Καμύ, ο Αλγερινός ή ο ξένος;
Μέσα από το έργο του και τα λόγια του, ο Καμύ υπογράμμιζε πάντα τον πιστό του δεσμό με τη γενέτειρά του, την Αλγερία. Αν και αρχικά απορρίφθηκε από τους Αλγερινούς, οι οποίοι του καταλόγιζαν ότι δεν πήρε θέση υπέρ της απελευθέρωσης, τελικά επανεντάσσεται σταδιακά από τη νέα γενιά. Ο Yasmina Khadra, η Maïssa Bey και ο Boualem Sansal, που ανήκουν σε αυτήν, εκφράζουν πιο κάτω την αποψή τους.
Le Nouvel Obs - 05.01.2010
"Δεν θα μπορέσω να ζήσω μακριά από το Αλγέρι. Ποτέ. Θα ταξιδέψω γιατί θέλω να γνωρίσω τον κόσμο αλλά, είμαι πεπεισμένος, αλλού, θα είμαι πάντα εξόριστος". Αυτή η φράση που έγραψε ο Αλμπέρ Καμύ στον φίλο του Κλοντ ντε Φρεμινβίλ τον Οκτώβριο του 1932 θα μπορούσε να συνοψίσει από μόνη της τον αδιάρρηκτο δεσμό που ενώνει τον συγγραφέα του Ξένου με τη γενέτειρά του. Ο Καμύ πέθανε το 1960. Δύο χρόνια αργότερα, η Αλγερία διακήρυξε την ανεξαρτησία της. Δεν θα μάθουμε ποτέ ποια θα ήταν η αντίδρασή του σε αυτή την έκβαση, αλλά όλοι οι Αλγερινοί συμφωνούν ότι ο Καμύ ύμνησε την Αλγερία όπως ποτέ κανένας άλλος.
Σε όλο του το έργο, η γη, η θάλασσα και ο ουρανός της Αλγερίας περιγράφονται με λυρισμό και νοσταλγία. Όμως ένα μεσογειακό σκηνικό, όσο ζεστό κι αν είναι, δεν μπορεί εκείνη την περίοδο να απαλλαγεί από το αποικιακό καθεστώς και τον πόλεμο της Αλγερίας. Και παρά τη διορατικότητα του Καμύ για τη μοίρα του "ιθαγενούς" λαού, δεν θα συμβιβαστεί με την ιδέα ότι η Αλγερία θα ανακτούσε την ανεξαρτησία της. "Γνώριζε τι είχε να χάσει αν η Αλγερία ανακτούσε την 'αλγερινότητά' της. Κρατιόταν από αυτή την Αλγερία όπως ο ναυαγός από τα συντρίμμια του. Είχε μόνο μία ακτή: αυτός ο τόπος να παραμείνει αυτό που ήταν πάντα γι' αυτόν", θεωρεί ο Αλγερινός συγγραφέας Γιασμίνα Χάντρα. Ούτε εντελώς Γάλλος, ούτε εντελώς Αλγερινός, ο Καμύ βρισκόταν ανάμεσα στα δύο, αδυνατόντας να τοποθετηθεί, ή ακόμα και να οριστεί, προκαλώντας ταυτόχρονα δυσπιστία και θαυμασμό. Από τη μία πλευρά, ο σεβασμός για το έργο του και την πίστη του στην Αλγερία. Από την άλλη, μια κριτική επιφύλαξη λόγω της διακριτικότητάς του απέναντι στη γαλλική πολιτική στην Αλγερία. Η θέση του Καμύ για το μέλλον της χώρας του ήταν ωστόσο αναμενόμενη για δύο λόγους: πρώτον ως διανοούμενου και δεύτερον ως Γάλλου της Αλγερίας.
