Εξέγερση και προδοσία

Το Σφαγείο, γραμμένο το 1990 από τον Ισραηλινό συγγραφέα Ιλάν Χατσόρ, αποτυπώνει τις συνέπειες της χρόνιας σύγκρουσης Ισραηλινών και Παλαιστινίων στην ιδεολογική και πρακτική αντιπαράθεση τριών Παλαιστίνιων αδελφών. Ο ένας αδελφός έχει καταλήξει αντάρτης στα βουνά, ο δεύτερος προσπαθεί να επιβιώσει στο (παλαιστινιακό) χωριό του, κάνοντας ό,τι δουλειά βρεθεί, ο τρίτος κάθε μέρα πηγαίνει στο Τελ Αβίβ, καθώς εργάζεται στο εστιατόριο ενός από τους «εχθρούς». Ο τελευταίος είναι το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας, ένας σύνθετος στις αντιφάσεις του ρόλος. Ο Νταούντ θέλει ειρήνη, θέλει να ζήσει και να χαρεί τη γυναίκα και το παιδί του. Είναι αυτός που μένει πίσω, που επωμίζεται την άδοξη υποχρέωση να συντηρεί τους ανήμπορους της οικογένειας, θύμα τελικά των φανατικών της μίας και της άλλης πλευράς.

Ο Ιλάν Χατσόρ προσπαθεί να κατανοήσει τον άνθρωπο που δεν είναι ρομαντικός, που δεν μπορεί να αφιερώσει τη ζωή του στη «μεγάλη ιδέα». Δείχνει πώς η πολεμική συνθήκη εξαγριώνει τα ήθη, εντείνει και σχηματοποιεί το κοντράστ ανάμεσα στο Καλό και στο Κακό, ακυρώνει κάθε έννοια Δικαίου, παρασύρει σε επιλογές που σε καιρό ειρήνης θα ήταν αδιανόητες. Και εμμέσως θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: όταν βρίσκεται σε εξέλιξη ένας απελευθερωτικός αγώνας με μεγάλες απώλειες ανθρώπινων ζωών, έχει κάποιος το δικαίωμα, και μπορεί τελικά, να παραμείνει «ουδέτερος»;

Αλλά, μεταφέροντας τη σύγκρουση από το πεδίο της Ιστορίας στο στενό πλαίσιο μιας οικογένειας, και δη παλαιστινιακής, ο συγγραφέας βοήθησε το ισραλινό κοινό να «κατανοήσει» τον «αντίπαλο» κι εμάς να δούμε τα αδιέξοδα της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης; Στο σημείωμά του στο πρόγραμμα της παράστασης ο Χατσόρ λέει ότι τα τρία αδέλφια θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι Ιρλανδοί, Βόσνιοι ή Γερμανοί. Πράγματι, σε περιπτώσεις κατοχής, εμφυλίου, χρόνιου απελευθερωτικού αγώνα, μια ιστορία σαν του Σφαγείου μπορεί να συμβεί. Μόνο που τη δεδομένη στιγμή που διάλεξε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος να παρουσιάσει το έργο έχει μόλις προηγηθεί ο ανελέητος ισραηλινός βομβαρδισμός στη Γάζα κι ο λογαριασμός είναι αποτρόπαιος: 1.400 νεκρο, 6.000 τραυματίες, 90.000 άστεγοι και περίπου 1.000.000 Παλαιστίνιοι, των οποίων η επιβίωση εξαρτάται από την ανθρωπιστική βοήθεια τρίτων. Μου είναι αδύνατο να αποχρωματίσω τα δεδομένα του έργου και δεν μπορώ να δεχθώ το «κακό» να ταυτίζεται μ' ένα φουκαρά Παλαιστίνιο.

Το ζήτημα είναι τι κάνει το Ισραήλ, ένα κράτος που δεν θα υπήρχε αν δεν είχε προηγηθεί το Ολοκαύτωμα. Όπως έγραψε ο Γαλλοεβραίος Εντγκάρ Μορέν, ανάμεσα σε πολλούς φωτισμένους Εβραίους που αναγνωρίζουν ίδια δικαιώματα και στον παλαιστινιακό λαό, δεν υπάρχουν δικαιολογίες για το κράτος του Ισραήλ και τα εγκλήματά του. Και τελικά το πώς ο Εβραίος της Διασποράς (στον οποίο πολλά οφείλει ο ευρωπαϊκός πολιτισμός), που έζησε αιώνες κατατρεγμούς και τη χωρίς προηγούμενο ναζιστική θηριωδία, κατέληξε να γίνει ο Ισραηλινός εθνικιστής που βομβαρδίζει αμάχους, έχει πολύ περισσότερο ενδιαφέρον από τις εύκολα εξηγήσιμες ενδοπαλαιστινιακές κόντρες μεταξύ μετριοπαθών και σκληροπυρηνικών.

Παρά τις αμφιβολίες για τη λανθάνουσα ιδεολογία του, ίσως και εξαιτίας αυτών, αξίζει να δει κανείς το Σφαγείο. Οι ερμηνείες των τριών ηθοποιών, του Ορέστη Τζιόβα, του Γιώργου Παπαγεωργίου (που παραμένει εκφραστικός ακόμη και τις στιγμές που απλώς παρακολουθεί τους άλλους δύο) και του Μιχάλη Οικονόμου (που αποδίδει θαυμάσια όλες τις μεταπτώσεις και τις βαθιές αντιφάσεις του Νταούντ) ξεκινούν κάπως αδύναμα, αλλά αποκτούν τη σωστή θερμοκρασία όσο προχωράει η παράσταση και τελικά σε παρασύρουν στη θριλερική ατμόσφαιρα του έργου. Τα τσιγκέλια που κρέμονται απειλητικά σε διάφορα σημεία της σκηνής (σκηνικό της Μαργαρίτας Χατζηιωάννου) ενισχύουν την αίσθηση της απειλής, το ίδιο και η μουσική υπόκρουση του Σταύρου Γασπαράτου.

Μέχρι τις 12/04/09 στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, 210 9212900.