Οι “4 της Άγκυρας"
Αναστάτωσαν το 1988 ένα στρατοδικείο και γνώρισαν τις τουρκικές φυλακές για μια πράξη αλληλεγγύης που έμεινε στις μνήμες
'Εμπρακτος διεθνισμός [2]
'Εμπρακτος διεθνισμός [1]: Elaine Mokhtefi, μια Αμερικανίδα στο Αλγέρι
Νίκος Μπελαβίλας
Commonality - 6 Νοεμβρίου, 2018
Η "Κόκκινη Ορχήστρα" της 'Αγκυρας
Νοέμβριος του 1988. Σε μία παγωμένη από τον χειμώνα, σκοτεινή από τη δικτατορία Άγκυρα έχει γίνει μία εξαιρετικά ριψοκίνδυνη κίνηση. 16 Έλληνες, σηκώνουν δύο πανώ διαμαρτυρίας στο στρατοδικείο Mamak, το πρωί, 4 του μήνα, όπου δικάζονται 723 στελέχη της μεγάλης αριστερής οργάνωσης Dev-Yol. Ήδη η τουρκική και κουρδική αριστερά μετρούσε δεκάδες χιλιάδες φυλακισμένους, βασανισμένους, εκτελεσμένους.
Η αντίδραση του καθεστώτος ήταν πρώτα μία στιγμιαία έκπληξη για το θράσος των ακτιβιστών και στη συνέχεια το άνοιγμα των πυλών της κολάσεως. Σύλληψη, μεταφορά με κουκούλες στα υπόγεια της DAL, της Γενικής Ασφάλειας, πολύωρες ανακρίσεις, δίψα, κρύο και τρόμος. Δίπλα μας βασανίζαν Κούρδους, ολόκληρα χωριά, από τον δάσκαλο ως τους εφήβους, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών. Οι στρατιώτες χτυπούν δύο Γερμανούς, έναν ευρωβουλευτή που είχε συλληφθεί μαζί μας και έναν ακτιβιστή που καταπίνει το χαρτάκι με τις τουρκικές επαφές του για να μην το πάρει η Ασφάλεια. Χτυπούν δύο δικούς μας, τον αρχιτέκτονα Πάνο Τότσικα και τον Μεχμέτ από τη Θράκη, βγάζουν το μίσος επάνω του γιατί είναι μαζί μας. Δώδεκα απελαύνονται ξημερώματα της επόμενης μέρας, ο Πάνος, η Όλγα Χαρίτου, η Ελένη Πορτάλιου, η Λέττα Μούκα, ο Δημήτρης Παρθένης, η Λιάνα Μαλανδρενιώτη, ο Πέτρος Λινάρδος-Ρυλμόν, ο Γιώργος Κούρτης, ο Tάκης Λάμπρου, ο Διονύσης Μουζάκης, ο Μεχμέτ Ορχάνογλου από τη Θράκη, ο Παύλος Αθανασόπουλος. Απελαύνεται και όλη η ομάδα των Γερμανών που βρέθηκαν δίπλα μας. Οι τέσσερεις που σηκώσαμε τα πανώ, κρατούμενοι στο σκοτάδι…Γιώργος Κουβίδης, Νίκος Γιαννόπουλος και Κωστής Νικηφοράκης. Αν τα πράγματα είχαν μείνει εκεί πιθανόν δεν θα είχαμε επιστρέψει ποτέ. Το θαύμα ξεκίνησε εκείνο το ίδιο βράδυ. Το χρωστάμε στη Φραγκώ. Πως και γιατί, άλλη φορά. Οι πολιτικές οργανώσεις στα Εξάρχεια, και ένα ασύλληπτο κίνημα φίλων και συντρόφων στα Χανιά, στον Πειραιά, στη Θεσσαλονίκη στήθηκε εν μία νυκτί. Σε λίγες ώρες στην Τουρκία βρισκόταν η πρώτη ομάδα – με επικεφαλής τον Νίκο Μανιό – συντόνισε ως το τέλος την πολιτική επιχείρηση απελευθέρωσης. Ο Νίκος είχε ορκιστεί στη Μαργαρίτα ότι θα γύριζε πίσω μόνο μαζί μας. Έμειναν στην Άγκυρα ένα μήνα, έως την απελευθέρωση. Μαζί τους η Καίτη Νικηφοράκη, ο Αρίστος Γιαννόπουλος, ο Γιώργος και η Κούλα Μπελαβίλα, ο Δήμος Κουβίδης, ο Κώστας Φώλιας, η Τασία Χριστοδουλοπούλου, ο Μάκης Μπαλαούρας, ο Κώστας Φιλίνης, ο Γιάννης Μπανιάς, ο Γιάννης Μουζάλας, η Τόνια Κατερίνη, η Τέση Λαζαράτου, οι Χανιώτες Αντώνης Βουκάλης, Κορίνα Μηλιαράκη, Μιχάλης Σκουλάκης, Στεφανής Πατερομιχελάκης, Κώστας Βασιλάκης. Ο Μιχάλης Δικαιάκος, η Αντιγόνη Μαυρομμάτη, η Μυρτώ Μπολώτα, ο Θάνος Πάλλης, η Αμαλία Πολλάτου, ο Βαγγέλης Ρολόγης, ο Κώστας Σιφάκης, η Δέσποινα Σκαλοχωρίτη, ο Δημήτρης Σχοινάς, ο Ανδρέας Τζανακάκης, οι Πειραιώτες Γιάννης Αναστασάκος, Νότης Ανανιάδης, Μαρία Γεωργίου, Μαρία Λιάπη. Ακολουθούν οι δήμαρχοι Πειραιά και Αθήνας Ανδρέας Ανδριανόπουλος και Μιλτιάδης Έβερτ, ο κοσμήτορας της Αρχιτεκτονικής Γιάννης Λιάπης και των Τοπογράφων ΕΜΠ Διονύσης Μπαλοδήμος, οι καθηγητές Γ. Στίνιος, Νίκος Παπαμίχος και Νίκος Λάσκαρης, ο Διονύσης Μπουλούκος, ο Στέλιος Νέστορας, ο Κώστας Κουρκούτης, ευρωπαίοι και έλληνες βουλευτές. Στο Λονδίνο και στο Παρίσι διαδηλώνουν έξω από τις πρεσβείες, η Βάσω Τροβά, ο Αλέξης Μπένος, η Ιωάννα Ιεροδιακόνου, ο Αντώνης Λιάκος, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, η Μαρία Γράβαρη, ο Guy Burgel, στο Στρασβούργο ανοίγουν πανώ στο Ευρωκοινοβούλιο οι Δημοσθένης Μαρκογιαννάκης, Μανώλης Παπαδάκης, Κωστής Παπαδάκης, Γιώργος Σιδεράς, Βαγγέλης Χατζηαγγελής, Δημήτρης Αναγνωστόπουλος, Χ. Φραγκογιάννη από την Κρήτη.
