Matcha Latte για το τέλος του κόσμου
Yazan Alloujami
lundimatin#529, 5 Αυγούστου 2026
Ο Herri Bles, ζωγράφος του 16ου αιώνα, είχε φανταστεί την κόλαση ως ένα πυρπολημένο τοπίο κατοικημένο από slops: σκίουρους-μονόκερους, ανθρώπους-χωνιά, δίποδα αυγά που μετέφεραν ασημικά. Ο Herri Bles ήταν ίσως μια Τεχνητή Νοημοσύνη. Όπως και να έχει, η Κόλασή του διακρίνεται από τους άλλους παρόμοιους πίνακες της Φλαμανδικής Αναγέννησης από ένα δυσανάλογα μεγάλο ουράνιο σώμα που καταλαμβάνει το ανώτερο τμήμα του καμβά, το οποίο όμως μοιάζει με αντικείμενο τοποθετημένο πάνω του. Μια κούπα που περιέχει κάτι μπεζ αφρώδες.
"Δεν είναι απλά μία καφετέρια, είναι ένα πραγματικό αριστούργημα. Μια γαλήνια ατμόσφαιρα, όπου ο καφές αποκαλύπτει σιγά σιγά τα αρώματά του σε ένα χαλαρό περιβάλλον, υπό τους ήχους μιας chill μουσικής των 90s! Απήλαυσα έναν θρυλικό καφέ φίλτρου V60 και η γυναίκα μου ένα απίθανο λάτε με αληθινό γάλα αμυγδάλου που ήταν φανταστικό!!"
Δυό βήματα από τη διασταύρωση των οδών Ramey και Custine, στο Παρίσι, το νέο coffee shop είναι το εικοστό που ανοίγει από το 2024 σε μια περίμετρο μόλις 0,3 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Σερβίρει τσάι λάτε, λάτε μακιάτο, σπιτικό γκόλντεν λάτε με γάλα βρώμης και κουρκουμά (αντιοξειδωτικό). Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για εξευγενισμό και πολιτικές αστικής ζωνοποίησης, να υπολογίσουμε την αναλογία των coffee shops ανά άστεγο ή ακόμα και να εκτιμήσουμε τη δημογραφία της πελατείας, γυναίκες στη συντριπτική της πλειονότητα. Όμως κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι προσπερνάμε την ιδιαιτερότητα του coffee shop ως concept. Ούτε ιστορικό καφενείο ή τσαγερί, ούτε coffee shop franchise ή συνεργατικό του 2000· το coffee shop 2.0, τυπικό δείγμα της δεκαετίας του 2020, έχει το δικό του λεξιλόγιο: πατητή τσιμεντοκονία στο δάπεδο, ορυκτά επιχρίσματα στους τοίχους, επιχρωμιωμένο μέταλλο και ανοιχτόχρωμο ξύλο στα έπιπλα, ελάχιστο ύφασμα, σκαμπό και πάγκοι χωρίς πλάτη. Η παλέτα είναι μπεζ, ώχρα, σπασμένο λευκό, και το φως διάχυτο. Ο ίδιος ο αέρας μοιάζει με φίλτρο του Instagram και ο χώρος έχει κάτι το ψηφιακό, μια μορφή μεταφοράς των διεπαφών του χρήστη στην πραγματικότητα, με τις λείες και προσεγμένες υφές τους, τις στρογγυλεμένες γωνίες τους, τους παστέλ τόνους τους, τις γραμματοσειρές χωρίς πατούρες και τις οπισθοφωτιζόμενες επιφάνειές τους.
"Αυτό το cozy coffee shop ήταν ένα πραγματικό βάλσαμο για την ψυχή μου. Κάθε λεπτομέρεια, από την απέριττη και μινιμαλιστική διακόσμηση μέχρι τα τέλεια ευθυγραμμισμένα φλιτζάνια, έχει μελετηθεί σχολαστικά για να δημιουργήσει ένα καλαίσθητο γαλήνιο καταφύγιο, φτιαγμένο για λάτρεις του είδους μου. Αν βρίσκεστε στο Παρίσι και ονειρεύεστε μια εμπειρία όπου κάθε λεπτομέρεια δένει σε απόλυτη αρμονία, αυτό το μέρος είναι φτιαγμένο για εσάς".