Μέσα σε ένα κλίμα οξυμένων παθών, θα εισακουστεί ελάχιστα και θα παρεξηγηθεί. Αν και αρχικά απορρίφθηκε από τους Αλγερινούς διανοούμενους της εποχής, όπως ο Κατέμπ Γιασίν τον οποίο ο Γιασμίνα Χάντρα περιγράφει ως "βουερή φλόγα σχεδόν καταστροφική", τελικά θα γίνει και πάλι αποδεκτός από τη νέα γενιά που προέκυψε από τα μαύρα χρόνια της τρομοκρατίας, από τη Μαΐσα Μπέη μέχρι τον Μπουαλέμ Σανσάλ. Ακόμη κι αν δεν ασπάστηκε την ιδέα ενός αλγερινού έθνους, τάχτηκε υπέρ της δικαιοσύνης και εναντιώθηκε στο αποικιακό καθεστώς, αλλά και στα μέσα που χρησιμοποιούσε το FLN [Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης - σ.σ.] στον αγώνα του για την ανεξαρτησία.
Από το "Μανιφέστο των Αλγερινών διανοουμένων υπέρ του σχεδίου Violette" το 1937, το οποίο προέβλεπε έναν εκδημοκρατισμό της Αλγερίας βασισμένο στην ιδέα της αφομοίωσης, έως την έκκληση για πολιτική εκεχειρία και για "συνύπαρξη" που δημοσίευσε το 1956 στο L'Express, ο Καμύ παρέμεινε προσκολλημένος σε μια λύση ανεφάρμοστη, καθώς η εξέγερση φούντωνε και ο πόλεμος της Αλγερίας ξεκινούσε. Ένας πασιφισμός για τον οποίο επικρίθηκε, τόσο από την αλγερινή όσο και από τη γαλλική πλευρά.
Ο σπαραγμός και η εμμονή του δεν θα γίνουν κατανοητά. Απαντώντας σε έναν Αλγερινό φοιτητή το 1957 σχετικά με τη μη στράτευσή του στο πλευρό του FLN, όπως είχε κάνει ο Σαρτρ, ο Καμύ απαντά: "Μοιράζομαι τη δυστυχία σας […] Καταδίκαζα πάντα τον τρόμο, οφείλω επίσης να καταδικάσω μια τρομοκρατία που χτυπά τυφλά, στους δρόμους του Αλγερίου για παράδειγμα, και η οποία μια μέρα μπορεί να χτυπήσει τη μητέρα μου ή την οικογένειά μου. Πιστεύω στη δικαιοσύνη, αλλά θα υπερασπιστώ τη μητέρα μου πριν από τη δικαιοσύνη". Μια παρεξηγημένη φράση που θα τον οδηγήσει στην απόφαση, το 1958, να σταματήσει να εκφράζεται δημόσια, αποτυπώνοντας την άποψή του στα Αλγερινά Χρονικά, όπου συγκέντρωσε όλα τα άρθρα του για το θέμα αυτό.
Σε αντίθεση με τα λογοτεχνικά του έργα στα οποία αποτύπωνε "μια εξιδανικευμένη Αλγερία", όπως υποστηρίζει ο Γιασμίνα Χάντρα, τα δημοσιογραφικά του κείμενα είναι ξεκάθαρα και χωρίς συμβιβασμούς. Ήδη από το 1939, όταν ελάχιστοι νοιάζονταν για τη μοίρα του αποικιοκρατούμενου πληθυσμού, ο Καμύ περιγράφει σε μια σειρά άρθρων στην εφημερίδα Alger Républicain με τίτλο "Η Μιζέρια της Καβυλίας", την οικονομική εξαθλίωση αυτού του κυρίως ορεινού πληθυσμού και καταγγέλλει "τη γενική περιφρόνηση με την οποία ο αποικιοκράτης αντιμετωπίζει τον δύσμοιρο λαό αυτής της χώρας". Όχι μόνο καταγγέλλει την αποικιακή εκμετάλλευση, αλλά προτείνει λύσεις και καταδικάζει την καταστολή εναντίον των πρωτοπόρων του αντιαποικιοκρατισμού, όπως ο Μεσάλι Χατζ. Αργότερα, ως δημοσιογράφος της εφημερίδας Combat, θα καταγγείλει τη σφαγή του Σετίφ το 1945 και τα βασανιστήρια του γαλλικού στρατού.
