Ο Χρήστος δούλευε για είκοσι χρόνια στο ατελιέ μεγάλου ομίλου που έβγαζε lifestyle περιοδικά. Η εμπειρία του από τον χώρο είναι πολύ μεγάλη και ο ίδιος έχει πολλά να θυμηθεί. Σήμερα έχει άλλον τρόπο να βιοπορίζεται.


«Με το photoshop δούλευα από το 1992 μέχρι το 2012. Η δουλειά μου ήταν να αλλάζω το πρόσωπο που είχε φωτογραφηθεί από την κορυφή μέχρι τα νύχια, ανάλογα με το ποιος είχε φωτογραφηθεί και ανάλογα με το θέμα. Άλλαζα ρυτίδες, εκφράσεις προσώπου, έκανα πιο λαμπερά τα μάτια, άλλαζα το σχήμα, το μέγεθος, διόρθωνα τα μαλλιά (τα έκανα πιο πλούσια κι έβαζα γυαλάδες), άλλαζα τα χείλια, κάποιες φορές τους άλλαζα χρώμα, αν δεν ταίριαζε με το χρώμα του τίτλου, ή τόνιζα το χρώμα τους, έκανα ανόρθωση στήθους, κώλου, έκοβα κοιλιά, ρυτίδες, κυτταρίτιδα κ.λπ.


Η αρχή του περιοδικού ήταν: «Θέλουμε να βγάλουμε λαμπερό όλο τον κόσμο που φωτογραφίζεται για μας και που του παίρνουμε συνέντευξη». Κάποιοι celebrities το ζήταγαν, αλλά κάποια παιδιά τα καίγανε οι μάνατζερ, οι δισκογραφικές. Όταν έβγαζαν έναν δίσκο π.χ. και εμφανίζονταν στο τάδε περιοδικό για δημοσιότητα, τους ήθελαν super-wow! Ζήταγαν να επέμβουμε ακόμα και όταν κάποιος ή κάποια είχε φυσιολογικό, ακόμα και ζηλευτό κορμί, γιατί αυτό που έπρεπε να βγει στον κόσμο ήταν η υπερβολική τελειότητα.

 

Βάζουν βυζιά, κώλους, η lifestyle κατάσταση είχε και έχει μεγάλη επιρροή. Κάποιες κοπέλες φαίνονται λες και είναι αδελφές, λες και έχουν κάποια συγγένεια, ίδια μάτια, ίδια χείλια, ίδια ζυγωματικά, ίδιο μέγεθος βυζιά. 


Το '92, που ξεκίνησα, το photoshop ήταν ακόμα στα σπάργανα, υπήρχε όμως μια άλλη εταιρεία με υπολογιστή, η Cytex, που έκανε την επεξεργασία. Πριν από αυτό, το ρετουσάρισμα γινόταν με το χέρι, με πινέλο και με κάποια χημικά υλικά που καθάριζαν το χρώμα στο πρόσωπο. Δεν γίνονταν τρομερές επεμβάσεις. Ήταν και η τέχνη του φωτογράφου πιο ανεπτυγμένη, θα έβαζε ένα φωτάκι για να «κάψει» το πρόσωπο και να μη βγει τόσο έντονη η ρυτίδα του άλλου, έβαζε φίλτρα. Κι επειδή δεν πείραζαν πολύ κανέναν, δεν είχαν και οι celebrities τις απαιτήσεις που απέκτησαν στη συνέχεια. Το κακό ξεκίνησε όταν οι φωτογράφοι άρχισαν να τραβάνε ψηφιακά και μπήκαν οι ίδιοι στο κομμάτι του photoshop, πειράζοντας τις φωτογραφίες. Έτσι, πολλές μας έρχονταν ήδη πειραγμένες, έτοιμες, υποτίθεται. Είχε μιλήσει ο φωτογράφος με τον μάνατζερ ή τον άνθρωπο που φωτογράφιζε. Και δεν αναφέρομαι μόνο στους celebrities. Έβλεπες φωτογραφίσεις μόδας με μοντέλα που είχαν πόδι δύο μέτρα, υπερβολικά αδύνατα, σαν εξωγήινα. Ήταν τα ίδια μοντέλα που είχες δει στο κάστινγκ και στην πραγματικότητα ήταν νορμάλ παιδιά, πανέμορφα, με τέλειο εφηβικό σώμα –γιατί όλα σχεδόν τα μοντέλα έφηβοι–, γιατί να τα πειράξεις; Τα παραμόρφωναν και αυτό ήταν τραγικό γιατί δημιουργούσε μια εντελώς πλαστή εντύπωση στον κόσμο, ότι υπάρχουν τέτοια αδύνατα σώματα και ότι αυτό ήταν φυσιολογικό. Το αποτέλεσμα, όμως, άρεσε πολύ και με το photoshop γίνονταν «παπάδες».

