Μελίνας, ξεκίνησε την επαγγελματική του σταδιοδρομία ως μέλος του θιάσου Κοτοπούλη το 1942, αφού πρώτα πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο και παρασημοφορήθηκε με το Μετάλλιο Εξαίρετων Πράξεων.
Ο θάνατος της μητέρας του από την πείνα της Κατοχής τον έφερε πιο κοντά στον Λογοθετίδη, καθώς αδυνατούσε να πληρώσει τα έξοδα της κηδείας και ο σπουδαίος ηθοποιός τα κάλυψε δίνοντας μια χρυσή λίρα Αγγλίας. Αυτό τους συνέδεσε εφ’ όρου ζωής με μια δυνατή και βαθιά φιλία, η οποία συνεχίστηκε με την επαγγελματική τους συνεργασία.
Εκτός από τα πολλά θεατρικά έργα στα οποία έπαιξαν, έκαναν μαζί περιοδείες στην Αμερική και στην Ευρώπη, ενώ συμπρωταγωνίστησαν σε εξαιρετικές κινηματογραφικές ταινίες που άφησαν εποχή, όπως οι «Ένας ήρως με παντούφλες», «Σάντα Τσικίτα», «Κάλπικη Λίρα», «Ο Ζηλιαρόγατος», «Δεσποινίς ετών 39».
Τα κοντινά, μεσαία και γενικά πλάνα που τράβηξε ο Πρωτοπαπάς αποκαλύπτουν την εμπειρία και τη γνώση του ως κινηματογραφιστή. Το υλικό αυτό σήμερα βρίσκεται σε διαδικασία αποκατάστασης σε ειδικό εργαστήριο σύγχρονης τεχνολογίας στο Παρίσι.
Μετά τον θάνατο του Λογοθετίδη, το 1960 συνεργάστηκε με τον Ντίνο Ηλιόπουλο, ενώ το καλοκαίρι του 1962 έπαιξε στην «Οδό Ονείρων» των Χατζιδάκι, Αργυράκη, Σολομού. Δύο χρόνια αργότερα, το 1964, ο Αλέξης Σολομός, με τον οποίο υπήρξαν συμμαθητές, τον κάλεσε να ενταχθεί στο Εθνικό Θέατρο. Για τα επόμενα δεκατρία χρόνια έπαιξε πρωταγωνιστικούς ρόλους του κλασικού κυρίως ρεπερτορίου και του αρχαίου δράματος και το 1976 έγινε καλλιτεχνικός διευθυντής στο «Άρμα Θέσπιδος» (κινούμενος θίασος του Εθνικού Θεάτρου).
Όλα τα χρόνια που έπαιζε δίπλα στον Λογοθετίδη επιδιδόταν σε ένα ιδιαίτερα εκκεντρικό και ακριβό χόμπι για την εποχή: κινηματογραφούσε πρόβες και ολόκληρες παραστάσεις, δημιουργώντας έτσι περισσότερο ή λιγότερο συνειδητά ένα αρχείο που για τα δεδομένα του ελεύθερου θεάτρου αποτελούσε σχεδόν πολυτέλεια. Αυτή του την πλευρά τη γνώριζαν και την εκτιμούσαν όλοι στο ελληνικό θέατρο· έτσι, όταν προσλήφθηκε στο Εθνικό, ο Αλέξης Μινωτής τού πρότεινε να συνεχίσει, κινηματογραφώντας ακόμα και τις παραστάσεις αρχαίου δράματος. Ως εκ τούτου, κατά κάποιον τρόπο ο Πρωτοπαπάς έγινε ο ανεπίσημος κινηματογραφιστής της πρώτης σκηνής της χώρας.