Σήμερα πολλοί Αλγερινοί, με πρώτη την πολιτική εξουσία, διατηρούν πικρία και περιφρόνηση. Άλλοι διεκδικούν μια συγγένεια, μια κληρονομιά που την κάνουν δική τους, θαυμάζοντας τη γραφή του ως παιδιού του τόπου τους. Όμως πέρα από τη λογοτεχνία, η πολιτική, συνδεδεμένη με την αποικιακή περίοδο, δεν είναι ποτέ πολύ μακριά, και μαζί της η αδιάκοπη επίκριση προς τον Καμύ για την απουσία των Αράβων από τα μυθιστορήματά του. Σήμερα, δεν αφήνει αδιάφορους ούτε την Αλγερία ούτε τους Αλγερινούς. Άλλοτε μισητός και άλλοτε αγαπητός, ο Καμύ αναζωπυρώνει τους πόνους, αλλά τις περισσότερες φορές φέρνει στον νου μια αγαπημένη Αλγερία.
Yasmina Khadra: "Οι Αλγερινοί ήταν το απόφυμα μιας τοπικής πανίδας"
Ήμουν 14 ετών όταν διάβασα τον Ξένο. Είναι το μυθιστόρημα που μου έδωσε την επιθυμία να γράψω στα γαλλικά. Ο Ξένος αποτελεί ένα συγγραφικό επίτευγμα. Κάθε φορά που τον ξαναδιαβάζω, έχω την αίσθηση ότι ανακαλύπτω ένα άλλο έργο, πάντα πιο μεγαλειώδες. Είναι το σπουδαιότερο μυθιστόρημα του 20ού αιώνα. Ανέκαθεν το έλεγα. Δεν είναι αυτό που λέει ο Καμύ που με ενδιαφέρει, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το λέει. Μου αρέσει αυτή η επαναστατική πλευρά που έχει στην προσέγγιση των θεμάτων. Μου αρέσει ο τρόπος του να εξημερώνει με απλές λέξεις τον παραλογισμό των όντων και των πραγμάτων. Ο Καμύ έγραφε για την Αλγερία με το βλέμμα ενός λυπημένου παιδιού. Είχε ένα αγαπημένο αντικείμενο που δεν ήθελε να μοιραστεί με κανέναν. Και αυτό το αντικείμενο ήταν η Αλγερία. Το έσφιγγε πάνω του σαν ένα πολύτιμο αγαθό και πιστεύω ότι αυτό εμπόδισε το βλέμμα του να πάει πιο μακριά. Είναι κάποιος που δεν έμαθε ποτέ να εκφράζει την Αλγερία σε όλη της την ποικιλομορφία. Παρέμεινε σε μια φαντασίωση πολύ προσωπική και πολύ ιδιαίτερη.
Οικειοποιήθηκα τους χώρους που εκείνος δεν θέλησε να αγγίξει, όλο αυτόν τον παρθένο χώρο που εγκατέλειψε. Την άλλη Αλγερία, τον Καβύλο, τον Άραβα. Προσπάθησα να δώσω ένα νόημα και μια ζωή σε όλους αυτούς τους τόπους που του φαίνονταν ασήμαντοι, μηδαμινοί. Ο Καμύ μου άφησε όλα όσα δεν θέλησε να δει. Ήταν σαν ένας κλέφτης που περιπλανιέται σε έναν οπωρώνα. Πήρε τα φρούτα που του φάνηκαν τα πιο όμορφα. Και μου άφησε όλα τα υπόλοιπα.
Όλα τα υπόλοιπα είναι αυτή η μουσουλμανική κοινότητα που δεν έβλεπε, που αγνοούσε παντελώς! Για εκείνον, ήταν το απόφυμα μιας τοπικής πανίδας. Φαντασματικοί κομπάρσοι, που προτιμούσε να κρατά σε απόσταση. Μικρές γεωγραφικές αναφορές. Πιστεύω ότι οι Αλγερινοί του χθες και του σήμερα του καταλογίζουν ότι περιέλαβε τους Αλγερινούς σε μία μόνο λέξη: τον Άραβα. Και υπήρχε σε αυτόν τον Άραβα κάτι το υποτιμητικό, το ανυπόφορο, που οι Αλγερινοί το εξέλαβαν σαν ένα είδος άρνησης. Ο Άραβας ήταν μια γενική έννοια. Ήταν ο σάκος στον οποίο έβαζε όλους τους άλλους που δεν ήταν Ευρωπαίοι. Στη φαντασίωσή του, εξυγίανε, περιέκοπτε για να κρατήσει μόνο ό,τι είχε σημασία στα μάτια του. Και ο Άραβας δεν είχε σημασία στα μάτια του. Παρέμεινε στο αλγερινό του όνειρο.
Αυτό δεν τον εμπόδισε, με την ιδιότητά του ως δημοσιογράφου, να περιγράψει την καθημερινότητα των Αλγερινών με ακρίβεια. Αλλά όχι στα μυθιστορήματά του. Πάντα ήθελα να του απαντήσω. Το Αυτό που η μέρα οφείλει στη νύχτα είναι η αλγερινή, αδελφική μου απάντηση. Ήθελα απλώς να του πω ότι η Αλγερία δεν είναι αυτός ο τύπος που τον σκοτώνεις σε μια παραλία επειδή κάνει ζέστη. Ήθελα να δείξω ότι ο Αλγερινός είναι μια ιστορία, ένα έπος, μια γενναιότητα, ένα σθένος, μια ευφυΐα, μια γενναιοδωρία. Όλα αυτά τα όμορφα πράγματα που ο Καμύ δεν κατάφερε να διακρίνει. Πάντα ήθελα να του πω ότι παρά το μεγαλείο του ταλέντου σου, παρά την τεράστια ιδιοφυΐα σου, υπήρξες άδικος με τον Αλγερινό!
Από την άλλη πλευρά, είναι άδικο να του καταλογίζουμε τη διάσημη φράση στην οποία δηλώνει πως βάζει τη μητέρα του πάνω από τη δικαιοσύνη. Ο Καμύ ήταν ένας έντιμος άνθρωπος, αλλά προτίμησε την καρδιά από τη λογική, προς μεγάλη μου λύπη. Για τους Αλγερινούς διανοούμενους της εποχής, αυτό ήταν μια μαχαιριά στην καρδιά. Σε καμία στιγμή οι Αλγερινοί δεν κατάφεραν να κατατάξουν τον Καμύ. Όταν έγραφε στον Τύπο, ήταν διστακτικός. 'Επαιρνε θέση, μετά υπαναχωρούσε, μετά επανερχόταν… Ήταν κάποιος που δεν μπορούσε να επιλέξει. Γαντζωνόταν σε αυτή την Αλγερία σαν ναυαγός στα συντρίμμια του. Είχε μόνο μία ακτή: αυτός ο τόπος να παραμείνει αυτό που ήταν πάντα για εκείνον. Αγαπούσε φρικτά αυτή τη χώρα. Και ήταν έτοιμος για όλες τις θυσίες. Μέχρι και να θυσιάσει την ψυχή του για τη δική του Αλγερία. Πάντα έλεγα ότι δεν πρέπει ποτέ να εμπλέκουμε έναν συγγραφέα σε οτιδήποτε άλλο εκτός από το ίδιο του το κείμενο. Ο Καμύ όταν γράφει είναι μια θεότητα. Αυτό που γράφει μπορεί να πληγώνει, όπως εμένα για παράδειγμα, αλλά δεν μπορώ να αμφισβητήσω την τεράστια ιδιοφυΐα του και το τεράστιο ταλέντο του. Συνεχίζουμε να τον αγαπάμε. Είναι ένας σπουδαίος συγγραφέας της αλγερινής κληρονομιάς. Είναι το μοναδικό μας βραβείο Νόμπελ.