Εκατοντάδες σύντροφοι και συντρόφισσες στην Αθήνα και στις πόλεις μας δεν αφήσαν στιγμή την υπόθεση ως το τέλος της. Στην Αθήνα συντόνιζε η ομάδα της “Κίνησης για τα Κοινωνικά και Πολιτικά Δικαιώματα”, ο Μάκης Σέρβος, ο Δημήτρης Ρόκος, η Θεανώ Φωτίου και η Άννη Βρυχέα, ο Γιώργος Αναγνωστόπουλος, η Μέλπω Κορωναίου, η Πόπη Γαννιάρη, η Αντιγόνη Μαυρομμάτη, ο Γιάννης Φελέκης, ο Τάσος Κατίντσαρος, o Xριστόφορος Παπαδόπουλος, ο Θανάσης Τσακίρης, η Βάσω Τότσικα, η Μυρτώ Μπολότα, στον Πειραιά ο Κώστας Κωσταράκος, ο Νίκος Παρασκευόπουλος, ο Παναγιώτης Αναστασάκος, ο Θοδωρής Δρίτσας, η Μαντώ Δρίτσα. Στα Χανιά ο Βαρδής Τσουρής και πολλοί άλλοι. Ο σημερινός συντάκτης της ΕφΣυν Νικόλας Ζηργάνος με κάποιο τρόπο αναμετέδιδε συνεχώς.
Και λίγα για την Ιστορία: ένας σεβάσμιος γέροντας, ο Κρήτης Ειρηναίος, μας κάλεσε μεσάνυχτα στο αποκλεισμένο ξενοδοχείο, για να μας δώσει κουράγιο. Στάθηκε πάντα δίπλα στους κοινωνικούς αγώνες του Κωστή στα Χανιά.
Υπάρχουν και πάρα πολλά άλλα: η συμπαράσταση από τους Τούρκους του Τεχνικού Επιμελητηρίου, της Ένωσης Δικαιωμάτων, από τις κουρδικές επιτροπές, η συγκινητική υποδοχή στη φυλακή από τους πολιτικούς κρατούμενους, ανάμεσα τους οι γραμματείς των δύο κομμάτων, του εργατικού και του κομμουνιστικού οι Χ.Κουτλού και Ν. Σαργκίν, οι εντυπωσιακά ενημερωμένοι ανακριτές, ο πρέσβης Μακρής έκανε ότι περνούσε από το χέρι του για να μας σώσει, άλλοι της πρεσβείας “αλλού”, η θαλασσινή επιχείρηση απόδρασης που ευτυχώς όλοι μαζί αποφασίσαμε να μη ρισκάρουμε (την αποκάλυψε ο Αντώνης στο άρθρο στα Χανιώτικα Νέα οπότε έσπασε η “εμπιστευτικότητα” των τριάντα χρόνων), η πρόταση από δικούς μας κυβερνητικούς για φυγή μέσω Ιράκ που επίσης ευγενικά αρνηθήκαμε και άλλη μία ιδέα που μόνο ως μυθιστόρημα μπορεί να γραφτεί.
Η “Κόκκινη Ορχήστρα” της Άγκυρας, έφτασε ως το τέλος της διαδρομής, με τέσσερεις μέρες στα υπόγεια της ανάκρισης, άλλες δεκαπέντε στην πτέρυγα υψίστης ασφαλείας των φυλακών και στη συνέχεια υπό περιορισμό με κλοιό μυστικών αστυνομικών σε ξενοδοχείο, με τρεις δίκες ως την απέλαση, και μία πτήση της “Ολυμπιακής” που μας έφερε όλες και όλους ασφαλείς πίσω στο αεροδρόμιο του Ελληνικού. Μία αίσθηση ότι την ώρα που η Ελλάδα βυθιζόταν στο σκάνδαλο Κοσκωτά, στην αρχή του τέλους αυτής της θλιβερής πορείας της χώρας μας, εκείνη τη στιγμή μία τεράστια ομάδα ανθρώπων διάλεξε άλλο δρόμο, δίπλα στους ελεύθερους πολιορκημένους αριστερούς και δημοκράτες Τούρκους και Κούρδους.
Για όλους αυτούς γράφτηκε το κείμενο και για τον Κωστή Νικηφοράκη, τον πρώτο από τους “4 της Άγκυρας” που λείπει. Προσκλητήριο σε παρόντες και απόντες, ας με συγχωρήσουν όσες/όσοι δεν βλέπουν τα ονόματα τους, είναι πάρα πολλά για τόσα χρόνια μετά.
Τον Νοέμβριο του 1988 η Κίνηση Υπεράσπισης Πολιτικών και Κοινωνικών Δικαιωμάτων οργάνωσε επεισοδιακή διαμαρτυρία στο στρατοδικείο της Άγκυρας κατά τη διάρκεια της ομαδικής δίκης 723 μελών του "Επαναστατικού Δρόμου" (Dev-Yol), της μεγαλύτερης οργάνωσης της προδικτατορικής εξωκοινοβουλευτικής τουρκικής Αριστεράς. Ο Νίκος Γιαννόπουλος μετείχε ενεργά στο εγχείρημα και αφηγείται (στο βιβλίο του Ω, λε φιλαλάκο! Μια ιστορία για το κίνημα, τη ζωηρή άκρα Αριστερά και τους ανθρώπους της - εκδ. Κουκκίδα (2019):
Επιμέλεια: Τάσος Κωστόπουλος
"Την 1η Νοεμβρίου φτάνουμε στην Άγκυρα η πρώτη ομάδα, για να προετοιμάσουμε την παρέμβαση. [...] Από το ίδιο βράδυ και τις επόμενες δύο μέρες κάνουμε αλλεπάλληλες συναντήσεις, άλλες ανοιχτές ενημερωτικές και άλλες κλειστές για την οργάνωση της παρέμβασης. Πρόκειται για συγκλονιστική εμπειρία, ιδιαίτερα η επαφή με τους συγγενείς των κρατουμένων – το ωραιότερο μείγμα αγάπης και επαναστατικότητας που έχω συναντήσει. Δέχονται με ενθουσιασμό την ιδέα μας, επισημαίνοντάς μας τους κινδύνους, και κανονίζουμε η παρέμβαση να γίνει στις 4 Νοεμβρίου. [...]
