«Ξεκοιλιασμένα» κτίρια, χαλάσματα σε έναν διαλυμένο τόπο, ερείπια που φέρουν επάνω τους ίχνη και μνήμες μιας αλλοτινής ζωής στον Νότιο Λίβανο, όπως τα απαθανάτισε η Randa Mirza τον Νοέμβριο του 2024, έπειτα από βομβαρδισμούς του ισραηλινού στρατού, ώστε να ολοκληρώσει το πρότζεκτ της με τίτλο «ATLAL». Αυτό το έργο της το συνδέει με τους προ-ισλαμικούς ποιητές, οι οποίοι συνέθεταν στίχους που αναφέρονταν σε ερείπια ως σύμβολα της απώλειας, του νόστου και του περάσματος του χρόνου.
Snapshots από γυναικείες κλινικές που καλύπτουν έναν ολόκληρο τοίχο απαρτίζουν το φωτογραφικό «μωσαϊκό» της Carmen Winant με τίτλο «The last safe abortion», που αναδεικνύει το σημαντικό έργο που επιτελείται σε αυτά τα ιατρικά κέντρα στις ΗΠΑ τα τελευταία πενήντα χρόνια. Πρόκειται για φωτογραφίες που προέρχονται από αρχεία κλινικών των Μεσοδυτικών Πολιτειών αλλά και για λήψεις που τράβηξε η ίδια μετά την ανατροπή της απόφασης Roe v. Wade, στρέφοντας το βλέμμα στην «αόρατη εργασία» του προσωπικού αυτών των ιδρυμάτων.
Ένα γεγονός καλλιτεχνικής έρευνας, δημόσιας ανταλλαγής και στοχασμού, όπου διασταυρώνονται μέσα από τη σύγχρονη τέχνη της φωτογραφίας διαφορετικές φωνές, εμπειρίες και καλλιτεχνικές θέσεις.
Τι συμβαίνει όταν αναθέτεις σε στρατιώτες που πολεμούν στην πρώτη γραμμή να φωτογραφίσουν στιγμές από το μέτωπο; Το 2025 ο Serhii Melnychenko έπεισε την εταιρεία FOTOVRAMCI να εξοπλίσει 25 άντρες του ουκρανικού στρατού με αναλογικές κάμερες μιας χρήσης, ώστε να καταγράψουν με αυτές την καθημερινότητά τους. Επιπροσθέτως, τους ζητήθηκε να τις παραδώσουν συνοδευόμενες από ένα γράμμα και ένα προσωπικό αντικείμενο. Το έργο συλλογικής μνήμης και κοινών εμπειριών που προέκυψε φέρει τον τίτλο «Frontline Rolls: Photos, letters, and artifacts from Ukrainian Soldiers».
Στη μεγάλων διαστάσεων εγκατάσταση «Everything I want to tell you», η οποία καλύπτει έναν ολόκληρο εκθεσιακό χώρο από μόνη της, μια εν εξελίξει εργασία του καλλιτεχνικού διδύμου Sadie Cook & Jo Pawlowska, περίπου δυόμισι χιλιάδες φωτογραφίες συγκροτούν ένα διευρυμένο αρχείο εικόνων που σχετίζονται με τις ασαφείς πλην όμως ασφυκτικές νόρμες της τάξης, της ασθένειας, της μετανάστευσης, του φύλου και της σεξουαλικότητας – μια έκρηξη θραυσμάτων του μυαλού και της μνήμης.
Αυτά είναι μερικά μόνο δείγματα από όσα παρουσιάζονται στο πολυσήμαντο Athens Photo Festival 2026, όπου περισσότεροι από 100 καλλιτέχνες/-ιδες και καλλιτεχνικές ομάδες από 35 χώρες καταλαμβάνουν όλους τους χώρους του Μουσείου Μπενάκη της Πειραιώς, στο ισόγειο και στους δύο ορόφους. Μαζί με ένα παράλληλο πρόγραμμα σημαντικών διεθνών προσκεκλημένων κι ένα ευρύ φάσμα δράσεων, μετατρέπει την Αθήνα για μια ακόμα χρονιά στο επίκεντρο της διεθνούς φωτογραφικής σκηνής. Το φεστιβάλ αποτελεί ένα γεγονός καλλιτεχνικής έρευνας, δημόσιας ανταλλαγής και στοχασμού, όπου διασταυρώνονται μέσα από τη σύγχρονη τέχνη της φωτογραφίας διαφορετικές φωνές, εμπειρίες και καλλιτεχνικές θέσεις.