Maïssa Bey: "Δεν έκανε καμία παραχώρηση στο αποικιοκρατικό καθεστώς"
Ο Καμύ ανήκει στους συγγραφείς που τραγούδησαν τη γη όσο λίγοι. Ως συγγραφέας, τρέφομαι από τις ίδιες σταθερές: το φως, τη σκιά, τη γη, τη θάλασσα. Κανένας άλλος δεν έγραψε για την Αλγερία όπως εκείνος. Τραγούδησε αυτή τη χώρα που τον έτρεφε και τον έκανε αυτό που ήταν. Η επίδραση της γης πάνω του και στο γράψιμό του δεν χρειάζεται πλέον να αποδειχθεί. Έχει συχνά καταλογιστεί στον Αλμπέρ Καμύ η απουσία του αλγερινού λαού που είχε δίπλα του. Στα λογοτεχνικά του κείμενα, και ιδιαίτερα στον Ξένο και στην Πανούκλα, που διαδραματίζονταν το ένα στο Αλγέρι και το άλλο στο Οράν, διαπιστώνει κανείς ότι οι Άραβες είναι απόντες ή ότι αποτελούν μόνο αόριστες αναφορές. Αυτό χρησιμοποιήθηκε ως επιβαρυντικό στοιχείο εναντίον του Καμύ, καθώς φαινόταν ότι αρνιόταν την ύπαρξή τους. Αλλά αν προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τη φευγαλέα παρουσία των Αλγερινών, πρέπει να αναρωτηθούμε ποια ήταν την πραγματικότητας όπως τη βίωναν εκείνη τη στιγμή. Οι Αλγερινοί και οι Γάλλοι συνυπήρχαν, αλλά υπήρχε ένα πραγματικό σύνορο. Τα κείμενα του Καμύ αντιστοιχούν ακριβώς σε αυτό που συνέβαινε εκείνη την εποχή. Οι γέφυρες ανάμεσα στους δύο λαούς ήταν σπάνιες. Ήταν έργο μόνο των διανοουμένων. Υπήρχαν πολύ λίγες επαφές. Το αποδεικνύουν και τα έργα των Αλγερινών συγγραφέων της εποχής. Στο Μεγάλο Σπίτι του Μοχάμεντ Ντιμπ για παράδειγμα, στο οποίο ο συγγραφέας ανατρέχει στα παιδικά του χρόνια στο Τλεμσέν, η μόνη παρουσία των Γάλλων είναι ορατή μόνο όταν το παιδί, ο Ομάρ, πηγαίνει να μεταφέρει καλάθια στην αγορά και μπαίνει σε ένα γαλλικό σπίτι. Είναι η μόνη φορά που υπάρχει μια "επαφή". Αυτό δεν είναι παρά η αντανάκλαση μιας υπαρκτής πραγματικότητας. Υπήρχαν οι ευρωπαϊκές συνοικίες και οι αλγερινές συνοικίες και, στην πράξη, ένας καθημερινός γεωγραφικός διαχωρισμός.
Στα Σημειωματάριά του (Carnets), ένα πραγματικό χρυσωρυχείο, συνειδητοποιεί κανείς ότι οι Αλγερινοί ήταν πολύ πιο παρόντες από όσο θέλησαν κάποιοι να πουν. Εκεί ανακαλύπτει κανείς έναν Καμύ εξοργισμένο από την αναξιοπρεπή μεταχείριση των Αλγερινών, ειδικά όταν περιγράφει την κατάσταση το 1945, αμέσως μετά τα γεγονότα του Σετίφ. Και πρόκειται για μια ανάλυση που δεν κάνει καμία παραχώρηση στο αποικιακό καθεστώς. Αναφέρεται στα δελτία τροφίμων σε καιρό πολέμου, εξηγώντας ότι η μερίδα του ψωμιού που δινόταν σε έναν Γάλλο ήταν μεγαλύτερη από εκείνη που δινόταν σε έναν Αλγερινό. Είχε πλήρη και οξεία επίγνωση της αδικίας αυτής της κατάστασης. Και κοιτάζοντας τη στάση του ως ανθρώπου, ως συγγραφέα αλλά και