Το απόγευμα έρχονται από την Αθήνα τα υπόλοιπα μέλη της αποστολής. Είμαστε δεκαέξι [...]. Στην αποστολή, εκτός της Κίνησης εκπροσωπούνταν το ΚΚΕ εσωτερικού-Α.Α., η ΕΑΡ, οι Αριστερές Συσπειρώσεις Φοιτητών, καθώς και μεγάλα συνδικάτα όπως η ΓΕΝΟΠ/ΔΕΗ και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νοσοκομειακών Γιατρών. Μαζί μας ήταν και η φίλη μας και συντρόφισσα Φραγκώ Καραογλάν. Πολίτισσα, η οποία στο στρατοδικείο κάθισε σε απόσταση ώστε μόλις συλληφθούμε να υπάρχει κάποιος να ειδοποιήσει στην Αθήνα και να κάνει τις πρώτες συνεννοήσεις – τα έκανε άψογα..."
Τελευταία στιγμή, στο σχέδιο προσχωρούν και οκτώ Γερμανοί αλληλέγγυοι, που είχαν έρθει στην Άγκυρα για την ίδια δίκη· ανάμεσά τους και δύο βουλευτές, μια των Σοσιαλδημοκρατών και ένας των Πρασίνων, "εξαιρετικά ωφέλιμο όπως απεδείχθη". Ακολούθησε η συμβολική ενέργεια:
"Το πρωινό της 4ης Νοεμβρίου μπαίνουμε στο στρατοδικείο και καθόμαστε στις αριστερές κερκίδες όπως βλέπουμε την έδρα. Αυτοί που έχει αποφασιστεί να ανοίξουμε τα πανό καθόμαστε πίσω πίσω (κατά σειρά ο Γιώργος [Κουβίδης], η Λέτα [Μούκα], ο Νίκος [Μπελαβίλας] κι εγώ) και οι υπόλοιποι είκοσι Έλληνες και Ελληνίδες, Γερμανοί και Γερμανίδες γύρω μας σαν προστατευτικός κλοιός. Στην άλλη πλευρά των κερκίδων κάθονται καμιά τριανταριά συγγενείς των κατηγορουμένων, ενώ στο εδώλιο βρίσκονται 150-200 μέλη της οργάνωσης. Οι στρατοδίκες διαβάζουν διάφορα έγγραφα και εμείς, έμπλεοι άγχους, περιμένουμε να γίνει το διάλειμμα για να ξεκινήσουμε τον σαματά – οι Τούρκοι σύντροφοι μας είχαν συμβουλέψει η παρέμβαση να γίνει στην αρχή του διαλείμματος γιατί στην περίπτωση δικαστικής δίωξης η αντιμετώπιση θα ήταν ηπιότερη. Τι λέμε...
Όταν ο πρόεδρος χτυπάει το κουδούνι, σηκώνομαι και φωνάζω “Genel Aff” (Γενική Αμνηστία), αρχίζουμε να σκούζουμε όλοι μαζί –και συγγενείς και κρατούμενοι– συνθήματα στα τουρκικά, τα ελληνικά και τα γερμανικά στα όρια του ακατάληπτου. Ο Μπελαβίλας σηκώνει το άσπρο πανό και το αρπάζω κι εγώ. Οι στρατοδίκες ουρλιάζουν, οι κατηγορούμενοι τους έχουν γυρίσει την πλάτη κοιτώντας μας και χειροκροτούν και τότε ο Κουβίδης σηκώνει το κόκκινο πανό της Dev-Yol και γίνεται παραδεισένια κόλαση: οι κατηγορούμενοι φωνάζουν συνθήματα χτυπώντας τα πόδια κάτω, στο στρατοδικείο επικρατεί πανζουρλισμός, οι φρουροί φαντάροι μάς περιτριγυρίζουν αμήχανα και εγώ απρογραμμάτιστα –και μάλλον επιπόλαια– αρχίζω να κραυγάζω “Tek Yol Devrim” (Μόνος Δρόμος η Επανάσταση), το οποίο φτάνει στους κατηγορουμένους, που με τις γροθιές ψηλά το επαναλαμβάνουν.
Φτάνει η ώρα της αλήθειας... Οι στρατοδίκες αποχωρούν και πολλοί φαντάροι πλέον μας περικυκλώνουν και χωρίς βία μας συλλαμβάνουν. Ταυτόχρονα, απωθούν τους συγγενείς έξω από την αίθουσα· κάποιους τους ξαναείδαμε μετά την αποφυλάκισή μας".
Οι συλληφθέντες οδηγούνται στο υπόγειο γκαράζ της Γενικής Ασφάλειας. Την επομένη, οι τουρκικές αρχές κρατούν τέσσερις από τους δεκάξι (Νίκο Γιαννόπουλο, Γιώργο Κουβίδη, Νίκο Μπελαβίλα, Κώστα Νικηφοράκη) και απελαύνουν τους υπόλοιπους. Οι κρατούμενοι υποβάλλονται σαδιστικά σε διάφορες ταλαιπωρίες, όπως το μαρτύριο μιας παρατεταμένης δίψας, επιβεβαιώνουν όμως πως υπάρχουν απείρως χειρότερα:
"Καθώς μιλάμε, ακούμε μια σιγανή φωνή απέξω – δεν υπήρχαν φύλακες. Κοιτάμε από το παραθυράκι της πόρτας του κελιού μας και μένουμε άναυδοι. Από το αντίστοιχο παραθυράκι του κελιού διαγώνια δεξιά από το δικό μας παρελαύνει ένα ολόκληρο χωριό (άντρες, γυναίκες, παππούδες, γιαγιάδες, ακόμα και παιδιά που τα σηκώνουν για να τα δούμε). Καταλαβαίνουμε ότι είναι Κούρδοι. Αρκετοί ενήλικοι έχουν κορδέλες από γάζα στο πάνω μέρος του κεφαλιού, που με νοήματα μας εξηγούν ότι καλύπτουν τραύματα από ηλεκτροσόκ, ενώ κάποιοι μας δείχνουν τα πληγωμένα δάκτυλά τους από τα ξεριζωμένα νύχια. Σοκ και δέος... Σηκώνουμε τις γροθιές μας, χαμογελάμε ηλιθίως, τους στέλνουμε φιλιά, τον Κωστή τον παίρνουν τα κλάματα..."