 

Μαρία Κορινθίου στο «Down Town»
Μαρία Κορινθίου στο «Down Town»
Μάλλον η πρώτη περίπτωση στην Ελλάδα που συζητήθηκε και αμφισβητήθηκε τόσο για το ρετούς του εξωφύλλου, που τελικά η ίδια πόσταρε το πριν και το μετά.
Μάλλον η πρώτη περίπτωση στην Ελλάδα που συζητήθηκε και αμφισβητήθηκε τόσο για το ρετούς του εξωφύλλου, που τελικά η ίδια πόσταρε το πριν και το μετά.


Σε κάθε φωτογραφία ξεκινάγαμε από τα διάφορα σκουπιδάκια που είχε, τα πετάγαμε και μετά σβήναμε την ετικέτα από το κοστούμι ή από το φόρεμα που φορούσε, «σιδερώναμε» το ρούχο στο σχήμα του σώματος για να κάτσει σωστά. Πολύ συχνά τα ρούχα ήταν μεγαλύτερα σε μέγεθος γιατί η στυλίστρια δεν είχε βρει το σωστό. Φτιάχναμε το σχήμα του σώματος, μαλλιά, μάτια, ρυτίδες και στις φωτογραφίες εξωφύλλου κάναμε αλλαγή φόντου και ένα ξεγύρισμα για να μπει ο τίτλος. Όλες οι φωτογραφίες που τυπώνονταν είχαν την ίδια επεξεργασία. Το τελικό αποτέλεσμα το τσέκαραν οι εταιρείες, ο διευθυντής και ο εκδότης.


Έχει τύχει να «φτιάξω» μια κυρία μεγάλης ηλικίας που είναι με μπικίνι στην πισίνα της και η κοιλιά ήταν τόσο μεγάλη, που κάλυπτε το κάτω μέρος του μαγιό. Πήρα μαγιό από το σουτιέν για να συμπληρώσω το κάτω μέρος και την αδυνάτισα τουλάχιστον 10 κιλά. Έχει τύχει να πειράξω και σώματα που δεν χρειάζονταν τίποτα, αλλά το πόσο ρετούς θα κάνεις έχει σχέση με τους ανθρώπους που έχεις δίπλα σου και σε συμβουλεύουν. Ελέγχουν τα πάντα, τι θα πεις, πώς θα φωτογραφηθείς, τι θα φορέσεις.

 

Όλη αυτή η υπερβολή με τα χρόνια επηρέασε πολύ τον κόσμο και φυσικά όχι μόνο τους επωνύμους. Κάνουν αμέτρητες πλαστικές, εμφυτεύσεις, μπότοξ, και βλέπεις πρησμένα χείλη, ανέκφραστα πρόσωπα, δεν κουνιέται τίποτα. Βάζουν βυζιά, κώλους, η lifestyle κατάσταση είχε και έχει μεγάλη επιρροή. Κάποιες κοπέλες φαίνονται λες και είναι αδελφές, λες και έχουν κάποια συγγένεια, ίδια μάτια, ίδια χείλια, ίδια ζυγωματικά, ίδιο μέγεθος βυζιά.


Και επειδή η τεχνολογία έχει προχωρήσει πάρα πολύ και ό,τι φίλτρο και εφέ υπήρχε στο photoshop το έχουν κάνει application, η επεξεργασία φωτογραφίας σήμερα είναι εύκολη και μπορεί να την κάνει ο καθένας. Αυτό όμως έχει επηρεάσει αρνητικά τη δική μας δουλειά, έχουμε «πεθάνει» εμείς, έχουν μείνει παιδιά χωρίς δουλειά. Το αποτέλεσμα, εννοείται, ότι είναι πολύ κακό, γιατί άλλη η ανάλυση της ψηφιακής και άλλη του Ιnstagram. Οι φωτογραφίες που ανεβαίνουν είναι πολύ κακής ποιότητας. Έχει βγει ένα εφέ που παίρνει τις ρυτίδες και δημιουργεί ένα θολό πράγμα, μάτια μία θολή φυσιογνωμία. Αυτά με την εμπειρία της δουλειάς τα διόρθωνες και τα έφερνες σε λογικό πλαίσιο, τώρα πατάς ένα κουμπί και βγαίνεις εντελώς ψεύτικος.