ως φιλοσόφου, πιστεύω ότι δεν ήταν αναίσθητος απέναντι σε αυτό. Ήταν ένας άνθρωπος βαθιά πληγωμένος από την τυφλή βία της χώρας του κατά τη διάρκεια του πολέμου, και ξέρουμε πώς ο Καμύ καταδίκαζε τη βία, σε αντίθεση με τον Σαρτρ. Ήταν διχασμένος, συντετριμμένος. Η περίφημη φράση που χρησιμοποιήθηκε ως κατηγορία εναντίον του ήταν μια κραυγή από τα βάθη της καρδιάς του που φανέρωνε την προσωπική του οδύνη και όχι την πολιτική του στάση. Σήμερα, πολλοί Αλγερινοί μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους σε αυτή τη φράση. Και είναι μάλιστα πολλοί εκείνοι που το παραδέχονται. Αλλά για μεγάλο χρονικό διάστημα υπήρχε μια παρανόηση. Ο διχασμός του Καμύ ήταν δύσκολο να γίνει αποδεκτός. Απορρίφθηκε και από τις δύο κοινότητες στις οποίες ανήκε. Οι Γάλλοι και οι Αλγερινοί τού καταλόγισαν την έλλειψη στράτευσης προς τη μία ή την άλλη πλευρά. Κι αυτό, μάλιστα, τον οδήγησε στο να κλειστεί στη σιωπή, τόσο ανυπόφορο ήταν όλο αυτό για τον ίδιο. Κι όμως, όταν διαβάζει κανείς τα κείμενά του, μαντεύει κανείς ότι συντασσόταν απόλυτα με τα αιτήματα των Αλγερινών. Αυτό που τον ενοχλούσε ήταν οι μέθοδοι και τα μέσα.
Σήμερα η θέση του Καμύ στην Αλγερία είναι διφορούμενη. Η τελευταία αυτή δεκαετία της βίας επανέφερε τον Καμύ στο προσκήνιο ως αντικείμενο μελέτης. Πολλοί Αλγερινοί διανοούμενοι τον διεκδικούν ως μέρος της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, ιδιαίτερα οι συγγραφείς. Ωστόσο, εγώ αμφιβάλλω. Αν ο Καμύ αποτελούσε μέρος αυτής της κληρονομιάς, σε πρακτικό επίπεδο αυτό θα σήμαινε ότι θα υπήρχε μια οδός Καμύ, ένα λύκειο Καμύ, μια πλατεία Καμύ. Δεν υπάρχει τίποτα από αυτά. Δεν πιστεύω ότι η Αλγερία είναι έτοιμη να τον αναγνωρίσει. Κι όμως, όταν βλέπει κανείς τον αριθμό των βιβλίων που τιτλοφορούνται "Καμύ ο Αλγερινός", σκέφτομαι ότι υπάρχει μια βαθιά επιθυμία επανοικειοποίησης αυτής της φωνής, αυτών των λέξεων. Τα πράγματα εξελίσσονται. Αλλά πώς μπορεί να οριστεί η αλγερινή ταυτότητα του Καμύ και κυρίως εκείνη όλων των Αλγερινών; Τι σημαίνει να είσαι Αλγερινός; Είναι ένα ερώτημα που θέτουμε και οι ίδιοι στους εαυτούς μας. Για μένα, ο Καμύ είναι Αλγερινός επειδή είναι κάποιος δεμένος με τη γη που τον γέννησε. Είναι μια αλήθεια αυταπόδεικτη που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Ο Καμύ σφυρηλατήθηκε από το φως αυτής της γης, από τις αντιφάσεις της. Και το λέει ο ίδιος σε όλα του τα κείμενα. Νιώθει κανείς ότι δεν θα μπορούσε να ανήκει πουθενά αλλού. Έλεγε, και μου αρέσει πολύ αυτή η φράση: "Δεν θα μπορούσα ποτέ να ζήσω μακριά από το Αλγέρι. Ποτέ. [...] Αλλού θα ήμουν πάντα εξόριστος".