Τη δεκαετία του 1990, στο πλαίσιο αφιερώματος που έκανε ο θεατρολόγος Ηλίας Μαλανδρής στην Κατίνα Παξινού στον τηλεοπτικό σταθμό Seven X, ο εγγονός της, Αλέξανδρος Αντωνόπουλος, του παραχώρησε μερικά τρίλεπτα φιλμάκια 8mm από πρόβες και παραστάσεις της θρυλικής ηθοποιού, όπως και κάποια σύντομα αποσπάσματα προβών και παραστάσεων της Μαίρης Αρώνη, της Ελένης Χατζηαργύρη και του Δημήτρη Χορν. Τα φιλμάκια αυτά, που τα είχε κινηματογραφήσει τη δεκαετία του 1960 ο Πρωτοπαπάς και τα είχε δωρίσει στον Αντωνόπουλο, μόλις πρόσφατα αποδείχτηκε ότι αποτελούν μικρό μέρος ενός απίστευτου σε όγκο και σε αξία υλικού που ήταν κρυμμένο για πενήντα χρόνια σε μια αποθήκη στην Παιανία.
Ο Μαλανδρής έτυχε να γνωρίσει τον Δημήτρη Πρωτοπαπά, γιo του ηθοποιού, στην παρουσίαση του βιβλίου που έγραψε για τον πατέρα του και τον νονό του «Μια κάλπικη λίρα που έγινε τελικά χρυσή» (εκδόσεις 24 γράμματα). Ενδιαφέρθηκε να μάθει τι είχε στη διάθεσή του και τι είχε διασωθεί. Ο Δημήτρης Πρωτοπαπάς, που ζει μόνιμα εκτός Ελλάδας και δεν έχει καμία σχέση με τον καλλιτεχνικό χώρο, δεν είχε σκεφτεί ποτέ να εκμεταλλευτεί ή να αναδείξει τα ταινιάκια που είχε στη διάθεσή του, οπότε του πρότεινε να ανοίξουν μαζί την αποθήκη του πατρικού του σπιτιού που είχε μείνει κλειστή από τον θάνατο του πατέρα του το 1995.
Τότε ο θεατρολόγος βρέθηκε μπροστά σε έναν θησαυρό με αποσπασματικές καταγραφές εμβληματικών παραστάσεων της ακμής του Εθνικού Θεάτρου, των δεκαετιών 1960-1970, μαζί με σκόρπιες σκηνές παραστάσεων του Λογοθετίδη («Ικέτιδες», «Πλούτος», «Ιβάνωφ», «Ο Ηλίας του 16ου», «Οιδίπους», «Αγαμέμνων», «Ορέστεια», «Το ιερό σφάγιο», «Το έξυπνο πουλί», «Εξοχικόν Κέντρον “Ο Έρως”», «Ψαρόγιαννος», «Προμηθέας Δεσμώτης») καθώς και περιοδείες του Εθνικού Θεάτρου στην Κίνα και την Αμερική.
Τα κοντινά, μεσαία και γενικά πλάνα που τράβηξε ο Πρωτοπαπάς αποκαλύπτουν την εμπειρία και τη γνώση του ως κινηματογραφιστή. Το υλικό αυτό σήμερα βρίσκεται σε διαδικασία αποκατάστασης σε ειδικό εργαστήριο σύγχρονης τεχνολογίας στο Παρίσι. Από αυτό έχουν πλήρως αποκατασταθεί οι παραστάσεις «Αγαμέμνων» (1965) και «Οιδίπους Τύραννος» (1966) σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή, στις οποίες συμμετέχει η Κατίνα Παξινού.
Η ψηφιακή αποκατάσταση των δύο ιστορικών παραστάσεων αποτελεί ένα μοναδικής αξίας πολύτιμο ντοκουμέντο. Καθώς έχει ήχο και εικόνα, είναι η μοναδική καταγραφή που διαθέτουμε αυτήν τη στιγμή της μεγάλης τραγωδού Κατίνας Παξινού. Στον «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου, που έκανε πρεμιέρα στην Επίδαυρο το 1965, έχει τον ρόλο της Κλυταιμνήστρας, και η μουσική είναι του ιδιοφυούς Γιάννη Χρήστου, ενώ στον «Οιδίποδα Τύραννο», έναν χρόνο μετά, ο ίδιος ο Μινωτής κρατά τον ομώνυμο ρόλο και η Κατίνα Παξινού εκείνον της Ιοκάστης – σε αυτή την παράσταση υπογράφει και τη μουσική. Το επόμενο βήμα είναι να παρουσιαστούν στο ελληνικό κοινό με τη συνδρομή ενδεχομένως συμφωνικής ορχήστρας.
Η ταυτότητα των παραστάσεων
ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ
Μετάφραση: Ιωάννης Γρυπάρης
Σκηνοθεσία: Αλέξης Μινωτής
Σκηνικά: Βασίλης Βασιλειάδης
Κοστούμια: Αντώνης Φωκάς
Συνθέτης: Γιάννης Χρήστου
Μουσική διεύθυνση: Γιάννης Χρήστου
Χορογραφία: Μαρία Μ. Χορς,
Μουσική διδασκαλία: Έλλη Νικολαΐδου
Βοηθός σκηνοθέτη: Λάμπρος Κωστόπουλος
ΔΙΑΝΟΜΗ
Φρουρός: Θόδωρος Μορίδης
Κλυταιμνήστρα: Κατίνα Παξινού
Κήρυκας: Στέλιος Βόκοβιτς
Αγαμέμνων: Θάνος Κωτσόπουλος
Κασσάνδρα: Ελένη Χατζηαργύρη
Αίγισθος: Νίκος Τζόγιας
Α’ Κορυφαίος: Βασίλης Κανάκης
Β’ Κορυφαίος: Γκίκας Μπινιάρης
Κορυφαίοι: Στέλιος Παπαδάκης, Κώστας Κοκκάκης, Θόδωρος Δημήτριεφ, Κώστας Κοσμόπουλος
Χορός: Δημήτρης Μαλαβέτας, Νικηφόρος Νανέρης, Κώστας Σκαρλής, Μιχάλης Μαραγκάκης, Θάνος Δαδινόπουλος, Τάκης Βουλαλάς, Θόδωρος Συριώτης, Μελέτης Καραμάνης, Δημήτρης Ντουνάκης, Δημήτρης Δαμαλάς, Δημήτρης Τσούτσης
Θεατρική περίοδος: Θερινή 1965
27/6/1965-27/6/1965
Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, Δήμος Ασκληπιείου, Ελλάδα
ΣΟΦΟΚΛΗ ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΣ
Μετάφραση: Φώτος Πολίτης
Σκηνοθεσία: Αλέξης Μινωτής
Σκηνικά: Κλεόβουλος Κλώνης
Κοστούμια: Αντώνης Φωκάς
Συνθέτης: Κατίνα Παξινού
Μουσική διεύθυνση: Ανδρέας Παρίδης
Χορογραφία: Μαρία Μ. Χορς
Βοηθός σκηνοθέτη: Λάμπρος Κωστόπουλος
ΔΙΑΝΟΜΗ
Οιδίπους: Αλέξης Μινωτής
Ιερέας: Γκίκας Μπινιάρης
Κρέοντας: Θάνος Κωτσόπουλος
Τειρεσίας: Γιάννης Αποστολίδης
Ιοκάστη: Κατίνα Παξινού
Αγγελιαφόρος: Παντελής Ζερβός
Θεράπων Λαΐου: Λυκούργος Καλλέργης
Εξάγγελος: Στέλιος Βόκοβιτς
Α’ Κορυφαίος: Βασίλης Κανάκης
Κορυφαίος: Αλέκος Δεληγιάννης
Κορυφαίος: Νίκος Παπακωνσταντίνου
Κορυφαίος: Βασίλης Παπανίκας
Χορός: Θόδωρος Δημήτριεφ, Γιώργος Γεωργίου, Κώστας Σκαρλής, Μιχάλης Μαραγκάκης, Θάνος Δαδινόπουλος, Τάκης Βουλαλάς, Θόδωρος Συριώτης, Μελέτης Καραμάνης, Δημήτρης Ντουνάκης, Δημήτρης Δαμαλάς, Δημήτρης Τσούτσης
Θεατρική περίοδος: Θερινή 1966
25/7/1966-25/7/1966
Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, Δήμος Ασκληπιείου, Ελλάδα