Χάρη στη διεθνή κινητοποίηση για την απελευθέρωσή τους και την πίεση που ασκείται στην κυβέρνηση Παπανδρέου από το ελληνικό κίνημα αλληλεγγύης, το διεθνιστικό τόλμημα έχει χάπι εντ: στις 15/11 οι τέσσερις σύντροφοι αποφυλακίζονται και στις 25/11 απελαύνονται.
"Ενα χρόνο μετά την απέλασή μας δικαστήκαμε ερήμην σε δύο χρόνια φυλάκιση για διατάραξη δικαστηρίου, ενώ στο Εφετείο αθωωθήκαμε. Βέβαια, [οι Τούρκοι συνήγοροι] μας έδειξαν τμήματα της δικογραφίας όπου η ΕΥΠ ενημέρωνε αναλυτικά τη ΜΙΤ για το ποιόν μας, σε ό,τι με αφορά, δε, πιστοποιούσε ότι θεωρούμαι στέλεχος της 17Ν – αυτή η “εθνική προδοσία” των ελλήνων χαφιέδων μού στοιχίζει μέχρι σήμερα την απαγόρευση εισόδου στην Τουρκία".
Δεν έλειψαν και τα ευτράπελα, κατά τις επαφές τους με την ελληνική πρεσβεία μεταξύ απόλυσης και απέλασης:
"Κάποια στιγμή ένας διπλωμάτης, θεϊκά φαιδρός, που μας αυτοσυστήθηκε ως “γεράκι”, έχοντας προφανώς διαβάσει τον φάκελό μου, μου εκμυστηρεύθηκε ότι συμπαθεί τη 17Ν και εγώ, με το αντίστοιχο ύφος, του απάντησα “καταλαβαίνω, θα το συζητήσουμε όταν πρέπει”. Όταν ήρθε να μας παραδώσει τα διαβατήριά μας για να φύγουμε, του χάρισα ένα βιβλίο και μου ζήτησε να του κάνω αφιέρωση. Του έγραψα λοιπόν, με τα μεγάλα στρογγυλά γράμματά μου, “Tek Yol Devrim” και το καημένο το γεράκι τρόμαξε τόσο πολύ που ανερυθρίαστα έσκισε τη σελίδα μπροστά μου".
Αριστείδης Γιαννόπουλος
Σχολιαστής Τεύχος 71, Δεκέμβρης 1988
Πάνδημος - Ψηφιακή Βιβλιοθήκη, Πάντειον Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών - Αρχείο Ψηφιοποιημένων Περιοδικών
Η άλλη προσέγγιση Ελλάδας-Τουρκίας. Μαρτυρία από την 'Αγκυρα.
Είναι πολύ δύσκολο να γράψει κανείς αντικειμενικά για κάτι που αισθάνεται δικό του. Για μένα είναι αδύνατο. Όχι μόνο επειδή συμμετείχα ενεργά σαν μέλος της "Κίνησης για την υπεράσπιση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων", αλλά κι επειδή είμαι αδελφός του ενός από τους τέσσερις και φίλος των άλλων τριών. Παραιτούμαι λοιπόν, εξ αρχής, από οποιαδήποτε προσπάθεια αντικειμενικότητας.
Αυτά που ακολουθούν είναι δύο μαρτυρίες. Η μια μέσα από τα κάγκελα και η δεύτερη απ’ έξω. Οι δύο περιγραφές είναι χωριστές, σε μια προσπάθεια να φανεί η αδυναμία επικοινωνίας των δύο πλευρών, που μερικές ώρες γινόταν βασανιστική. Ας αρχίσουμε, λοιπόν, από το πρώτο χρονικό.
Οι τέσσερις...
Τρίτη 1 Νοέμβρη: Η ελληνική αντιπροσωπεία, που έχει σταλεί από την "Κίνηση" για να παρακολουθήσει τη δίκη της "Dev-Yol", φτάνει στην Άγκυρα. Το βράδυ, οργανώνεται από την "Ένωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων" συνεστίαση στο ξενοδοχείο "Ερσάν" στο εντευκτήριο των προοδευτικών δημοσιογράφων. Πρόκειται για μια μεγάλη νόμιμη οργάνωση, που συσπειρώνει ένα σημαντικό κομμάτι της τουρκικής αριστερής αντιπολίτευσης. Στη συνεστίαση παίρνουν μέρος οι διοικήσεις του Τεχνικού Επιμελητηρίου και του Ιατρικού Συλλόγου, το συνδικάτο των εκπαιδευτικών, δικηγόροι και γονείς πολιτικών κρατουμένων, καθώς και έξι βουλευτές του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος του Ινονού. Η ατμόσφαιρα είναι ιδιαίτερα θερμή.
Τετάρτη 2 Νοέμβρη: Επίσκεψη στα γραφεία της "Ένωσης". Η συζήτηση με μητέρες κρατουμένων είναι πράγματι συγκλονιστική. Παρά το κλίμα τρομοκρατίας που υπάρχει στην Τουρκία, δεν διστάζουν να μιλήσουν στους 'Ελληνες για τα βασανιστήρια και τις δολοφονίες. Την ίδια ώρα, 1000 πολιτικοί κρατούμενοι κάνουν απεργία πείνας και μερικοί είναι ήδη νεκροί. Μια μητέρα καταγγέλλει ότι ο γιος της τυφλώθηκε, μετά από την εισβολή αστυνομικών και φαντάρων στη φυλακή. Κάθε μαρτυρία μπορεί να γίνει ολόκληρο Βιβλίο... Αργότερα, η ελληνική αντιπροσωπεία συναντά τη συντακτική επιτροπή του περιοδικού Προς το 2000 και μέλη του υπό ίδρυση "Σοσιαλιστικού Κόμματος Τουρκίας".
Πέμπτη 3 Νοέμβρη: Οι 16 'Ελληνες δίνουν συνέντευξη τύπου στα γραφεία της "Ένωσης". Στο ακροατήριο βρίσκονται πολλοί δημοσιογράφοι και δεκάδες συγγενείς πολιτικών κρατουμένων. Γίνονται επαφές με σωματεία και φοιτητές. Η ενημέρωση είναι πολύ αποκαλυπτική. Τα πανεπιστήμια βρίσκονται κάτω από καθεστώς τρομοκρατίας. Η έννοια του ασύλου είναι άγνωστη και όποιος μπει σε άλλη σχολή από αυτή που φοιτά, υφίσταται τις σχετικές περιποιήσεις. Τα ελληνικά ΜΑΤ πρέπει να θεωρούνται βουτυρόπαιδα μπροστά στους Τούρκους συναδέλφους τους.
Παρασκευή 4 Νοέμβρη: Η ελληνική και η γερμανική αντιπροσωπεία, που θα παρακολουθήσει κι αυτή τη δίκη της "Dev-Yol", συναντιούνται στις πύλες των στρατιωτικών φυλακών Μαμάκ. Περνάνε από σωματικό έλεγχο, παραδίδουν τα διαβατήρια, παίρνουν κάρτα παρατηρητή και μεταφέρονται στο χώρο που θα διεξαχθεί η δίκη. Το κτίριο είναι ζωσμένο από αστυνομικούς με προτεταμένα όπλα.
Στα έδρανα των κατηγορουμένων κάθονται 70 άτομα. Οι υπόλοιποι από τους 723 της "Dev-Yol" βρίσκονται στα κρατητήρια και περιμένουν τη σειρά τους. Στο διάλειμμα της δίκης, και ενώ σηκώνονται οι στρατοδίκες, κάνουν την εμφάνισή τους δυο πανό. Το ένα, το άσπρο, γράφει με κόκκινα γράμματα ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥΣ. Οι στρατοδίκες παγώνουν. Μισό λεπτό αργότερα, ξεδιπλώνεται ένα δεύτερο, κόκκινο αυτό, με το κόκκινο αστέρι της "Dev-Yol".
Ο στρατιωτικός επίτροπος παθαίνει υστερία. Αρχίζει να κραυγάζει. Οι δύο αντιπροσωπείες φωνάζουν "ΓΕΝΙΚΗ ΑΜΝΗΣΤΙΑ", στα τούρκικα. Τους υποδέχονται ενθουσιώδη χειροκροτήματα του ακροατηρίου. Μετά από μια αρχική αμηχανία, οι φαντάροι περικυκλώνουν τις αντιπροσωπείες και αρχίζουν να τις σπρώχνουν προς την έξοδο. Τα πανό εξαφανίζονται κάτω από την απειλή των αυτομάτων. Οι Γερμανοί διαμαρτύρονται. "Είμαστε κρατούμενοι;" ρωτούν στην αυλή, ενώ στέκονται όρθιοι μέσα σ’ ένα κλοιό κρανοφόρων. "Όχι, δεν είστε", απαντάει ο Τούρκος αξιωματικός.
Στις 2 το μεσημέρι, οι 24 κρατούμενοι των δύο αντιπροσωπειών μεταφέρονται με τέσσερα μικρά πούλμαν. Μέσα στο αυτοκίνητο πέφτουν οι αρμόζουσες για την περίσταση φιλοφρονήσεις. Τους οδηγούν στο υπόγειο γκαράζ της Γενικής Ασφάλειας στο Ισκιτέρ, όπου τους αφήνουν σ’ έναν τεράστιο χώρο 600 τ.μ. με μοναδικό έπιπλο ένα μικρό γραφείο με μια γραφομηχανή.
Γύρω, υπάρχουν γύρω στους 40 ασφαλίτες. Κάποια στιγμή χτυπούν μια Γερμανίδα βουλευτίνα. Ο ι υπόλοιποι κρατούμενοι παρεμβαίνουν και το ξύλο γενικεύεται. Δεν θα είναι άλλωστε η μοναδική φορά. Το απόγευμα που ανεβαίνουν για ανάκριση, δέχονται αρκετά χαστούκια και γροθιές.
Από τους αεραγωγούς του γκαράζ ακούγονται ουρλιαχτά. Οι Έλληνες υποψιάζονται ότι ακούν μαγνητοταινία για να "σπάσουν". Δυστυχώς, οι κραυγές είναι πραγματικές.
Σάββατο 5 Νοέμβρη: Μετά το τέλος της ανάκρισης ελευθερώνονται 12 Έλληνες και 8 Γερμανοί. Οι 4, που θα κατηγορηθούν αργότερα, κρατούνται μετά από υπόδειξη ενός στρατιώτη και ενός αξιωματικού.
Οδηγούνται κουκουλωμένοι με τα μπουφάν τους σ’ ένα διάδρομο. Προχωρούν πιασμένοι ο ένας από τη ζώνη του άλλου. Σε λίγο σταματούν, θα μείνουν κουκουλωμένοι 7 ώρες, χωρίς να ξέρουν ότι βρίσκονται δίπλα-δίπλα! Σ τις 12 το μεσημέρι τους μεταφέρουν σ’ ένα βρώμικο, παγωμένο κελί. Εκεί θα μείνουν όλη τη μέρα χωρίς φαγητό και θα κοιμηθούν το βράδυ πάνω σ’ εφημερίδες.
Κυριακή 6 Νοέμβρη: Οι συνθήκες φαίνεται πως βελτιώνονται. Τους δίνουν λίγα τσιγάρα, ψωμί και τυρί. Παραμένουν όμως στο κελί μέχρι το βράδυ, χωρίς να πιουν σταγόνα νερό. Τα ξημερώματα αρχίζει η ανάκριση. Παρουσιάζονται σε κάποιον 65άρη που δεν μοιάζει με αστυνομικό, μιλάει άπταιστα ελληνικά και είναι ιδιαίτερα ενημερωμένος. Από τις ερωτήσεις φαίνεται πως θέλουν να τους μπλέξουν με το Ρ.Κ.Κ. (Εργατικό Κόμμα Κουρδιστάν). Η ανάκριση γίνεται σε ήπιους τόνους αλλά ο χώρος είναι γεμάτος με σύνεργα βασανιστηρίων.
Αργότερα ακούγονται ουρλιαχτά γυναίκας. Κάποια βασανίζεται. Μαθαίνουν, με νοήματα, ότι είναι μια γυναίκα από το Κουρδιστάν που είχε συλληφθεί σαν μέλος του Ρ.Κ.Κ.