Boualem Sansal
Κάτι που είναι ξεκάθαρο είναι ότι έγραφε για την Αλγερία με πολλή αγάπη. Αγάπησε αυτή τη χώρα με τρόπο σαρκικό. Με λέξεις, ηχοχρώματα και μια μουσικότητα καθηλωτική. Σε κάνει να θες να αγαπήσεις αυτή τη γη, ακόμα και χωρίς να την ξέρεις, ακόμα κι αν μιλάει μόνο για τη δική του Αλγερία. Ο Καμύ είναι η νοσταλγία της Αλγερίας, αυτού που δεν είναι πια. Όταν διαβάζεις Καμύ, βλέπεις μια άλλη Αλγερία, όμορφη, που μιλάει στη σάρκα και στο σώμα, που μιλάει στον άνθρωπο.
Του κατηγόρησαν ότι ήταν φειδωλός απέναντι στον αλγερινό λαό, ότι δεν εξέφρασε την ενσυναίσθησή του με τρόπο πιο σαφή, πιο άμεσο. Και νομίζω ότι έκανε αυτή την επιλογή λόγω ενός αισθήματος ενοχής. Ο Καμύ βρισκόταν σε έναν βαθύ διχασμό. Παρατηρούσε μια αποικιοκρατική κατάσταση την οποία ο ίδιος κατήγγειλε. Εκείνη την εποχή, η κατάσταση έκτακτης ανάγκης είχε μια απίστευτη πολυπλοκότητα. Όλος ο κόσμος αναρωτιόταν και προβληματιζόταν, ακόμα και ο Καμύ. Και έπρεπε να προσέχει κανείς τι έλεγε. Εγώ που ζω στην Αλγερία σήμερα, έχω τις ίδιες επιφυλάξεις όταν πρόκειται να μιλήσω δημόσια. Προφανώς από φόβο μήπως πληγώσω τις ευαισθησίες των άλλων. Αγαπητός στους μεν, μισητός στους δε, ο Καμύ βρισκόταν σε μια κατάσταση που τον ανάγκαζε να μετριάζει τα λόγια του. Του έστησαν μια άδικη δίκη κατηγορώντας τον για την περίφημη φράση του για τη μητέρα του και τη δικαιοσύνη. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Η μομφή για την αμφιθυμία του γίνεται όλο και πιο κατανοητή. Μετά από δεκαπέντε χρόνια τρομοκρατίας, οι Αλγερινοί μπήκαν στη θέση του Καμύ, ο οποίος φοβόταν μήπως η μητέρα του σκοτωθεί από κάποια βόμβα. Η κοινωνία των πολιτών ανακαλύπτει τον Καμύ χάρη κυρίως σε συγγραφείς όπως ο Γιασμίνα Χάντρα και η Μαϊσά Μπέη που τον εγκωμιάζουν. Ο Καμύ είναι παιδί αυτού του τόπου. Μάλιστα, κάποια στιγμή υπήρξε η σκέψη να ονομαστεί το γαλλικό λύκειο προς τιμήν του Καμύ. Δεν έγινε, καθώς ο επίσημος λόγος παραμένει ακόμα επιφυλακτικός. Αυτό θα ήταν ένα ισχυρό σημάδι συμφιλίωσης ανάμεσα στη Γαλλία και την Αλγερία. Κρίμα, η συνθήκη φιλίας του Μπουτεφλίκα ναυάγησε. Είμαι σίγουρος όμως ότι σύντομα ο Καμύ θα συμπεριληφθεί στη σχολική ύλη. Τα πράγματα προχωράνε. Ο Αλγερινός αρχίζει να νιώθει την ανάγκη να απορρίψει τις ιδεολογίες, να πάρει τη ζωή του στα χέρια του και να ξαναβρεί την αξιοπρέπειά του. Όπως ο Καμύ. Αν ζούσε ακόμα, θα του έγραφα κάθε μέρα ως αναγνώστης και θα του έλεγα πόσο τον θαυμάζω και πώς με συναρπάζει.
Επιμέλεια συνέντευξης: Σάρα Ντιφαλά - nouvelobs.com
Δείτε ακόμα στο Σαν σήμερα:
Αποικιοκρατική Αλγερία. Η σιωπή των πατεράδων μας.
"Το μάτι στο χέρι μου. Αλγερία 1961 - 2019"
Ο Αλμπέρ Καμύ στη Λέσβο. Και η ζωή του σαν σινερομάντσο