Εικαστικές και πολυθεματικές προσεγγίσεις, ευφάνταστα και αλλόκοτα πρότζεκτ, μνήμη και νοσταλγία, αντανακλάσεις μιας πολυτάραχης και αντιφατικής εποχής: η φωτογραφία σήμερα προτείνει μια άλλη ερμηνεία του κόσμου και της ανθρώπινης εμπειρίας. Συχνά προσωπική, ενίοτε συλλογική, τρομακτική αλλά και αισιόδοξη, αντανακλά τους άγριους καιρούς μας, τις μεταλλάξεις ενός κόσμου που δεν ξέρει πώς να αντιμετωπίσει την επέλαση της τεχνολογίας και τις εξελίξεις του ιστορικού γίγνεσθαι. Κριτική ματιά, αρχειακό υλικό, ευρηματικές εκδόσεις, καταγγελτικές τοποθετήσεις, ποίηση, αγωνία για το μέλλον, πολιτική, εξουσία, απογοήτευση, απόγνωση: ένας ζωντανός διάλογος δημιουργικών καλλιτεχνών της εικόνας και ταυτόχρονα μια μεγάλη γιορτή της πιο δημοφιλούς και πιο προσιτής τέχνης των ανθρώπων παγκοσμίως.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής Μανόλης Μωρεσόπουλος εξηγεί: «Σήμερα δεν μας λείπουν οι εικόνες. Ζούμε ήδη μέσα σε έναν καταιγισμό οπτικής πληροφορίας. Αυτό που μας λείπει είναι ο χρόνος, η απόσταση και το πλαίσιο για να μπορέσουμε να δούμε πραγματικά. Το φεστιβάλ δημιουργεί ακριβώς αυτήν τη συνθήκη: ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο οι εικόνες, ο χώρος και ο θεατής συνδέονται μεταξύ τους. Η χωροθέτηση, η κλίμακα, η υλικότητα, η αλληλουχία αλλά και οι συνδέσεις και οι ρήξεις ανάμεσα στα έργα παράγουν νοήματα που δεν ανήκουν σε καμία εικόνα ξεχωριστά. Αναδύονται από τη σχέση των έργων μεταξύ τους και από τη διαδρομή του ίδιου του επισκέπτη.
Επιπλέον, η σύγχρονη φωτογραφία δεν περιορίζεται πλέον στο κάδρο. Συνομιλεί με το αρχείο, το κείμενο, τον ήχο, το βίντεο και την εγκατάσταση. Έτσι, η έκθεση δεν προσφέρει απλώς περισσότερες εικόνες, αλλά μια διαφορετική χωρική εμπειρία θέασης, τη δυνατότητα να επιβραδύνουμε και να επανεξετάσουμε τη θέση από την οποία κοιτάζουμε. Πολλά έργα της έκθεσης ξεκινούν από ιστορικά ή προσωπικά γεγονότα, έναν πόλεμο, έναν εκτοπισμό, μια περιβαλλοντική καταστροφή ή μια οικογενειακή απώλεια. Η βαρύτητα αυτών των εμπειριών παραμένει ακέραιη. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η φωτογραφία δεν περιορίζεται στην καταγραφή τους αλλά ανοίγει ερωτήματα γύρω από τη μνήμη, την ιστορία και την ευθύνη.
Μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα ο στοχασμός πάνω στο ίδιο το φωτογραφικό μέσο: όχι μόνο τι δείχνει μια εικόνα, αλλά πώς οργανώνει μια αφήγηση, πώς αμφισβητεί κυρίαρχους τρόπους θέασης και πώς μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε ένα γεγονός. Ένα κατεστραμμένο σπίτι, ένα καθημερινό αντικείμενο ή ένα αρχειακό ίχνος δεν λειτουργούν εδώ απλώς ως τεκμήρια. Γίνονται σημεία συμπύκνωσης μνήμης, ιστορίας και ανθρώπινης εμπειρίας. Δεν μας πληροφορούν μόνο για ό,τι συνέβη· καθιστούν αισθητές τις ζωές, τις σχέσεις και τις συνέπειες που άφησε πίσω του».
Εκτός από την έκθεση που τρέχει στο Μουσείο Μπενάκη, το Πρόγραμμα Νέοι Έλληνες Φωτογράφοι, το οποίο αποτελεί θεσμό για πάνω από τέσσερις δεκαετίες, το Book Program, που αναδεικνύει το φωτογραφικό βιβλίο ως αυτόνομο μέσο καλλιτεχνικής αφήγησης, και το Satellite Program, που επεκτείνει τις δράσεις του φεστιβάλ σε ανεξάρτητους χώρους, ιδρύματα και πολιτιστικούς φορείς, στο Athens Photo Festival προστίθεται φέτος η νέα πλατφόρμα έρευνας, τεκμηρίωσης και γνώσης «Athens Photo Research Center» με προγράμματα φιλοξενίας, εκπαιδευτικές δράσεις και διεθνείς συνεργασίες.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO
