Clear Screen

Το 1941 ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες έγραψε ένα σύντομο αφήγημα με τίτλο «Η Βιβλιοθήκη της Βαβέλ», στο οποίο προσπαθεί να αποτυπώσει το παράδοξο της Βιβλιοθήκης, συνδέοντάς τη με το άπειρο του σύμπαντος και με την απορία του ανθρώπου που από το βάθος της Ιστορίας παρατηρεί, αισθάνεται και γράφει. Ψάχνει απαντήσεις, κάποτε βρίσκει, αλλά πάντα μερικές. Συνεχίζει να γράφει σε πλάκες, παπύρους, περγαμηνές, σε γλώσσες που ξεχάστηκαν και παραμένουν μυστικές, σ' άλλες που ξεχάστηκαν, αλλά ξαναβρέθηκαν, σε νεότερες που μιλιούνται ακόμη, και σε νεογέννητες, σαν αυτή του κυβερνοχώρου, που το λεξικό του μόλις άρχισε να συντάσσεται.

Οι απαντήσεις πληθαίνουν, η Απάντηση παραμένει απροσπέλαστη. Μυριάδες βιβλίων παίρνουν θέση στη Βιβλιοθήκη, που είναι απέραντη και «τόσο τεράστια, που κάθε απομείωσή της από χέρι ανθρώπινο λογίζεται απειροστή». Σκεφτείτε το λαβύρινθο της Βιβλιοθήκης στο Όνομα του Ρόδου ή τις γραφικές προσομοιώσεις της λειτουργίας του κυβερνοχώρου. Αν υπήρχε το βιβλίο που είναι η τέλεια επιτομή όλων των υπολοίπων, τότε όποιος το διαβάσει δεν μπορεί παρά να εξομοιωθεί με το Θεό.

Αυτομάτως δηλαδή η (αδύνατη) εξερεύνηση της Βιβλιοθήκης αναδεικνύεται στην έσχατη μεταφορά της Ιστορίας του πολιτισμού που δημιούργησε ο homo, o κατ' ευφημισμόν sapiens. Όσο η γνώση αυξάνεται τόσο η απορία μεγαλώνει, και όσο περισσότερα βιβλία γράφονται τόσο η ανθρώπινη μονάδα μικραίνει, ώσπου να γίνει αυτό που ήταν ανέκαθεν, ωσεί ανύπαρκτη.

«Όπως είναι φυσικό, τη χαμένη ελπίδα διαδέχθηκε μια υπέρμετρη κατάθλιψη» γράφει ο Μπόρχες, αλλά ο άνθρωπος δεν θα πάψει ποτέ να αναζητεί τη γνώση που θα τον μεταμορφώσει από βιβλιοθηκάριο σε Θεό. Και ξέρετε πού «αποδεικνύεται» αυτό; Στη λαχτάρα με την οποία προσδοκούμε το θαύμα από κάτι τόσο ατελές όσο ένα βιβλίο ή μια παράσταση. Το θαύμα, όμως, διαφεύγει διαρκώς. «Σε κάτι τέτοιες περιπέτειες χαράμισα και χάλασα τα χρόνια μου» γράφει και πάλι ο τυφλός σοφός ποιητής.

Ο Αsh Bulayev δεν διεκδικεί ούτε την πατρότητα της χρήσης βίντεο, live βίντεο και θεάτρου σε μία παράσταση ούτε επιθυμεί να μπει μπροστά σε κάποια νέα «πρωτοπορία». Με δύο φράσεις από τη Βιβλιοθήκη της Βαβέλ («Το να μιλάς σημαίνει να περιπίπτεις σε ταυτολογίες» και «Η βεβαιότητα ότι τα πάντα έχουν γραφεί μας ακυρώνει ή μας μετατρέπει σε φαντάσματα») απαντά σε όσους εξακολουθούν να ζητούν στην πρωτοτυπία την απάντηση που δεν βρίσκουν. Ο ίδιος διεκδικεί το δικαίωμά του να υπάρχει, έστω φάντασμα ανάμεσα σε φαντάσματα, και να δείχνει την κατάθλιψη του σύγχρονου θεατή, που καταναλώνοντας ολοένα και περισσότερη τέχνη αδυνατεί πλέον να εντοπίσει και ν' αφεθεί στην παρηγορητική διάστασή της.

Για μένα το ΑΩ είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα που έγιναν στην Αθήνα το φετινό χειμώνα. Παρ' ότι απόλυτα εξαρτημένο από τα «ψυχρά» νέα μέσα, ήταν γεμάτο αίσθημα. Δείτε πίσω από την αυστηρή δομή του, τις γεωμετρημένες εικόνες, από τη μινιμαλιστική αισθητική της κεντρικής εικόνας, με τους τέσσερις εγκλωβισμένους ανθρώπους. Δείτε πόσο συχνά η εικόνα κυριαρχείται από το ανθρώπινο πρόσωπο, από μάτια που με δυσκολία συγκρατούν τα δάκρυα, από μάτια που κλείνουν για να ονειρευτούν. Ακούστε τις ευαίσθητες ιστορίες που ακούγονται ηχογραφημένες από την Αγγελική Στελλάτου και τη Λένα Κιτσοπούλου (που προσάρμοσαν για την παράσταση ο σκηνοθέτης και η Ευγενία Τζιρτζιλάκη). Δείτε πώς η μουσική του Νίκου Κυπουργού (στην κατεύθυνση των σάουντρακ από τις ταινίες του Γκρίναγουεϊ) και οι ήχοι που προσάρμοσε ο Σταύρος Γασπαράτος ενισχύουν την εικόνα. Και, επιτέλους, αφεθείτε στη γοητεία μιας δομής (έπαινοι στον Χριστόφορο Μπρέλλη για το σχεδιασμό και τη δημιουργία του οπτικού μέρους του ΑΩ) που βρίσκεται σε πλήρη ανταπόκριση με τα νοήματά της. Δεν συμβαίνει συχνά.

Ash Bulayev, «ΑΩ», Θέατρο Παλλάς, Βουκουρεστίου 5, 210 3213100.