 

Νίνα Λοτσάρη χωρίς αφαλό στο Instagram. Το photoshop στα περιοδικά είναι μάλλον σύνηθες πια, αλλά από τη στιγμή που ανακαλύφθηκε το Instagram και κάποιοι ξεκίνησαν να το χρησιμοποιούν και εκεί, διάφορα πράγματα άρχισαν να χάνονται. Όπως ο αφαλός της Νίνας Λοτσάρη, που τελικά επανήλθε.
Νίνα Λοτσάρη χωρίς αφαλό στο Instagram. Το photoshop στα περιοδικά είναι μάλλον σύνηθες πια, αλλά από τη στιγμή που ανακαλύφθηκε το Instagram και κάποιοι ξεκίνησαν να το χρησιμοποιούν και εκεί, διάφορα πράγματα άρχισαν να χάνονται. Όπως ο αφαλός της Νίνας Λοτσάρη, που τελικά επανήλθε.


Αν ήταν στο χέρι μου, δεν θα πείραζα τίποτα. Το μόνο που θα διόρθωνα αισθητικά στη φωτογραφία θα ήταν ένα τσαλακωμένο σακάκι, ένα φόρεμα που δεν έχει κάτσει σωστά πάνω στο σώμα, κάτι στο φόντο που χαλάει τη φωτογραφία. Δεν θα πείραζα τίποτε από τα χαρακτηριστικά του προσώπου, ειδικά τις ατέλειες που σε κάνουν μοναδικό.


Στον όμιλο όπου δούλευα είχαν κάποια περιοδικά που ήταν ξένα, αγορασμένοι τίτλοι, στα οποία έρχονταν θέματα έτοιμα από το εξωτερικό. Εκεί έβλεπες στις φωτογραφίες κάποιου από τον οποίον είχαν πάρει συνέντευξη ότι υπήρχαν ρυτίδες, ότι υπήρχαν εκφράσεις του προσώπου, και μετά προχώραγες κι έβλεπες το ελληνικό θέμα και ήταν όλα «γυαλί». Ψεύτικα. Δεν ήταν μόνο ελληνικό φαινόμενο, βέβαια, αλλά τέτοια ρετουσαρίσματα γίνονταν σε άλλου είδους περιοδικά.

 

Πειράζαμε και τις διασημότητες στα κοσμικά. Όλες οι φωτογραφίες των κοσμικών είχαν περάσει από photoshop. Ειδικά των επωνύμων που το περιοδικό ήθελε να βγάλει τέλειους. Και έβλεπες και τη διαφορά, δηλαδή ο ένας λαμπερός και δίπλα ένας άλλος χωρίς photoshop, σαν κακομοίρης. Το αστείο είναι ότι τις φωτογραφίες τις παίρναμε όλοι από το ίδιο πρακτορείο και έβλεπες την ίδια φωτογραφία, άλλοτε πειραγμένη κι άλλοτε όχι, ανάλογα με το έντυπο.


Κανείς δεν είχε αρνηθεί το photoshop, ποτέ. Όλοι ήθελαν να βγουν τέλειοι. Η σταθερή εικόνα χαλάει την ψυχολογία κάθε ανθρώπου. Τη βλέπει και τρομάζει. Θυμήσου μόνο πόσες φορές έχεις τραβήξει φωτογραφία κι έχεις πει «είμαι χάλια»...


Από το ατελιέ ήταν πολύ δύσκολο να διαρρεύσει φωτογραφία, γιατί στο τμήμα μου δεν είχε κανείς Ίντερνετ και e-mail. Βέβαια, μπορούσε να πάρει υλικό σε φλασάκι, αλλά σχεδόν όλες οι φωτογραφίες celebrities που έχουν διαρρεύσει στα μέσα με το «πριν» και το «μετά» έχουν φύγει από τις εταιρείες. Μία φωτογραφία πηγαινοερχόταν από το περιοδικό στην εταιρεία πολλές φορές, σε όλα τα στάδια. Η γνωστή φωτογραφία που προκάλεσε τόσα σχόλια και συνόδεψε την αλλαγή του νόμου που αφορά το photoshop στη Γαλλία δεν είχε φοβερό ρετούς, η κοπέλα είναι μια χαρά, έγινε viral επειδή ήταν το πρόσωπο που ενδιέφερε και όχι η μεγάλη αλλαγή. Συνήθως οι αλλαγές που γίνονταν ήταν πολύ μεγαλύτερες».

 

Δέσποινα Βανδή στο «Νitrο». Το περιοδικό κυκλοφορεί και λίγες μέρες μετά διαρρέει η προ-photoshop εικόνα.
Δέσποινα Βανδή στο «Νitrο». Το περιοδικό κυκλοφορεί και λίγες μέρες μετά διαρρέει η προ-photoshop εικόνα.

 

Η Μαίρη δουλεύει πολλά χρόνια στα περιοδικά. Της αρέσει πολύ και η δουλειά της και το photoshop

«Τι σημαίνει διορθώνω αισθητικά έναν άνθρωπο; Επειδή καθένας βγάζει πια φωτογραφίες που ανεβάζει στα δικά του social media, σκέφτεται πως θα έπρεπε να τις είχε τραβήξει λίγο καλύτερα ή πως δεν θα έπρεπε να είναι αυτός ο κάδος εκεί ή να φαίνεται εκείνη η καρέκλα ή ότι ο άνθρωπος στο φόντο, που είναι άσχετος με την παρέα του, καλύτερα να έλειπε. Αυτά είναι τα βασικά που μπορείς να αφαιρέσεις με το photoshop για να γίνει πιο ωραία η φωτογραφία. Η άλλη εκδοχή του photoshop είναι αυτή που ξέρουμε μέσα από τα περιοδικά και τις απαιτήσεις να είναι όλα τέλεια, οι διασημότητες, τα μοντέλα, η προβολή των προϊόντων.


Το παραμύθι αυτό νομίζω πως αρέσει σε όλους. Επειδή δούλευα στα περιοδικά κι έχω δει πολλούς διάσημους να μπαινοβγαίνουν, όταν συνηθίζεις την εικόνα τους στα περιοδικά, ακόμη και από κοντά να τους δεις, δεν τους βλέπεις όπως είναι στην πραγματικότητα, βλέπεις την εικόνα όπως την έχεις σχηματίσει στο μυαλό σου. Είναι τρομερό αυτό το εικονικό που πλασάρεται. Αποτυπώνεται στον εγκέφαλο αυτό που έχεις συνηθίσει να βλέπεις. Έναν παχουλό ηθοποιό ή τραγουδιστή, βέβαια, δεν θα τον δεις ξαφνικά πολύ αδύνατο, συνήθως δεν ζητούν τέτοιες ακραίες επεμβάσεις στο photoshop. Ζητούν απλώς να τους μαζέψεις λίγο για να φαίνεται πιο καλαίσθητο το τελικό αποτέλεσμα. Θέλουν όμως να μεγαλώσεις τα μπράτσα, να κάνεις πιο λεπτή τη μέση, να διορθώσεις τα μπούτια και τα προγούλια – κι αμέσως αλλάζει η εικόνα. Η διαφορά κάνει «μπαμ» σε συγκεκριμένα σημεία, όπως το προγούλι. Τον βλέπεις μετά στην τηλεόραση και δεν είναι όπως στη φωτογραφία. Θεωρώ, όμως, πως το photoshop είναι όπως η ζωγραφική: ο ζωγράφος δεν θα σε αποτυπώσει στον καμβά ρεαλιστικά αλλά έτσι ώστε να φανείς πιο ωραίος. Αυτό συμβαίνει και με το photoshop. Και θέλω να ξεκαθαρίσω ότι αυτό δεν είναι αποκλειστικά επιλογή του προσώπου που κάνει το photoshop, είναι κάτι που του το ζητάνε.