Δευτέρα 7 Νοέμβρη: Οι καταθέσεις ολοκληρώνονται. Οι αρχές αρνούνται στους 4 να δουν τους συγγενείς τους ή να επικοινωνήσουν με την πρεσβεία. Αρνούνται, επίσης, να τους δώσουν επίσημο μεταφραστή. Δεν ξέρουν τι γίνεται στον έξω κόσμο. Μαθαίνουν, απλώς, ότι το επόμενο πρωί θα μεταφερθούν στον εισαγγελέα.
Τρίτη 8 Νοέμβρη: Ο εισαγγελέας τους ανακρίνει έναν- έναν, στις 12 το πρωί. Τους μεταφέρουν πάλι στις φυλακές. Τους βάζουν στην πτέρυγα 14 των ποινικών. Ο Κουβίδης πάει μαζί με τον Νικηφοράκη και ο Γιαννόπουλος με τον Μπελαβίλα. Ο ι υπόλοιποι κρατούμενοι τους φέρονται πολύ ζεστά. Ο Κουτλού και ο Σαργκίν, που κρατούνται στην ίδια πτέρυγα, τους αγκαλιάζουν μόλις τους συναντούν.
Οι 4 'Ελληνες μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν γνωρίζουν τίποτα, ούτε για τους 25 'Ελληνες που έχουν φτάσει στην Άγκυρα για να τους συμπαρασταθούν, ούτε για τις διεθνείς αντιδράσεις που έχουν εκδηλωθεί.
...Και οι συμπαραστάτες
Κυριακή 6 Νοέμβρη: Στις 11 το πρωί φτάνουν στην 'Αγκυρα 25 άτομα. Συγγενείς, φίλοι, σύντροφοι των 4, καθώς και εκπρόσωποι διαφόρων κοινωνικών φορέων και συλλόγων. Μαζί τους κι εγώ. Πηγαίνουμε στην Ασφάλεια, σ’ ένα τεράστιο γκρίζο κτιριακό συγκρότημα. Δεν μας αφήνουν να τους δούμε...
Το μεσημέρι γίνεται ενημέρωση από τον πρόξενο κ. Χρονόπουλο και το βράδυ από τον πρέσβη κ. Μακρή στο ξενοδοχείο. Είμαστε καμιά τριανταριά άτομα, όταν ξαφνικά μπαίνει η Ασφάλεια και μας δηλώνει πως κάνουμε παράνομη συγκέντρωση. Ζητάμε από την πρεσβεία να οργανώσει, την επόμενη μέρα, συνέντευξη τύπου.
Δευτέρα 7 Νοέμβρη: Το 48ωρο κράτησης, που προβλέπεται απ’ το νόμο, λήγει. Η κράτηση όμως των 4 'Ελλήνων συνεχίζεται.
Στις 11, πέντε από μας πήγαιναν στην Ασφάλεια και οι υπόλοιποι 20 στον εισαγγελέα. Η συνέντευξη Τύπου αναβάλλεται. Περιμένουμε μέχρι τις 6 το απόγευμα, αλλά η προσαγωγή δεν γίνεται, παρόλο που είχαμε μάθει ότι θα τους φέρουν στον εισαγγελέα. Δεν έχουμε ιδέα τι πρόκειται να συμβεί...
Στις 10 το βράδυ, ο πρέσβυς μας λέει ότι ο Γιλμάζ έχει καλέσει όλους τους πρέσβεις των χωρών της ΕΟΚ, εκτός από τον ίδιο, και ισχυρίζεται ότι η ελληνική κυβέρνηση συνωμοτεί εναντίον της Τουρκίας. Το πολιτικό παιχνίδι που παίζεται είναι πια προφανές.
Τρίτη 8 Νοέμβρη: Ειδοποιούμαστε ότι οι 4 προσάγονται στον εισαγγελέα. Η συνέντευξη Τύπου αναβάλλεται και πάλι. Περιμένουμε μέχρι τις 2.30 στο δρόμο, περικυκλωμένοι από ΜΑΤ με αυτόματα.
Κάποια στιγμή εμφανίζεται η κλούβα. Ξεσπάμε σε αυθόρμητα συνθήματα. "Κάτω η Χούντα". Αρχίζουμε να τρέχουμε πίσω από τη ν κλούβα. Τα ΜΑΤ αιφνιδιάζονται...
Οι 4 ανακρίνονται. Τους απαγγέλλεται κατηγορία για "βοήθεια σε ένοπλη παράνομη οργάνωση". Στο δρόμο μας γίνονται συστάσεις να μη φωνάξουμε όταν θα βγαίνουν.
Τετάρτη 9 Νοέμβρη: Φτάνουν στην 'Αγκυρα ο Φιλίνης, ο Μαγκάκης και ο Μπανιάς. Στις 3 το απόγευμα γίνεται το πρώτο επισκεπτήριο. Μπαίνουμε στις φυλακές και συναντάμε τα παιδιά στο γραφείο του υποδιευθυντή. Η συγκίνηση είναι αναπότρεπτη. Τα παιδιά, αν και είναι πολύ ταλαιπωρημένα, δείχνουν να έχουν καλό ηθικό.
Στο ξενοδοχείο δίνεται ήδη συνέντευξη Τύπου, παρουσία λίγων Τούρκων δημοσιογράφων και αρκετών χαφιέδων. Από την πρεσβεία και από τον δικηγόρο που έχει ορίσει η πρεσβεία μας γίνονται πιέσεις να μην πολιτικολογούμε και να μην απευθυνθούμε σε γνωστούς δικηγόρους που αναλαμβάνουν, συνήθως, πολιτικές υποθέσεις.
Πέμπτη 3 Νοέμβρη: Στις 11 το πρωί γίνεται το δεύτερο επισκεπτήριο. Η ψυχολογική κατάσταση και των δύο πλευρών είναι πολύ καλύτερη. Ενημερώνουμε τους τέσσερις για τη διεθνή κινητοποίηση που δημιουργεί η υπόθεσή τους. Εν τω μεταξύ, ο Γιάννης Μπανιάς συναντάει τον αρχηγό της Κοινοβουλευτικής ομάδας του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος και τον ενημερώνει, παίρνοντας κάποιες θετικές δηλώσεις. Το ίδιο βράδυ φτάνουν ο Νέστωρ και ο Μανιτάκης.
