Το τέλος της ειλικρίνειας

Ο Ντάνι, ένας δημοσιογράφος που ειδικεύεται στις νεκρολογίες, γνωρίζει στο δρόμο την Άλις, μία στρίπερ. Θα κάνουν σχέση, αλλά ένα χρόνο μετά ο άνδρας θα βαρεθεί τη συναισθηματική αφοσίωση του κοριτσιού και θα ερωτευτεί την Άννα, μια ώριμη και αυτοδύναμη φωτογράφο. Κάποια στιγμή η Άννα θα παντρευτεί τον Λάρι, έναν δερματολόγο, αλλά θα βλέπει παράλληλα και τον Ντάνι. Μέσα σε διάστημα τεσσάρων χρόνων, τα τέσσερα πρόσωπα θα σμίξουν, θα χωρίσουν, θα ξανασμίξουν, εναλλασσόμενα μεταξύ τους για λίγο ή περισσότερο. Στο τέλος η Άλις θα σκοτωθεί σε τροχαίο και οι υπόλοιποι θα συνεχίσουν τη ζωή τους, ακολουθώντας διαφορετικές πορείες.

Η σχηματική περίληψη αδικεί ένα έργο αριστοτεχνικά γραμμένο, στο οποίο κάθε στοιχείο της δομής και του περιεχομένου του βρίσκεται σε θαυμαστές, διακριτές ή λανθάνουσες, σχέσεις συμμετρίας ή αντίθεσης. Δεν αφορά απλώς τον έρωτα, την απιστία, το θυμό και την εκδίκηση, τις «εγκληματικές ανισότητες της αγάπης». Είναι ένα έργο για τον αιώνιο πόλεμο μεταξύ της ερωτικής επιθυμίας και της ανάγκης για μια αγάπη κραταιά ως το θάνατο, για τη μοναξιά και για τον εγωισμό (στον οποίο οι σύγχρονοι άνθρωποι οχυρώνονται για να μην πληγωθούν), για το καταραμένο μεγαλείο του ανθρώπου να μένει σταθερά ανικανοποίητος -για τη σχετικότητα των πραγμάτων, τη θνητότητα των μεγαλύτερων αισθημάτων, τη σύγκρουση αναγκών εξίσου δυνατών. Και για την ελευθερία της βούλησης, τη θεωρητική ελευθερία να επιλέγεις -όταν όλοι γνωρίζουμε ότι η «λογική» εξέταση των δεδομένων συχνά βουλιάζει σε ένστικτα κι ορμές που δεν ελέγχονται πάντα με τη δύναμη του νου. Α, βέβαια, και για την ειλικρίνεια, στην οποία υποτίθεται στηρίζονται οι σωστές σχέσεις. Εδώ ο Μάρμπερ αποδεικνύει σχεδόν σοκαριστικά ότι πίσω από τη διάθεση να είναι κανείς ειλικρινής μπορεί να κρύβεται αδιαφορία και ψυχρότητα κι ότι ορισμένα πράγματα απλώς είναι καλύτερα να μένουν αφανή, όταν το μόνο που μπορεί να προκαλέσει η αποκάλυψη της αλήθειας είναι πόνος και οδύνη.

Ως προς τη δομή του, το Πιο Κοντά είναι ένα από τα εντελέστερα δείγματα σύγχρονης θεατρικής γραφής: Δώδεκα σκηνές, στημένες κατά κύριο λόγο σε ντουέτα, τέσσερα πρόσωπα, τέσσερα ζευγάρια. Κατά την εξέλιξη του έργου παρακολουθούμε την πρώτη και την τελευταία συνάντηση καθενός από αυτά τα πρόσωπα. Κι ενώ η αριθμητική της σύνθεσης παραπέμπει σε μελωδική μουσική, η γλώσσα που ενίοτε χρησιμοποιούν τα πρόσωπα ακούγεται σαν πανκ στην πιο άγρια εκδοχή του. Η δομή αντιστοιχεί στο λογικό, η γλώσσα στο θυμικό και η κόντρα μεταξύ τους προκαλεί μια διαρκή ένταση που είναι αδύνατο να αφήσει ανεπηρέστο το θεατή.

Το Πιο Κοντά παρουσιάζει φέτος ο Γιώργος Κιμούλης στο θέατρο Αθηνών. Η σκηνοθετική γραμμή της παράστασης βασίζεται στη χρήση βίντεο και τραγουδιών από την ευρύτερη ροκ σκηνή στα ενδιάμεσα των σκηνών. Ξεκινά μ' ένα από τα πιο όμορφα ποιήματα του Λέοναρντ Κοέν, το «A Thousand Kisses Deep». Τα βίντεο ακολουθούν τις διαδρομές των ηρώων/ηθοποιών στο Λονδίνο, όπου εξελίσσεται η ιστορία. Το γεγονός ότι τα μέρη που έχει επιλέξει ο συγγραφέας είναι υπαρκτά προσδίδει μια διάσταση αλήθειας στη μυθοπλασία, που λειτουργεί ως προτροπή του συγγραφέα να δούμε καλύτερα γύρω. Οι βιντεοπροβολές εν προκειμένω αποδεικνύονται πολλαπλώς χρήσιμες: Λύνουν ικανοποιητικά το πρόβλημα της σκηνογραφίας (καθώς το θέατρο Αθηνών έχει μια εξαιρετικά δύσκολη, ρηχή σκηνή) και ικανοποιούν την αισθητική των θεατών μικρότερης ηλικίας. Πιο σημαντικό όμως είναι ότι ενισχύουν δραματουργικά στοιχεία του έργου. Έτσι το Postman's Park, ένα μικρό πάρκο στο Λονδίνο μ' ένα μνημείο του 19ου αι. προς τιμήν ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να σώσουν άλλους, έχει μία κρίσιμη θέση στην εξέλιξη του έργου, κυρίως γιατί αποτελεί ένα είδος «αντεπιχειρήματος» στη σκοτεινή εγωπάθεια του έρωτα και στην αυτιστική ιδιωτεία των ανθρώπων στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις.

Κατά τ' άλλα η παράσταση είχε δύο προβλήματα: Η επιθυμία του ηθοποιού και σκηνοθέτη να ανοιχτεί στο δυναμικό νέοτερο κοινό της πόλης βρίσκει αντιστάσεις στο παραδοσιακό κοινό του που δύσκολα αντέχει το κατά στιγμές προκλητικό, σεξουαλικό λεξιλόγιο του Μάρμπερ. Το δεύτερο πρόβλημα αφορά την ερμηνεία της Δώρας Χρυσικού στο ρόλο της Άλις. Είναι εντελώς ακατάλληλη, φωνητικά ανεκπαίδευτη και με ήθος αλλοτριωμένο από το αγοραίο πνεύμα της τηλεόρασης. Η Ζέτα Δούκα είναι υποκριτικά η πιο σωστή, σε σχέση τόσο με την αλήθεια του έργου όσο και με τη δυναμική του συγκεκριμένου θεάτρου -κάτι που ο Νίκος Ψαρράς, παρά τις έντιμες προσπάθειές του, ακόμη δεν έχει καταφέρει. Ο Γιώργος Κιμούλης μοιάζει να μην μπορεί να ξεχάσει το κοινό ούτε μία στιγμή -κι αυτό, όσο κι αν κολακεύει τους ανυποψίαστους θεατές άλλο τόσο ενοχλεί τους υποψιασμένους.