Η κακή χρήση των δεδομένων είναι ένα χαρακτηριστικό, όχι ένα σφάλμα – και μαστίζει, όχι μόνο το Facebook, αλλά ολόκληρο τον τεχνολογικό πολιτισμό, από την Google μέχρι τα μεγαλύτερα ειδησεογραφικά πρακτορεία του κόσμου.

 

Ενώ το μεγάλο σκάνδαλο του Facebook εξελίσσεται η ανάγκη για διαφάνεια και υπευθυνότητα είναι πιο ζωτικής σημασίας από ποτέ. Από τη στιγμή που είναι αντιληπτό πως αυτό που αποκαλείται «τα ίχνη μας στο διαδίκτυο» είναι στην ουσία όλες οι διαδρομές μας «μεταφρασμένες» σε δεδομένα, θα πρέπει να καταλάβουμε ότι θα ήταν αδύνατο να έχουν αξία μόνο για το Facebook.

 

Έτσι, ενώ το πληγωμένο κοινωνικό δίκτυο συνεχίζει τον απολογητικό του αγώνα – συμπεριλαμβανομένης και της ολοσέλιδης συγγνώμης σε έντυπη μορφή – υπάρχει ένα αυξανόμενο κύμα αντιδράσεων προς τους τεχνολογικούς κολοσσούς ή προς τις τακτικές, αν θέλετε, των μεγάλων ειδησεογραφικών πρακτορείων, τα οποία και αυτά βασίζονται στην παρακολούθηση των συνδρομητών τους από τρίτα μέρη για να αυξήσουν τα διαφημιστικά τους έσοδα.

 

Πρόκειται για ένα γνωστό σφάλμα, όχι μόνο για το Facebook και τα υπόλοιπα κοινωνικά δίκτυα, αλλά για τη συντριπτική πλειοψηφία του σύγχρονου ιστού. Όπως το Facebook, έτσι και η Google αναπτύσσει προφίλ των χρηστών της, με πληροφορίες από τις ιδιωτικές αναζητήσεις τους ή τα εργαλεία που χρησιμοποιούν, όπως το Gmail και τις άλλες εφαρμογές γραφείου. Το κάνει αυτό για βοηθήσει τους διαφημιζόμενους της να στοχεύουν μηνύματα σε όλους εκείνους που χρησιμοποιούν το Gmail δωρεάν.

 

Καθώς οι χρήστες περιηγούνται και αλληλεπιδρούν με τους ιστότοπους που επισκέπτονται, παρακολουθούνται τόσο από τα «πρώτα μέρη», τα οποία είναι οι ιστότοποι που επισκέπτεται απευθείας ο χρήστης, όσο και από τα «τρίτα μέρη», τα οποία είναι συνήθως trackers, δηλαδή ψηφιακοί ιχνηλάτες, όπως διαφημιστικά δίκτυα, ενσωματωμένα στις περισσότερες ιστοσελίδες. Τα τρίτα μέρη μπορούν να αποκτήσουν τα ιστορικά περιήγησης των χρηστών μέσω ενός συνδυασμού cookies και άλλων τεχνολογιών παρακολούθησης που τους επιτρέπουν να αναγνωρίζουν μοναδικά τους χρήστες. Έτσι και πιο ευαίσθητες πληροφορίες, όπως οι διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ενδέχεται επίσης να διαρρεύσουν σε τρίτους μέσω της πορείας ενός χρήστη σε κάποιον ιστότοπο.

 

Στην Ευρώπη, ωστόσο, στις 25 Μαΐου, η πλάστιγγα θα γείρει προς τους χρήστες, χάρη στον ευρωπαϊκό νόμο περί ιδιωτικότητας που περιορίζει τον τρόπο συλλογής και χειρισμού των προσωπικών δεδομένων. Ο κανόνας, που ονομάζεται Κανονισμός Γενικής Προστασίας Δεδομένων ή GDPR, εστιάζει στη διασφάλιση ότι οι χρήστες γνωρίζουν, κατανοούν και συναινούν στα δεδομένα που συλλέγονται για αυτούς. Κάτω από το GDPR, δεν θα υπάρχουν κρυμμένες σελίδες, ούτε λεπτά γράμματα. Ούτε θα αναγκάζει κανένας το χρήστη να κάνει κλικ στο «ναι» για να εγγραφεί σε ένα δίκτυο.

 

Αντιθέτως, οι εταιρείες πρέπει να είναι σαφείς και συνοπτικές σχετικά με τη συλλογή και τη χρήση προσωπικών δεδομένων όπως το πλήρες όνομα, τη διεύθυνση κατοικίας, τα δεδομένα τοποθεσίας, τη διεύθυνση IP ή το αναγνωριστικό που παρακολουθεί τη χρήση ιστού και εφαρμογών στα smartphones. Οι εταιρείες πρέπει να διευκρινίζουν γιατί συλλέγονται τα δεδομένα και αν θα χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία προφίλ των ενεργειών και των συνηθειών των ανθρώπων. Επιπλέον, οι χρήστες θα έχουν το δικαίωμα πρόσβασης στα δεδομένα που αποθηκεύουν οι εταιρείες, το δικαίωμα να διορθώνουν ανακριβείς πληροφορίες και το δικαίωμα να περιορίζουν τη χρήση αποφάσεων που λαμβάνονται από αλγόριθμους, μεταξύ άλλων.

 

Όμως, στον πυρήνα της, η διαδικτυακή διαφήμιση αποτελείται από ένα οικοσύστημα χιλιάδων επιχειρήσεων που επικεντρώνεται στη συνεχή παρακολούθηση και καταγραφή δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Κάθε φορά που προβάλλεται μια διαφήμιση σε έναν ιστότοπο ή σε μια εφαρμογή για κινητά, το ψηφιακό προφίλ ενός χρήστη πωλείται στο διαφημιζόμενο υποψήφιο με την υψηλότερη προσφορά, ανάλογα με το χρόνο που σπατάλησε ο χρήστης κοιτώντας μια διαφήμιση.

 

Σε αντίθεση με αυτές τις νέες πρακτικές, οι οργανισμοί παροχής στοιχείων και οι μεσίτες δεδομένων των καταναλωτών έχουν ήδη περάσει δεκαετίες στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Τα τελευταία χρόνια, άρχισαν να συνδυάζουν τις εκτενείς πληροφορίες που έχουν σχετικά με τη ζωή των ανθρώπων εκτός σύνδεσης με τις βάσεις δεδομένων χρηστών και πελατών που λειτουργούν από τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες.

 

Αυτή τη στιγμή το Facebook έχει στα χέρια του προφίλ 2 δισεκατομμυρίων χρηστών, 1.3 δισεκατομμυρίων χρηστών WhatsApp και 700 εκατομμυρίων χρηστών Instagram. Σύνολο 4 δισεκατομμύρια προφίλ. Η Google έχει 2 δισεκατομμύρια Android χρήστες, πάνω από 1 δισεκατομμύριο Gmail χρήστες, και πάνω από 1 δισεκατομμύριο YouTube χρήστες. Σύνολο, πάνω από 4 δισεκατομμύρια προφίλ. Η Apple έχει στη διάθεσή της 1 δισεκατομμύριο προφίλ iOS χρηστών.

 

Μια πρόσφατη μελέτη εξέτασε ένα εκατομμύριο διαφορετικούς ιστότοπους και βρήκε περισσότερες από 80.000 υπηρεσίες τρίτων που λαμβάνουν δεδομένα σχετικά με τους επισκέπτες αυτών των ιστότοπων. Περίπου 120 από αυτές τις υπηρεσίες παρακολούθησης εντοπίστηκαν σε περισσότερους από 10.000 ιστότοπους και έξι μεγάλες εταιρείες (μεταξύ των οποίων η Google, το Facebook και το Twitter) παρακολουθούν τους χρήστες τους σε περισσότερους από 100.000 ιστότοπους.

 

Ομοίως, οι περισσότερες εφαρμογές για κινητά μοιράζονται τις πληροφορίες των χρηστών τους με άλλες εταιρείες. Εάν θέλετε να πάρετε μια γεύση των κρυμμένων τρίτων υπηρεσιών που συλλέγουν πληροφορίες από εφαρμογές Android κάντε μια βόλτα στο διαδραστικό χάρτη που δημιούργησε μια ερευνητών από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ στο haystack.mobi/panopticon.

 

Η χειραγώγηση και η παραπληροφόρηση είναι πλέον καθιερωμένες δυνάμεις στην παγκόσμια πολιτική, και δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι προηγούνται του ιστού. Αλλά κάτι θεμελιώδες πρέπει, και πρόκειται, να αλλάξει. Ποτέ πριν δεν είχαμε την τεχνολογική υποδομή για να υποστηρίξουμε την μεταμόρφωση των συναισθημάτων σε διαφημιστικό όπλο, σε παγκόσμια κλίμακα. Οι άνθρωποι που δημιούργησαν αυτή την υποδομή έχουν ηθική υποχρέωση να γνωρίζουν τι τέρας έχουν δημιουργήσει και να πληροφορούν τον κόσμο σωστά για όλα όσα έχουν κάνει, και τα φανερά και τα κρυμμένα.

 

Σε κάποιο βαθμό, με κάποιο τρόπο, και ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ πρέπει να το γνωρίζει αυτό. «Έχουμε την ευθύνη να προστατεύσουμε τα δεδομένα σας», δήλωσε σε πρόσφατη δήλωσή του, «και αν δεν μπορούμε, τότε δεν αξίζουμε να σας εξυπηρετούμε». Γιατί κι εκείνος δεν αξίζει την υποστήριξή μας, αν αυτός και οι συνομιλητές του δεν φανερώσουν όλα τα γνωστά - άγνωστα σφάλματα που διαβρώνουν τη δημοκρατία ενός ελεύθερου διαδικτύου.

 

Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για το ποιος σας παρακολουθεί, κατεβάστε το Ghostery, μια επέκταση στο πρόγραμμα περιήγησης που παρακολουθεί και μπορεί να αποκλείσει όλους τους ιχνηλάτες των «τρίτων μερών».