Παρασκευή 11 Νοέμβρη: Στις 7 το βράδυ, οι συγγενείς των 4 ενημερώνονται απ’ το δικηγόρο που έχει διοριστεί για το περιεχόμενο της δικογραφίας. Πάντως, με τους Τούρκους δικηγόρους δεν τα πάμε και τόσο καλά είτε γιατί δεν ξέρουν τι ακριβώς γίνεται είτε γιατί μας αντιμετωπίζουν με καχυποψία.
Σάββατο 12 - Κυριακή 13 Νοέμβρη: Συνεχίζουμε τις επαφές με Τούρκους δικηγόρους. Δυστυχώς, δεν μπορούν να μας διαβεβαιώσουν για την έκβαση της υπόθεσης.
Δευτέρα 14 Νοέμβρη: Τρίτο επισκεπτήριο. Αυτή τη φορά δε γίνεται στο γραφείο του διευθυντή, αλλά στο χώρο των φυλακών, εκεί που οι Τούρκοι, μετά από χίλιες-δυο διαδικασίες, βλέπουν - τρόπος του λέγειν - τους συγγενείς τους. Τα παιδιά ξέρουν ότι θα δικαστούν την επομένη. Συναντώ έναν Τούρκο φοιτητή που έχει έρθει να δει τον κρατούμενο καθηγητή του. Η συνεννόηση γίνεται μετ’ εμποδίων. Μου ζωγραφίζει στο ντοσιέ που κρατάω το σήμα της "Ένωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων", ένα λουλούδι που βγαίνει μέσα από τρεις κρίκους αλυσίδας...
Τρίτη 15 Νοέμβρη: Γίνεται η δίκη. Διαβάζονται τα κατηγορητήρια μέσα σε μια κατάμεστη αίθουσα από 'Έλληνες εκπροσώπους. Αποφυλακίζονται.
Τους περιμέναμε μέσα στη βροχή μ’ ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα. Στις 9 το βράδυ βγαίνουν επιτέλους από τη φυλακή. Η κλούβα της αστυνομίας τους πάει στο τμήμα αλλοδαπών. Τους συναντάμε αργότερα στο ξενοδοχείο. Συνάντηση χωρίς σχόλια.
Τετάρτη 16 Νοέμβρη: Το πρωί δίνουν το παρών στο "αλλοδαπών". Προς γενική έκπληξη δεν τους δίνονται τα διαβατήρια. Η αγωνία παρατείνεται...
Οι εξελίξεις των επόμενων ημερών είναι γνωστές, αφού δημοσιεύτηκαν λεπτομερειακά στον Τύπο. Αυτό που ίσως δεν δημοσιοποιήθηκε, είναι ότι οι συμπαραστάτες των τεσσάρων Ελλήνων αποφάσισαν να διαφοροποιηθούν από τη διακριτική στάση που κρατούσε η ελληνική πρεσβεία και αποφασίσαμε να εντείνουμε τις πιέσεις μας.
Αθήνα 26 Νοέμβρη: Επειδή το προηγούμενο χρονικό ίσως φανεί λίγο στεγνό πρέπει να εξηγήσουμε ότι μαγνητοφωνήθηκε στην 'Αγκυρα σε πολύ συγκεκριμένες συνθήκες πίεσης και σε χρονικές στιγμές που δεν μας επέτρεπαν να προβλέψουμε το αίσιον τέλος της ιστορίας ετούτης. Αυτός λοιπόν είναι ο λόγος που έλειψαν και τα πιο ουσιώδη και ενδιαφέροντα σημεία...
Ουσιώδες No 1. Οι σχέσεις με την πρεσβεία και το ΥΠ.ΕΞ. Η ελληνική πρεσβεία στην 'Αγκυρα, παρ’ όλους τους εσωτερικούς πολιτικούς ανταγωνισμούς της, έτρεξε και βοήθησε πάρα πολύ στο θέμα. Φυσικά ό,τι έκανε το έκανε ύστερα από τις σχετικές οδηγίες του υπουργείου - έτσι κι αλλιώς δεν μπορούσε να αυτενεργήσει - αλλά αν σκεφτούμε ότι όλες αυτές τις μέρες υπήρχε μία τρομερή πολιτική κρίση στην Ελλάδα, όπου επικρατούσε το κλίμα "ο σώζων εαυτόν σωθήτω", μου φαίνεται ότι πάλι καλά που έγιναν κι αυτά τα λίγα. Η στάση του Υπουργείου Εξωτερικών ήταν σκανδαλωδώς αδιάφορη, τουλάχιστον μέχρι το Σαββατοκύριακο της 20 Νοέμβρη. Με την έλλειψη πρωτοβουλίας και επιθετικότητας που έδειχνε, αποδεχόταν την εμπλοκή της ιστορίας αυτής στις "ελληνοτουρκικές σχέσεις" και μάλιστα με αρνητικό τρόπο. Δεν είμαι της άποψης, βέβαια, ότι έπρεπε να εναποθέσουμε τις ελπίδες μας στο υπουργείο για να απελευθερωθούν οι 4 σύντροφοι· κάτι τέτοιο θα λειτουργούσε αναιρετικά στην όλη απόπειρα καταγγελίας του στρατοκρατικού καθεστώτος από το κίνημα, αλλά πιστεύω ότι το υπουργείο αφέθηκε να παρασυρθεί στις διάφορες παγίδες που του έστηνε η Τουρκική διπλωματία, με πρώτη και κυριότερη την κίνηση του Γιλμάζ να καταγγείλει ότι η όλη κίνηση είχε ενθαρρυνθεί από κυβερνητικούς κύκλους και δεύτερη την υπόθεση της στέρησης των διαβατηρίων, όπου η κυβέρνηση δεν τολμούσε να αναλάβει πρωτοβουλία έκδοσης ταξιδιωτικών εγγράφων και έδινε συνεχώς αλληλοαναιρούμενες οδηγίες στην πρεσβεία, δημιουργώντας ένα τρομερό κλίμα αβεβαιότητας.
Τελικά εκείνο (ή τουλάχιστον όπως νομίζω) που έδωσε το "εναρκτήριο λάκτισμα" για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης ήταν η συμπαράσταση και η κινητοποίηση του ελληνικού κινήματος (με πρωτεργάτες βέβαια τους τρομερούς Χανιώτες), αφετέρου δε η διατύπωση από τους εν Αγκύρα υποχρεωτικώς παρεπιδημούντες ότι -είναι κι αλλού πορτοκαλιές που κάνουν πορτοκάλια, ξέρετε ότι έχει παρουσιαστεί ενδιαφέρον από άλλη ευρωπαϊκή χώρα για την προστασία μας, οπότε αν δεν μπορείτε εσείς δεν πειράζει."· Θα ήταν τρομερή σφαλιάρα για την κυβέρνηση και θα λειτουργούσε σαν επισφράγισμα των υπόλοιπων σκανδάλων, αν οι τέσσερις 'Ελληνες ζητούσαν την προστασία άλλης πρεσβείας.
Ουσιώδες No 2. Η τούρκικη Ασφάλεια (και όχι μόνο αυτή). Από τις διάφορες συναντήσεις που κάναμε στην 'Αγκυρα τις πρώτες δύο τρεις μέρες (6,7,8 Νοέμβρη) όσο ακόμα ψάχνουμε για τους τέσσερις συντρόφους μας, αποκτήσαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα εικόνα για την Ασφάλεια της Τουρκίας. Ψάχνοντας και ρωτώντας φτάνουμε στο όνομα του Mehmet Kovar, ηγετικού στελέχους της Ασφάλειας. Μας δέχεται στο γραφείο του, μας διαβεβαιώνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην καρδιά του (αμάν, ρε μεγάλε!), λέει διάφορα διπλωματικά αλλά τελικά είναι και ο μόνος που έδωσε σαφείς πληροφορίες για το πού βρίσκονται οι τέσσερις και πότε θα παρουσιάζονταν στον εισαγγελέα. Ο Mehmet Kovar είναι ένας τύπος βγαλμένος απ’ την Κατάσταση Πολιορκίας του Γαβρά. Στην ταινία αυτή αν θυμάστε, παρουσιάζεται ένα σεμινάριο βασανιστηρίων που το παρακολουθούν στελέχη από τις αστυνομίες όλων των δικτατοριών. Κοντός, νευρώδης με τεράστια χέρια, με αμερικάνικο στυλ στην προφορά, το ντύσιμο και τη συμπεριφορά, με διπλώματα από αμερικάνικα σεμινάρια (!) στον τοίχο του γραφείου του δίπλα σε εμβλήματα της πολεμικής αεροπορίας των ΗΠΑ , αποδεικνύει ότι είναι ένας από αυτούς που κινούν τα νήματα στον περίπλοκο μηχανισμό του τουρκικού καθεστώτος. Είναι φανερό ότι τόσο αυτός όσο και άλλοι όμοιοί του (που ευτυχώς δεν τους γνωρίσαμε) συγκροτούν τον έναν από τους πόλους εξουσίας που ανταγωνίζονται για το "πάνω χέρι" στη διακυβέρνηση της χώρας.
Εκτός όμως απ’ αυτόν τον εκλεκτό κύριο είχαμε και άλλα δείγματα της παντοδυναμίας των μυστικών υπηρεσιών της Μ.Ι.Τ. (της τουρκικής ΚΥΠ δηλαδή) που είχαν προστεθεί στη δικογραφία. Αυτές οι αναφορές έκαναν σαφές όχι μόνο το ότι οι Τούρκοι πολιτικοί πρόσφυγες στην Ελλάδα παρακολουθούνται ασφυκτικά αλλά ότι παρακολουθούνται και οι ελληνικές οργανώσεις που έχουν σχέση με αυτούς. Στο έγγραφο που συνόδευε τη δικογραφία υπήρχαν σαφείς αναφορές για τις επαφές που είχαν στην Ελλάδα οι δεκάξι Έλληνες προτού πάνε στην Τουρκία για την υποστήριξη της Dev-Yol. Υπήρχαν αναφορές του στυλ "Ο τάδε ηγέτης της Dev-Yol τους συνόδεψε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού και ύστερα τους τηλεφωνούσε στην Άγκυρα παρουσιαζόμενος με το δείνα ψευδώνυμο. Υπήρχαν αναφορές για τον καθένα από τους τέσσερις Έλληνες, με μπόλικες ασάφειες βέβαια, αλλά και με μερικά στοιχεία που έδειχναν ότι η Μ.Ι.Τ. φακελώνει και τους Έλληνες αριστερούς. Πώς αλλιώς μπορούσαν να ξέρουν ότι οι δύο γιατροί, ο Κουβίδης και ο Νικηφοράκης είχαν συμμετάσχει παλιά (μαζί με άλλους) στην Αντιπυρηνική Κίνηση Ιατρών;
Η σημασία της πράξης των τεσσάρων
Ένας Τούρκος πολιτικός πρόσφυγας μέλος της "Dev-Yol", μας λέει τη γνώμη του για την ενέργεια των τεσσάρων Ελλήνων στο δικαστήριο της Άγκυρας. "Η πράξη των τεσσάρων Ελλήνων συνδέει την Τουρκική και την ελληνική Αριστερά. Οι έμποροι των δύο χωρών συναλλάσσονται. Τα δύο κράτη, μέσω Παπανδρέου-Οζάλ, έχουν τις δικές τους σχέσεις. Το ίδιο κάνουν και ο Θεοδωράκης και οι Τούρκοι συνομιλητές του. Για πρώτη φορά η επαναστατική Αριστερά των δύο χωρών βρήκε τον τρόπο να επικοινωνήσει. 'Οταν οι Έλληνες έφτασαν στην Άγκυρα, είχε ξεσπάσει η απεργία πείνας των Τούρκων πολιτικών κρατουμένων. Ζητούσαν να μη φορούν πια τις ριγωτές φόρμες, να μπορούν να διαβάζουν εφημερίδα, να ακούνε ραδιόφωνο, να μην τρώνε σάπια τρόφιμα. Οι τέσσερεις βοήθησαν να δημοσιοποιηθούν αυτά τα αιτήματα σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Ακόμη και ο Τούρκικος Τύπος, εκτός από τις ακροδεξιές εφημερίδες, αντιμετώπισε με συμπάθεια την υπόθεση. Ήταν σαν να περίμεναν κάποιες τέτοιες ενέργειες... Ο αγώνας μας έχει ανοίξει πια κι ένα μέτωπο στην Ελλάδα. Χτυπάμε το φασισμό του Εβρέν και του Οζάλ με τη βοήθεια των ελλήνων δημοκρατών. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό για μας".