Δεν θεωρώ το photoshop κάτι κακό και κάποιες φορές μπαίνω στον πειρασμό να πειράξω ακόμα και δικές μου φωτογραφίες. Όχι πολλά, πειράζω π.χ. τη φωτεινότητα, η οποία θα μου σβήσει κάποιες ατέλειες σε insta φωτογραφίες. Γενικά, αυτό εμένα μου αρέσει. Μέχρι εκεί όμως. Ωστόσο, ο νόμος που ψηφίστηκε τώρα στη Γαλλία δείχνει ότι υπάρχει πρόβλημα. Οι άνθρωποι βλέπουν τους διάσημους να είναι όμορφοι, τέλειοι και αψεγάδιαστοι και θέλουν να τους μοιάσουν. Έτσι δημιουργούνται προβλήματα, όπως η νευρική ανορεξία και πολλά άλλα. Μέσα από αυτό το σύστημα όμως οι εταιρείες και τα περιοδικά πουλάνε καλλυντικά και ρούχα.

 

Ναταλία Γερμανού σε εξώφυλλο στο «Ηello». Η παρουσιάστρια ποζάρει με μαγιό και οι παρεμβάσεις του τμήματος photoshop είναι εμφανέστατες.
Ναταλία Γερμανού σε εξώφυλλο στο «Ηello». Η παρουσιάστρια ποζάρει με μαγιό και οι παρεμβάσεις του τμήματος photoshop είναι εμφανέστατες.


Αυτό που βλέπω πρώτα σε μια φωτογραφία είναι η φωτεινότητα. Οπότε πειράζω την αντίθεση, τις σκιές κ.λπ. Μετά θα πάρω το brush και θα βγάλω πράγματα που έχουν μπει κατά λάθος και ενοχλούν στο μάτι, δηλαδή θα καθαρίσω το πάτωμα ή τους τοίχους, και αν είναι εξωτερικός χώρος, θα σβήσω ό,τι ενοχλεί πάλι το μάτι, για να απομονώσω και να καθαρίσω την εικόνα. Μετά θα χρησιμοποιήσω το healing, ένα εργαλείο που κάνει φυσικό ρετούς και με αυτό μπορώ να βγάλω σπυράκια ή ρυτίδες. Τέλος ακολουθεί το μαγικό εργαλείο που λέγεται liquify, το οποίο αδυνατίζει, μικραίνει μύτη, λεπταίνει μέση και μπούτια. Υπάρχει και το transform, με το οποίο μακραίνεις πόδια, ψηλώνεις το μοντέλο κ.λπ. Στο τέλος δουλεύω τα χρώματα, για να κάνω πιο ψυχρή ή πιο ζεστή την εικόνα, ανάλογα με τις απαιτήσεις. Τις περισσότερες φορές ακολουθώ τις οδηγίες του φωτογράφου. Διαφορετικές είναι οι απαιτήσεις αν πρόκειται για εξώφυλλο CD ή εξώφυλλο περιοδικού, και διαφορετικές αν η φωτογραφία προορίζεται για το Ίντερνετ.

 

Αλλάζω το ίδιο άνδρες και γυναίκες, όλοι το ζητάνε. Πειράζω διαφορετικά χαρακτηριστικά στο καθέναν, αναλόγως της ηλικίας και των απαιτήσεων. Άλλοι έχουν μεγάλη μύτη, άλλοι μικρά χείλια, άλλοι ρυτίδες, προγούλια, σημάδια στα χέρια κ.λπ. Το ok για το τελικό αποτέλεσμα θα μου το δώσει ή ο διευθυντής του περιοδικού ή της εταιρείας, αυτός παίρνει την έγκριση από τον διάσημο. Έχω δουλέψει φωτογραφία για 8 ώρες, με άπειρες διορθώσεις, μέχρι να φτάσει σε σημείο που να αρέσει στον celebrity. Δεν είναι κάτι ασυνήθιστο.


Από την εμπειρία μου έχω να πω ότι σπάνια φταίνε για το υπερβολικό ρετουσάρισμα οι ίδιοι οι διάσημοι, φταίνε κυρίως όλοι οι υπόλοιποι που διαχειρίζονται την εικόνα τους. Πολλές φορές μπορεί ο ίδιος ο διάσημος να διαφωνούσε με την υπερβολή, αλλά ο μάνατζερ να την απαιτούσε.

 

Πέμυ Ζούνη με Ανγκ Λι: Μια συνεργασία/συνάντηση που δεν έγινε και τελικά αποκαλύφθηκε το (κακό) photoshop που οδήγησε σε ένα απίστευτο σίριαλ, με την ηθοποιό να προσπαθεί να το μαζέψει.
Πέμυ Ζούνη με Ανγκ Λι: Μια συνεργασία/συνάντηση που δεν έγινε και τελικά αποκαλύφθηκε το (κακό) photoshop που οδήγησε σε ένα απίστευτο σίριαλ, με την ηθοποιό να προσπαθεί να το μαζέψει.