Στο βιβλίο του Smooth City, ο René Boer συνδέει αυτή τη "λεία αισθητική" με την πλατφορμοποίηση του καπιταλισμού και την οικονομία των big data που παίρνει σάρκα και οστά στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Πράγματι, υπάρχει μια συνάφεια ανάμεσα στο coffee shop 2.0 και το καλιφορνέζικο ιδεώδες ενός frictionless capitalism, ενός καπιταλισμού χωρίς τριβές, με τις συναλλαγές του να έχουν γίνει πλέον αιθέριες και αόρατες χάρη στο διαδίκτυο. Εξωτερικά, το coffee shop 2.0 αντικαθιστά τα εμπορικά καταστήματα που συνδέονται με χειρωνακτικά ή μηχανικά επαγγέλματα. Αλλά και εσωτερικά, οτιδήποτε παραπέμπει στην παραγωγή και την εργασία αποκρύπτεται: ο εξοπλισμός είναι λιγοστός, οι καφετιέρες εξαφανίζονται μέσα στον πάγκο, οι πόρτες δεν έχουν πόμολα και δεν υπάρχει καν κουζίνα. Τα cookies φυτρώνουν τη νύχτα μέσα στη βιτρίνα τους. (Θα έπρεπε να χωρίσουμε τον καπιταλισμό σε περιόδους με βάση το είδος του μπισκότου: Spéculoos για τον βιομηχανικό καπιταλισμό, Oreo για τον φορντισμό, cookie με κομματάκια σοκολάτας για τον νεοφιλελευθερισμό, cookie βρώμης για τον πράσινο καπιταλισμό, αποδομημένο crumble για ποιος ξέρει ποιο μελλοντικό στάδιο).
"Δοκιμάσαμε το Natural Geisha, που προέρχεται από τη συνεργαζόμενη φυτεία του καφεκόπτη στην Κόστα Ρίκα, και ένα flat white ντεκαφεΐνέ με γάλα βρώμης. Δυστυχώς, το κατάστημα ήταν γεμάτο κόσμο και κανένα μέλος του προσωπικού δεν είχε τον χρόνο να μας μιλήσει για τις σχέσεις τους με τους καλλιεργητές".
Μια πόλη είναι ένα μέσο παραγωγής. Άλλοτε βιομηχανική, οι αρτηρίες της ακολουθούσαν τη ροή των πρώτων υλών και των εμπορευμάτων που τη διέσχιζαν, τα μπιστρό της προσάρμοζαν τις υπηρεσίες τους στους ρυθμούς των εργαζομένων και η κατανομή των συνοικιών της αποτύπωνε τον καταμερισμό της εργασίας στον χώρο. Σήμερα, οι πόλεις που υπήρξαν πρωτοπόρες στην εξέλιξη του καπιταλισμού είναι οι πρώτες που αναθέτουν σε τρίτους το δικό τους κομμάτι της παραγωγής για να φτάσουν στο στάδιο της πόλης-coffee-shop. Όμως αυτή η πόλη δεν παύει να αποτελεί ένα μέσο παραγωγής: παράγει "περιεχόμενο". Το τοπίο της πλημμυρίζει από slops που διεκδικούν την προσοχή μας, και ουρές ξεφυτρώνουν μπροστά από μαγαζιά που κανείς δεν είχε παρατηρήσει την ύπαρξή τους μέχρι που ένα viral βίντεο τα αποκάλυψε στην ανθρωπότητα. Ο αλγόριθμος κατευθύνει τη ροή των μαζών σαν ουράνιο σώμα, μεταφέροντάς τις από τον έναν δρόμο στον άλλο, και το απλό γεγονός του να στρίβεις δεξιά ή αριστερά αποτελεί μια πράξη εξόρυξης δεδομένων. Στον πάτο της κούπας του λάτε, μία μέντιουμ θα δει να κατακάθεται το μέλλον μας, υπολογισμένο από τα προγνωστικά μοντέλα, και το Παρίσι του 2026 θα της φανεί σαν ένα τοπίο του Herri Bles: έξω έχει 40 βαθμούς, το δάσος του Φονταινεμπλώ καίγεται, μεθυσμένοι τύποι τραγουδούν υστερικά τη Μασσαλιώτιδα βλέποντας το ματς και μετά κατουρούν στους δρόμους, ενώ αινιγματικές ουρές σχηματίζονται για ένα cookie. Το cookie που είχε προαναγγελθεί στο διαδίκτυο. Το cookie μάτσα με ρευστή γέμιση σοκολάτας και φιστικιού για το τέλος του κόσμου. Μην ξεχάσετε να κάνετε λάικ και εγγραφή.
"Έμεινα μια εβδομάδα σε ένα Airbnb εκεί κοντά, και αυτό το coffee shop έγινε γρήγορα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μου. Παράγγελνα έναν freddo americano και μπορώ να σας πω ότι ήταν σκέτη απόλαυση! Αυτός ο καφές είχε μια υπέροχη υφή που αναδείκνυε τέλεια τη φυσική του γλυκύτητα. Ο χώρος είναι πραγματικά cute και βγάζει τρομερά vibes! Ο κλιματισμός ήταν αδύναμος. Ευτυχώς που είχε freddo americano γιατί έκανε πολλή ζέστη τον τελευταίο καιρό στο Παρίσι!"
Το coffee shop 2.0 αποκρυσταλλώνει την πόλη ως content farm. Αν το παρισινό καφενείο υπήρξε για καιρό φωτογενές, το coffee shop 2.0 είναι ινσταγκραμίσιμο. Ενώ το φωτογενές τρέφει την οπτική ευχαρίστηση των ανθρώπων, το ινσταγκραμίσιμο τρέφει πρώτα τους αλγορίθμους και μετά τους ανθρώπους. Όπως κάθε αισθητική κατηγορία, αποτελεί επομένως και μια κατηγορία πολιτικής οικονομίας, καθώς προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο μια μορφή βελτιστοποιείται για να εκπληρώσει μια συγκεκριμένη λειτουργία μέσα στον τρόπο παραγωγής. Μπαίνει κανείς σε ένα coffee shop 2.0 επειδή το πρότεινε ένας influencer του TikTok ή επειδή βγαίνοντας από το Airbnb πληκτρολόγησε "καφέ" στο Google Maps, αναζητώντας δωρεάν Wi-Fi, το οποίο εκμεταλλεύονται επίσης οι επισφαλείς freelancers της γειτονιάς και οι ψηφιακοί νομάδες. Το coffee shop 2.0 σχηματίζει με τις πλατφόρμες μια συνεχή διεπαφή, και η ινσταγκραμισιμότητά του είναι ταυτόχρονα η έκφραση και η κινητήρια δύναμή της. Μπορεί να έχει φυσική παρουσία στη γειτονιά, αλλά δεν αποτελεί οργανικό κομμάτι της. Είναι ταγμένο σε μια χωρικότητα πιο υπερβατική, όχι στο Παρίσι αλλά στο #paris #pariscoffe #parislifestyle.
"Όμορφο μικρό καφέ. Ανακαλύψαμε αυτό το μέρος όταν το Λούβρο καθυστέρησε να ανοίξει λόγω απεργίας του προσωπικού. Μια απίθανη μωβ λεμονάδα, και τα brownies ήταν πεντανόστιμα, όμως ο cortado σερβίρεται με μονή μόνο δόση, οπότε είναι αρκετά ελαφρύς, και το παράδοξο είναι ότι σερβίρεται σε μεγαλύτερο φλιτζάνι από τον flat white — a bit confusing ???"
Το 2003, Αμερικανοί ερευνητές ανέλυσαν το φως που εκπέμπεται από χιλιάδες γαλαξίες για να υπολογίσουν το μέσο χρώμα του Σύμπαντος. Ήταν μια απόχρωση του μπεζ, την οποία και βάφτισαν "κοσμικό λάτε" . Ο Herri Bles το γνώριζε αυτό όταν ζωγράφιζε το ουράνιο σώμα του σε μπεζ χρώμα, το χρώμα της εξάλειψης των συνόρων ανάμεσα στα πράγματα. Το μπεζ, σημειώνει ο Edgar Rodriguez στο κείμενό του BeigeificationTm, είναι η μη-επιλογή, η συναίνεση, το meh. Πράγματι, τίποτα δεν έχει εκφράσει το υποσυνείδητο μιας τάξης με τόσο καθολικό τρόπο όσο η μπεζ, γυάλινη πρόσοψη ενός coffee shop 2.0. Άμεσα αναγνώσιμη, διαπολιτισμική, απαλή στον τρόπο με τον οποίο σε καθησυχάζει και σου λέει πως, όσο στριμωγμένος και άβολα καθισμένος κι αν είσαι, τουλάχιστον παραμένεις μικροαστός. Άμορφη μάζα στη στρατόσφαιρα των τάξεων.
"Ο σύζυγός μου ήθελε έναν americano με γάλα, αλλά ο barista αρνήθηκε και μας είπε να πάμε αλλού, καθώς αυτή ήταν η πολιτική του καταστήματος. ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ, παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μου, αυτό είναι γελοίο, αφού πουλάτε κανονικά καπουτσίνο και flat white! Είναι αγένεια!"
Δεν πρόκειται για ένα coffee shop αλλά για ένα lifestyle, και αυτό εξαπλώνεται στο άπειρο και ακόμα παραπέρα. Το PMU (προποτζίδικο-καφενείο) της γειτονιάς μετονομάζεται σε "Café Tabac Brunch" στο Google Maps και προσθέτει μια φωτογραφία με pancakes· η εθνική αστυνομία διοργανώνει photoshoots για το Facebook της και αρχίζει να χρησιμοποιεί emojis· ο François Pinault ανακαινίζει τη ροτόντα του Εμπορικού Χρηματιστηρίου (Bourse de Commerce) χρησιμοποιώντας τις ίδιες αποχρώσεις του γκρι για το δάπεδο, τους τοίχους και τη ζωγραφισμένη οροφή, κατασκευάζοντας ένα φίλτρο του Instagram (εξού και οι αφίσες των εγκαινίων που δεν έδειχναν κανένα έργο τέχνης, παρά μόνο μοντέλα να ποζάρουν μέσα στη ροτόντα). Υπάρχει όμως μια διαφορά ανάμεσα σε μια παλιά πρακτική που προσαρμόζεται στους νέους νόμους της αγοράς διατηρώντας παράλληλα τη μορφή της (αυτό που ο Μαρξ ονομάζει "τυπική υπαγωγή") και σε μια νέα πρακτική της οποίας η μορφή διαμορφώνεται από και για αυτούς τους νόμους ("πραγματική υπαγωγή"). Η τελειότητα του coffee shop 2.0 έγκειται στο γεγονός ότι δεν προσποιείται πως προσφέρει δημοκρατία ή σύγχρονη τέχνη. Δεν έχει τίποτα να προσφέρει παρά μόνο το vibe του, και απαιτεί ως αντάλλαγμα την πιο ανόθευτη προσοχή μας, ακριβώς επειδή είναι αφηρημένη, σχεδόν ανιδιοτελής. Η ύστατη υπόσχεσή του είναι ότι, μόλις εγκατασταθούμε στο απαλό φως του, τα φθαρμένα από τη μισθωτή εργασία σώματά μας θα γίνουν πιο λεία, λιγότερο έμφυλα, άυλα, και τότε θα πούμε στον εαυτό μας ότι σε μια πόλη όπου οι επιθυμίες μας υπάρχουν για να συντηρούν τη ροή του κεφαλαίου ανάμεσα στο online και το offline, είναι προτιμότερο να αντιστρέψουμε αυτή τη σχέση. Ας αφήσουμε τα δεδομένα μας —μια εκδοχή πιο αξιόπιστη και έξυπνη από εμάς τους ίδιους — να μετακινούνται, να εργάζονται, να αναπαράγουν, να αποκτούν ιδιοκτησία, να διαβάζουν Χέγκελ και να διεξάγουν την πάλη των τάξεων, όσο εμείς vibe-άρουμε προς την ακλόνητη γαλήνη του μπεζ λάτε.
Δείτε ακόμα στο Αλμανάκ:
Quiet luxury Σήμερα, η ελίτ ντύνεται σαν γιγάντιο latte