Μου έχουν ζητήσει τρελά πράγματα οι ίδιοι οι διάσημοι, όπως να «βάψω» τη ρίζα στα μαλλιά, να βάψω τα νύχια. Αυτό που δεν μ' αρέσει καθόλου είναι όταν μου ζητούν να βάλω μαζί ανθρώπους σε φωτογραφία, να κάνω κολάζ. Αυτό είναι κάτι που θεωρώ εντελώς ψεύτικο. Επίσης δεν μου αρέσει καθόλου να αφαιρώ πρόσωπα για να γραφτεί μια ψεύτικη ιστορία.


Στο Ίντερνετ παίζει ακριβώς το ίδιο, πολύ photoshop. Ο διάσημος δεν θα ανεβάσει ποτέ φωτογραφία του απείραχτη. Το ζητάνε σχεδόν όλοι, γιατί οι άνθρωποι γενικά πιστεύουν για τον εαυτό τους ότι δεν είναι αρκετά όμορφοι. Όλοι έχουν την ίδια ανασφάλεια με την εικόνα τους. Εξάλλου, πάντα η φωτογραφία αδικεί.


Τα πράγματα με το photoshop δεν έχουν αλλάξει πολύ, απλώς το έχει μάθει περισσότερος κόσμος, που τώρα γνωρίζει και ο ίδιος πώς να πειράξει την εικόνα του. Έχει αλλάξει ο τρόπος χρήσης και η μόδα, αλλά το photoshop παραμένει σταθερή αξία. Και τώρα με τις εφαρμογές είναι πολύ εύκολο να το χρησιμοποιούν όλοι».

 

Προεκλογικές αφίσες Σημίτη χωρίς καμία ελιά. Ο Κώστας Σημίτης χωρίς ούτε μία ελιά στο πρόσωπό του, το οποίο μοιάζει σαν να ανήκει σε 20χρονο. Ελάχιστα αρχεία υπάρχουν από την εικόνα αυτή του 1996, αλλά είναι μια «εξαιρετική» περίπτωση photoshop στην υπηρεσία της πολιτικής.
Προεκλογικές αφίσες Σημίτη χωρίς καμία ελιά. Ο Κώστας Σημίτης χωρίς ούτε μία ελιά στο πρόσωπό του, το οποίο μοιάζει σαν να ανήκει σε 20χρονο. Ελάχιστα αρχεία υπάρχουν από την εικόνα αυτή του 1996, αλλά είναι μια «εξαιρετική» περίπτωση photoshop στην υπηρεσία της πολιτικής.

 

Πρόσφυγες στο «Down Town». Μια ακόμη περίπτωση όπου το photoshop προκάλεσε συζητήσεις πέρα από την αισθητική του εξωφύλλου. Ενδεικτικά θυμόμαστε την Τάνια Τσανακλίδου να λέει: «Ντρέπομαι που υπάρχω σε αυτό το εμετικό εξώφυλλο κι ας μη φωτογραφήθηκα».
Πρόσφυγες στο «Down Town». Μια ακόμη περίπτωση όπου το photoshop προκάλεσε συζητήσεις πέρα από την αισθητική του εξωφύλλου. Ενδεικτικά θυμόμαστε την Τάνια Τσανακλίδου να λέει: «Ντρέπομαι που υπάρχω σε αυτό το εμετικό εξώφυλλο κι ας μη φωτογραφήθηκα».

 

Τσίπρας στο εξώφυλλο της «Αυγής». Από το μακρινό 2012 το εξώφυλλο της «Αυγής» που έσβησε τα σφυροδρέπανα και τα αρχικά ΚΟΕ (Κομμουνιστική Οργάνωση Ελλάδας) από τη φωτογραφία του Τσίπρα που ήθελε να χρησιμοποιήσει.
Τσίπρας στο εξώφυλλο της «Αυγής». Από το μακρινό 2012 το εξώφυλλο της «Αυγής» που έσβησε τα σφυροδρέπανα και τα αρχικά ΚΟΕ (Κομμουνιστική Οργάνωση Ελλάδας) από τη φωτογραφία του Τσίπρα που ήθελε να χρησιμοποιήσει.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO