Μέχρι πού μπορεί να φτάσει η τέχνη; Μέχρι τον ουρανό. Και πιο πέρα, άμα λάχει. Πιο κάτω από τον άνθρωπο, μπορεί άραγε;

Ένας νέος άνθρωπος, γυμνός, περπατάει  μέσα σ' έναν κύκλο από κιμιλιά  η άμμο (αν δε με γελά το βίντεο). Τριγύρω, μέσα στη μεγάλη αίθουσα τέχνης, προβολείς και φιλότεχνοι περιφέρονται μακαρίως. Ακούγεται ο ολυμπιακός ύμνος. Ο νέος αρχίζει να αυτομαστιγώνεται κανονικά, με μια λουρίδα. Ύστερα έρχεται ένας άλλος κύριος, πιο σενιαρισμένος, και του κόβει κι εκείνος καμπόσες. Ύστερα, είπαν, ο δημιουργός, κακοθανατίζει κι εκείνος το δημιούργημά του. Αίμα τρέχει από την πλάτη του. Αληθινό αίμα. Το φιλοθεάμον κοινό (κι εγώ μαζί, θεατής σε μαγνητοσκόπηση από «ειδησεογραφικό» πόρταλ), παρακολουθεί σε κατάσταση αλαλίας. Η λουρίδα προσφέρεται και στο κοινό, μπας και θέλει κανείς να δώσει στον άτυχο νέο καμμιά ξανάστροφη. Όταν η κάμερα ζουμάρει στο πρόσωπο του νέου και δε μας δείχνει τα αίματα ή τα απόκρυφά του, μού θυμίζει τον Χριστό. Δεν πήρε, λέει, φράγκο γι' αυτό. Είναι ηθοποιός και ανοιχτός και σε άλλες προκλήσεις.

Αυτά συνέβησαν στην Art Athina, σε μια περφόρμανς, κι έφτασαν ως τα επαρχιώτικα αυτιά (και κυρίως το σαρκοβόρο βλέμμα μου) μέσω διαδικτύου. Δεν θα σας πω το όνομα του καλλιτέχνη. Ας μού επιτρέψει να μην του κάνω αυτό το χατήρι. Γιατί δεν θέλω να μιλήσω γι' αυτόν και για το έργο του. Μπορεί να είναι ο καλύτερος δημιουργός όλων των εποχών, δεν τον κρίνω γι' αυτό. Θέλω να μιλήσω γι' «αυτό», ως πράξη. Ως απλός καταναλωτής πολιτισμικών προϊόντων. Ως «πελάτης» (αφού το περφόρμανς το καταναλώνεις όταν το βλέπεις, φαντάζομαι, ακόμη κι εγώ ο επαρχιώτης ότι αυτό δεν μπορώ να το αγοράσω για να το έχω στο σπίτι).

Δεν θα είχα κανένα πρόβλημα να το δω όλο αυτό σε μια θεατρική σκηνή. Σε έναν πίνακα ζωγραφικής. Σε μια κινηματογραφική ταινία. Σε ο,τιδήποτε δεν θα ήταν αληθινό το αίμα και ο πόνος.  Μπορούν να αποδοθούν όλα, με άλλους τρόπους. Στις αρχαίες τραγωδίες, όπου ξέρουμε τι τέρατα συνέβαιναν, τίποτα φρικαλέο δεν έβλεπες επί σκηνής. Δεν με σοκάρουν ούτε το γυμνό του νέου, ούτε οι συνδηλώσεις για τον ολυμπισμό, το Γκουαντάναμο, ο,τιδήποτε ήθελε να πει ο καλλιτέχνης. Δεν τίθεται θέμα δημόσιας αιδούς. Όλα τα έχουμε δει. Τίθεται θέμα προσβολής της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Που είναι το πρωταρχικό και θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Αυτός ο άνθρωπος, ακόμη κι αν συνήνεσε (με αντάλλαγμα τα δικά του 15 λεπτά δημοσιότητας - τόσο περίπου κρατάει το βίντεο) σ' αυτό που του συνέβη, υπέστη μέσα σε ένα πνεύμα ελευθερίας της  τέχνης τη χειρότερη παραβίαση της πιο θεμελιώδους ελευθερίας του. Της αξιοπρέπειας της δικής του υπόστασης. Που παραβιάζεται ακόμη κι αν εσένα δε σε νοιάζει. Ακόμη κι όταν συναινείς. Αυτό με θυμώνει, με εξοργίζει.

Ακόμη κι εγώ, που ξέρετε τι έφεση έχω στο αυτομαστίγωμα, δεν μπορώ να το αποδεχτώ, ούτε καν ως έκφραση θρησκευτικής πίστης. Εκεί τουλάχιστον υπάρχει η δικαιολογία (ή η φενάκη) της ένθεης μανίας. Που εμένα μου προκαλεί αηδία, αλλά στον άλλον δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι μαζί με την πλάτη του ανοίγουν και οι θύρες του παραδείσου. Εδώ, τι; Είναι ρόλος; Μα το αίμα είναι αληθινό.

Δεν αντιλαμβάνομαι το περιεχόμενο της δήλωσης. Γνωρίζω μόνο ότι ως δήλωση δεν είναι καινούρια. Οι δημόσιοι απαγχονισμοί, ραβδισμοί, μαστιγώματα και λιθοβολισμοί ήταν δημοφιλέστατο θέαμα σε όλες τις εποχές - ακόμη και τώρα έχει πέραση σε ορισμένες κοινωνίες. Αν αυτό μεταφέρεται σε μια αίθουσα τέχνης, δεν το κάνει λιγότερο άγριο. Ούτε το κάνει τέχνη.

Φαντάζομαι ότι όλοι μας διαθέτουμε αρκετή φαντασία για να επινοήσουμε πρότζεκτ απόλυτα διεστραμμένα και άρρωστα, που θα έκαναν «αυτό» να φαντάζει «ένα φράγκο η βιολέτα, τσιγκολελέτα, τσιγκολελέτα».   Έχουμε δικαίωμα το δικό μας καλλιτεχνικό όραμα να το φτιάχνουμε με υλικό το αίμα και τον πόνο του άλλου; Θαρρώ ότι «αυτό», με όσα έχουμε δει, ούτε πρόκληση μπορεί να χαρακτηριστεί. Και δεν καταλαβαίνω τι διαφορά έχει από αυτό που πάει να καταγγείλει.

Δεν ξέρω, λοιπόν, αν είναι τέχνη, ξέρω όμως ότι ένας άνθρωπος υποβάλλεται δημόσια σε βασανιστήρια- προσβάλλεται βάναυσα η ανθρώπινή του υπόσταση. Υποβάλλεται σε κάτι απόλυτα εξευτελιστικό, που προκαλεί αίμα και πόνο, δημόσια, και ενώπιον κοινού υποτίθεται καλλιεργημένου και ευαίσθητου στην προστασία των αδυνάτων, της πολικής αρκούδας, του τέταρτου μενεξέ αριστερά στο παρτέρι της πλατείας. Γι' αυτό πιστεύω (και πείτε με φασιστόμουτρο και αντιδραστικό) ότι μόνον γι' αυτό το λόγο, την προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας του ανθρώπου, θα έπρεπε να παρέμβει η δικαιοσύνη με κάποιο τρόπο. Όχι για να τιμωρήσει. Αλλά για να προστατεύσει αυτό τον άνθρωπο. Βέβαια τώρα ο νέος τις έφαγε τις λουριές. Αλλά σε τι άλλο θα μπορούσε να τον οδηγήσει η ανοικτότητά του;

Δεν μπορώ να φανταστώ, με το φτωχό μου μυαλό, ποιο είναι το επόμενο βήμα. Ούτε ποια είναι η αισθητική συγκίνηση που μπορεί να δώσει αυτού του είδους η τέχνη. Ίσως δεν διαθέτω την υποδομή να την συλλάβω - επομένως ζητώ συγνώμη από τον καλλιτέχνη (κι αν έχει θυμώσει τόσο πολύ, τώρα που το σκέφτομαι, ένας λιθοβολισμός δεν θα μου ερχόταν άσχημα, μόνο ντυμένος παρακαλώ γιατί είμαι και πουριτανός).

Όχι, τελικά, για μένα η τέχνη δεν μπορεί να πατάει κάτω τον άνθρωπο.

Δεν ξέρω αν ο κόσμος άλλαξε τόσο πολύ, αλλά πάντα είχα στο νου μου ότι η σφαγή της Χίου, ως πίνακας του Ντελακρουά, είναι έργο τέχνης. Η σφαγή της Χίου ως πράξη, όχι.

Υ.Γ. Όχι, δεν θα βάλω ούτε λινκ στο βίντεο, ούτε φωτογραφία. Υποψιάζομαι ότι ως αύριο θα το έχετε δει όλοι, ούτως ή άλλως.

Ήταν καμάρι της αυγής
και καβαλάρης όμορφος.
Τώρα μια χούφτα χιόνι.

Γύρισε κάμπους και βουνά
και πανηγύρια πέρασε
στην αγκαλιά των κοριτσιών.

Ωραίο, σχεδόν τσεχοφικό, «μόλις πριν από τα δάκρυα» το συγνώμη του Σάκη - μαζί με τα χέρια του που πρότεινε στην άγρια φυλή των Λιλιπούα, των αιμοβόρων νεοελλήνων δημοσιογράφων, για να ικανοποιήσουν η δίψα τους, επισημαίνοντας ότι διαθέτει επαρκή ποσότητα αίματος για να τους κρατήσει στη ζωή. Έδωσε τέλος σε ένα εννεάμηνο εθνικής ξιπασιάς, που ώδινεν τρόπαιο και έτεκεν την έβδομη θέση. Ό,τι πήρε και ο Σαρμπέλ πριν δυο χρόνια, με λιγότερο μπάτζετ και περισσότερο κράξιμο. Η άψογη εμφάνιση του Σάκη μας δεν ήταν αρκετή. Δεν συγκίνησε ούτε τις κακούργες επιτροπές ούτε το κοινό (όπως φάνηκε από την τέταρτη θέση που πήρε στον ημιτελικό, που είναι μόνο televoting, 100 βαθμούς πίσω από τον πρώτο. 100, που έγιναν 260 στον τελικό!).

Λυπάμαι μόνο για τον ίδιο, που είναι όμορφος, λαμπερός, ταλαντούχος και αγαπητός από όλους (ό,τι  θα'θελε να είναι καθείς, δηλαδή, στο είδος του, κι όποιος λέει ότι δεν θα τό ‘θελε αυτό απλά λέει ψέματα...).  Που φαινόταν πόσο ήθελε να κερδίσει. Κι έχασε από ένα αξιαγάπητο παιδόπουλο με το ένα χιλιοστό της λάμψης, αλλά με περισσότερη φρεσκάδα και αυθεντικότητα. Και από ένα πολύ όμορφο τραγούδι...

Λυπάμαι και για την καταστροφική πορεία της επένδυσης του έθνους σ' αυτόν. Νομίζω ότι δεν πρέπει να υπάρχει φέτος χειρότερη αναλογία χρημάτων που ξοδεύτηκαν προς θέση που κατακτήθηκε.  Ο νικητής δεν είχε γυρίσει καν βιντεοκλίπ. Η Ισλανδή που ήρθε δεύτερη παραλίγο να μην έχει ούτε τα εισιτήρια λόγω της πτώχευσης της χώρας της. Η Μολδαβή τα έβαλε από την τσέπη της, όπως κι οι Φυρομίτες. Θα μου πείτε, δεν τα πλήρωσε η ΕΡΤ αλλά οι χορηγοί, άρα όχι εμείς. Και τους χορηγούς ποιος τους πληρώνει, βρε κουτά; Το φιλάνθρωπο πλήθος των καταναλωτών τους... Χαίρομαι, όμως, από την άλλη, που μάλλον από του χρόνου θα έρθουμε στα συγκαλά μας, μόλις ξεπεράσουμε την πίκρα της συνωμοσιολογίας.

Τι μένει από αυτή τη βραδιά; Το χαμόγελο του νικητή, που μοιάζει να το έσκασε από το παραμύθι που τραγουδούσε. Η υπέροχη φωνή της Γιοχάννας από την Ισλανδία, που χωρίς να το πάρει χαμπάρι κανείς έφτασε στη δεύτερη θέση. Η έκπληξη της Εσθονίας, που έφτασε έκτη τραγουδώντας εσθονικά μια θαυμάσια, γλυκιά μελωδία. Ο σκηνικός όγκος της Patricia Kaas, που ήρθε όγδοη αλλά, τι σημασία έχει, ήταν απλά θεά. Το χαριτωμένο έθνικ της Αρμενίας, που ήρθε δέκατο. Τα λυπημένα τραγούδια της Βοσνίας και της Ρωσίας (9^η, 11^η) που ακουμπούσαν την ψυχή.

Οι ωραίες φωνές, που πάτωσαν (Σουηδία, Κροατία, Μάλτα, Ισραήλ).

Και, τέλος, οι δυο ωραιότερες στιγμές. Η αγαπημένη μου Πορτογαλία, που ήρθε 15^η (αλλά πρώτη στην καρδιά μου), και η Jade από το Ηνωμένο Βασίλειο, που ήρθε 5^η με μια θαυμάσια ερμηνεία σ' ένα υπέροχο τραγούδι, απ' αυτά που, χωρίς να σού λένε κάτι καινούριο, σε συγκινούν και σε ανεβάζουν επειδή γλυκοφιλούν κρυφά τον ματαιόδοξο πληγωμένο σου εαυτούλη. "It's my time"...

Η Eurovision είναι ένα χρωματιστό, ωραίο παραμύθι. Και τέλειωσε. Να ‘μαστε καλά και του χρόνου!

(και συγχωρέστε με αν τυχόν σας πρόσβαλε που την αποχαιρετώ με στίχους από τον «Ματωμένο Γάμο» σε μετάφραση Γκάτσου - αυτή ήταν η φράση που μου ήρθε στο μυαλό βλέποντας τον Σάκη μας μετά  τα αποτελέσματα)...

Ο θείος pil άκουσε όλα τα τραγούδια του τελικού. Ζει. Ακόμα. Και σας προειδοποιεί γι' αυτά που θα δείτε απόψε (ξέρω, ξέρω, οι πιο πολλοί δεν βλέπετε Γιουροβίζιον, ούτε κι εγώ δεν βλέπω, απαξιώ και οικτίρω απολύτως τον αηδή θεσμό,  απλά την παρακολουθώ ανελλιπώς από το 1983 στα πλαίσια ενός επιστημονικού πειράματος).

ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ. Χαμηλότονη μπαλάντα. Η ολοκλήρωσή της (με αυτοανάφλεξη της παλάμης του τραγουδιστή) μπορεί να συζητηθεί στις Πύλες του Ανεξήγητου, πέραν τούτου, όμως, ουδέν.

ΙΣΡΑΗΛ. Μια Παλαιστίνια και μια Ισραηλινή χέρι χέρι είναι μια πολύ δυνατή εικόνα. Δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, φευ, ένας ποπ διαγωνισμός. Μόνο για το συμβολισμό έχει τη συμπάθειά μου. Το τραγούδι όμως είναι μάλλον αδιάφορο.

ΓΑΛΛΙΑ. Η Patricia Kaas είναι ιστορία από μόνη της. Περιμένω μια σπουδαία, λιτή ερμηνεία επί σκηνής. Θα χαρώ αν κερδίσει αυτό το τραγούδι.

ΣΟΥΗΔΙΑ. Η ερμηνεύτρια, απροσδιορίστου ηλικίας, έχει εξαίρετη φωνή. Θα μου πείτε, τέτοιες στριγγλιές έκανε και η Μαντώ μας, και παλαιότερα (όχι στην Eurovision) ο Jimmy Sommerville και χαΐρι δεν είδαν. Ίσως έχει θέση στη δεκάδα.

ΚΡΟΑΤΙΑ. Αν και πιο «λίγο» από της Βοσνίας έχει εξαίρετες φωνές και την ιδιαίτερη σλάβικη «περηφάνεια» στην ερμηνεία. Επειδή τα βαλκάνια υποεκπροσωπούνται στον τελικό, έχει πιθανότητες για μια θέση στη μέση του πίνακα.

ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ. Το αγαπημένο μου τραγούδι - Ένα όνειρο «Todas as ruas do amor» με το συγκρότημα Flor de lis. Λίγο φαδίζον, λίγο ονειροπόλο, λίγο χαζορομαντικούλι, λίγο  με πιτσιλιές ωκεανού στο μάγουλο. Λίγο θείος πιλ στο πορτογαλέζικο. Θα ήθελα με όλη μου την ψυχή να κερδίσει και θα το ψηφίσω. Ακούστε το!

ΙΣΛΑΝΔΙΑ. Η Γιοχάννα έχει υπέροχη φωνή και δυνατή μπαλάντα. Θα είναι ψηλά (είναι και θεά - σκεφτείτε το λέω  εγώ που κάποτε μισούσα τις ξανθιές).

ΕΛΛΑΣ: Ο Σάκης μας είναι ο πιο επαγγελματίας και ο πιο άψογος σκηνικά από όλους. Δεν έχει το καλύτερο τραγούδι. Είναι λαμπερός, γελαστός, όμορφος, εκπέμπει θετική ενέργεια. Μέσα σε όλο το κλίμα της ελληνικής ντεκαντάνς είναι ίσως το αστραφτερό χαμόγελο που θα θέλαμε να έχει αυτή η χώρα. Καλή επιτυχία (και με τη νίκη, αν και δεν θα είναι εύκολο).

ΑΡΜΕΝΙΑ: Η Άρτα και τα Γιάννενα στο outfit. To τραγούδι περίεργο, έθνικ αλλά συμπαθητικό. Κάπου στη μέση, το κόβω.

ΡΩΣΙΑ: Εσωστρεφές τραγούδι. Ωραία ερμηνεία. Η Ρωσία δείχνει ότι με αυτό δεν θέλει να κερδίσει το διαγωνισμό.

ΑΖΕΡΜΠΑΪΤΖΑΝ: Eurodisco με τον "Boro Boro" ιρανό Αράς και την αζέρα θεά για την οποία σας μίλησε ο Ροκ. Δεν θα συμμεριστώ τον ενθουσιασμό για τη lingerie της νεαράς (αν και το καλοκαίρι θα ακούμε το άσμα, αλίμονο, στα κλαμπάκια και θα το χορεύουν νεαρές με ανάλογα μπικίνια).. Καλά θα πάει, θαρρώ, αν και το απεύχομαι.

ΒΟΣΝΙΑ ΚΑΙ ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ: Θα πάει ψηλά με αυτόν τον ήχο και αυτό το «μέτωπο στον άνεμο» στήσιμο επί σκηνής, που συγκινεί σύσσωμη τη Νότια Ευρώπη και δη τους πρώην εχθρούς τέως γιουγκοσλάβους, που αλληλοψηφίζονται αβέρτα.. Δοκιμασμένο στυλ και παλαιότερα από Σερβία και Βοσνία, έχει δώσει πολύ υψηλές θέσεις.

ΜΟΛΔΑΒΙΑ: Μπήκαν τα γίδια στο μαντρί. Η Έφη Θώδη της Μολδαβίας με στολή καραγκούνας σε μίνι. Το έσκασε από το Λύκειο Μολδαβίδων. Κάποιος να την επιστρέψει, πριν πάρει οριστική αποβολή και μας κατσικωθεί..

ΜΑΛΤΑ: Η ζουμπουρλού Κιάρα έχει ωραία φωνή και λέει μια συμπαθητική μπαλάντα. Είναι γελαστή, σαν το γουρουνάκι που έφαγε τελικά τον λύκο και το ‘ριξε στον στοχασμό. Θα πάει καλά.

ΕΣΘΟΝΙΑ: Συμπαθητικό χαμηλότονο τραγούδι - με μια γλυκιά μελαχρινούλα κα τσέλο επί σκηνής. Θα ήθελα να πάει καλά, αλλά μάλλον δεν θα πάει...

ΔΑΝΙΑ: Πάουερ μπαλάντα από ξανθομπάμπουρα δανό που θέλει να μοιάσει στον συνθέτη του (τον Ρόναν Κίτιγκ των Μπόιζον). Η Δανία όλο και κάτι βαθμούς τσιμπολογάει πανταχόθεν.

ΓΕΡΜΑΝΙΑ: Συμπαθές τραγούδι. Ο σχολαστικά αποτριχωθείς  αοιδός παλεύει ανάμεσα στον Ρίκι Μάρτιν και την κρυμμένη μέσα του Ζωζώ Σαπουντζάκη. Θα έχει και μια διάσημη ντιζέζ μαζί του (για να μην πω στριπτιζέζ).

ΤΟΥΡΚΙΑ: Πολύ κακό για το τίποτα. Εδώ στην Ελλάδα θα το χορέψουμε. Και στη Γιουροβίζιον καλά θα τα πάει, αν και η δόλια Χαντισέ από τη γλωσσοφαγιά που της πάτησαν  οι μεσημεριανούδες έβγαλε καντήλες.

ΑΛΒΑΝΙΑ: Η Καλομοίρα Αλβανίας προσέλαβε τον χορογράφο της και νοίκιασε μερικά αποκριάτικα κοστούμια για να πορευτεί στο διαγωνισμό (Σπάιντερμαν, Μπάρμπι Ραπουνζέλ κλπ.). Είναι γλυκύτατη. Καλή της επιτυχία - ένα κοριτσάκι 16 χρόνων την αξίζει...

ΝΟΡΒΗΓΙΑ: Μου αρέσει και το τραγούδι και η εκφραστική φατσούλα του Αλεξάντερ. Ελπίζω να μην θεωρηθεί προδοσία ότι τον ψήφισα στον ημιτελικό (μαζί με την Κύπρο, που, δυστυχώς, δεν προκρίθηκε). Τα στοιχήματα τον θέλουν νικητή. Πιθανώς, θα είναι.

ΟΥΚΡΑΝΙΑ: Anti-crisis girl που λωλάθηκε από την ύφεση, σκαρφάλωσε σε κάτι τεράστιες σωληνώσεις (μην είναι οι αγωγοί που της έκλεισαν οι Ρώσοι;) και πήρε και μερικούς ημιτσίτσιδους με περικεφαλαία. Ιδανικό σεμινάριο για μέλλουσες στριπτιτζούδες που σκοπεύουν να εργαστούν στην άλλοτε ευημερούσα Δυτική Ευρώπη. Εύχομαι να πατώσει, αλλά φοβάμαι ότι θα ψηφιστεί.

ΡΟΥΜΑΝΙΑ: Τα βαλκάνια κορίτσια της Ρουμανίας θυμίζουν την Πέγκυ Ζήνα πριν γνωριστεί με τον Κωνσταντίνο Ρήγο και τον Μάνο Ελευθερίου. Δυστυχώς, εδώ δεν βρέθηκε ένας Μιχάλης Ρακιντζής (ο οποίος, αν ενθυμείστε, ανέκοψε τη φόρα της Πέγκυς για τη Γιουροβίζιον του 2002) για να μας γλιτώσει από το κακό.

ΑΓΓΛΙΑ: Αγαπημένος ο Άντριου Λόιντ Γουέμπερ. Υπέροχη φωνή η Jade. Ελπίζω να σκίσει, πρωτίστως για να μην ξεφτιλιστεί ο συνθέτης. Ίσως θα είναι η δεύτερη ψήφος μου στον τελικό. Ισως, και η νικήτρια. Μακάρι.

ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ: Τραγούδι σε μάταιη αναζήτηση ταυτότητας. Κάτι σαν μαρμελάδα με σαλάμι, ή τηγανητό αυγό με ζάχαρη. Δηλαδή, μπλιαχ.

ΙΣΠΑΝΙΑ: Το τραγούδι το έγραψε Έλλην, και το απέρριψαν πλείστες όσες ελληνίδες θεράπαινες της υψηλής τέχνης. Τραγουδά η Σοράγια (όχι η θλιμμένη πριγκίπισσα, μια μάλλον τσούγδω Σπανιόλα). Κι αυτό έχει τα φόντα για κάτι καλό...

Αποφύγετε, το βράδυ της σήμερον, τις πίτσες (πού θα βρείτε, με τόση ζήτηση;). Φάτε κάτι ελαφρύ (παξιμάδια κρήτης με κότατζ τσιζ) για να αποφύγετε τυχόν γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και χαρείτε το, αδέλφια, σαν ένα πανηγυράκι που κρατά ένα βράδυ! Φιλιά...

Όποιος νομίζει ότι η νίκη στο διαγωνισμό της Eurovision ανοίγει τις πόρτες για μια λαμπρή διεθνή καριέρα στον νικητή, πλανάται πλάνην οικτράν. Η διεθνής μουσική σκηνή είναι, εδώ και πολλά χρόνια, μάλλον αδιάφορη για τη μουσική που ακούγεται στο υπέροχο πολύχρωμο τηλεοπτικό πανηγύρι (γιατί αυτό είναι και τίποτα παραπάνω). Μια αναδρομή στην πορεία των νικητών των τελευταίων χρόνων στο τσαρτ της Βρετανίας, θα μας πείσει.

Όλοι, ασφαλώς, έχουν στο μυαλό τους τη Celine Dion. Αγνοούν όμως ότι η επιτυχία της δεν ήρθε το 1988 όταν κέρδισε τη Γιουροβίζιον για την Ελβετία, με το Ne partez pas sans moi. Το τραγούδι δεν είχε καμμία τύχη στη Βρετανία. Η πρώτη της εμφάνιση στο τσαρτ ήρθε τρία χρόνια μετά, το 1991 (Where does my heart beat, μόλις ώς το Νο 72), και το πρώτο της Top-10  το 1994, με τη διασκευή της στο Power of Love (Νο 4), και αφού είχε γνωρίσει πρώτα επιτυχία στην Αμερική. Άρα, καμία σχέση με τη Γιουροβίζιον...

Τί έκαναν οι υπόλοιποι νικητές; Η Ιρλανδία κέρδισε τέσσερις φορές με αγγλόφωνα τραγούδια τον διαγωνισμό τη δεκαετία του 90. Τρία από αυτά γνώρισαν επιτυχία στη γειτονική Βρετανία. Η Linda Martin , νικήτρια το 1992, έφτασε ως το Νο 59 (Why me?) . Η Niam Kavanagh νικήτρια του 1993, έφτασε ώς το Νο 24 με το "In your eyes". Ενώ το αγαπημένο μου  "The Voice" (Eimearr Quinn, το βιντεάκι του σημερινού ποστ) έφτασε ως το Νο 40 το 1996, χρονιά που κέρδισε.

Η ίδια η Αγγλία κέρδισε το 1997 με τους Katrina and the Waves, που γνώρισε μεγάλη επιτυχία (Νο 3 με το Love Shine A Light), αλλά το συγκρότημα είχε ήδη διαγράψει την καριέρα του χρόνια πριν. Ήταν και η τελευταία τους εμφάνιση στο τσαρτ...

Το 1998 η Dana International, με τη Diva της έφτασε ως το Νο 11 (έμεινε στο τσαρτ μόλις 4 εβδομάδες...), ενώ το 1999 η σουηδέζα νικήτρια Σαρλότ Νίλσον με το "Take me to your heaven" έφτασε ως το Νο 20. Πέρισι επανήλθε στο διαγωνισμό και καταποντίστηκε.

Το 2000, οι αδελφοί Όλσεν από τη Δανία, που κάποτε τραγουδούσαν σε μπαράκια στην Κέρκυρα, κέρδισαν με το "Fly on the wings of love". Το τραγούδι στη δική τους εκτέλεση δεν έφτασε ποτέ στα τσαρτ - έγινε όμως μεγάλη επιτυχία ένα ριμίξ του από τους XTM & DJ Chucky / Annia (Νο 8 το 2003).

Και οι πιο πρόσφατοι νικητές; Η δεκαετία των 00s μάλλον είναι η χειρότερη για τους θριαμβευτές της Eurovision... Η Σερτάμπ από την Τουρκία με το "Every way that I can" έφτασε μόλις στο Νο 72 τη χρονιά της νίκης της, 2003. Η Ρουσλάνα με τις προβειές της από την Ουκρανία έφαγε λάχανο το Σάκη μας το 2004 αλλά έφτασε μόνο ως το Νο 47 (Wild dances). Τα τέρατα Lordi που κατατρόπωσαν την Άννα μας το 2006 έφτασαν ως το Νο 25, με πέντε εβδομάδες παραμονής (Hard Rock Hallelujah),  ίσως η μεγαλύτερη (πλην μάλλον μικρή) επιτυχία που έδωσε η Γιουροβίζιον αυτή τη δεκαετία...

Απαξάπαντες οι υπόλοιποι νικητές, από το 1988 μέχρι σήμερα, συμπεριλαμβανομένων, των νορβηγών Secret Garden, της Έλενας Παπαρίζου, του ιταλού Toto Cotugno, της Σέρβας Μαρία Σερίφοβιτς, της Λετονής Marie N, αλλά και του Ρώσου σούπερ σταρ Ντίμα Μπιλάν, που κέρδισε πέρισι, δεν κατάφεραν καν να μπουν στο βρετανικό τσαρτ!  (Πέρισι βέβαια, για να σκάσουν οι οχτροί του Γένους, τα κατάφερε το Καλομοιράκι! Το Secret Combination εμφανίστηκε για μία εβδομάδα στο βρετανικό τσαρτ, στο Νο 71!)

Λεπτομέρεια: Κανένας από τους παραπάνω νικητές δεν εμφανίστηκε ποτέ ξανά στο τσαρτ με άλλο τραγούδι... Ακόμη και ο Τζόνι Λόγκαν, που κέρδισε δυο φορές, μόνο ένα τραγούδι μπόρεσε να δει στα τσαρτ εκτός από εκείνα που είχαν νικήσει. Τη διασκευή του στο "I'm not in love" των 10CC (No 51, 1987).

 Όλοι ήταν one hit wonders. Αστροναύτες χωρίς επιστροφή, όπως έλεγε κάποτε ο Χατζιδάκις... Σ' έναν πλανήτη με γκλαμ, χρυσόσκονη και εφήμερη, τόσο εφήμερη χαρά.

(Είμαι ευγνώμων για αυτό το ποστ στο υπέροχο για αρρώστους σαν εμένα σάιτ www.chartstats.com, που έχει απίστευτο υλικό από τα βρετανικά τσαρτς!) 

Εκτός από πανωλεθριάμβους στη Γιουροβίζιον έχουμε ζήσει και ανέλπιστες επιτυχίες ελληνικών ή κυπριακών συμμετοχών. Μέρες που είναι, ας κάνουμε μια ιστορική αναδρομή (ή μάλλον επιδρομή...) σε εποχές που δεν υπήρχαν σπόνσορες και μεσημεριανάδικα να καταπιάνονται με αυτό τον ύψιστο θεσμό της πανευρωπαϊκής κουλτούρας.

"Τώρα θα χτίσω εκκλησιά για της αγάπης τα τρελά παιδιά" τραγουδούσε το 1981 ο Γιάννης Δημητράς, σε δικούς του στίχους και μουσική του Γιώργου Νιάρχου. Τίτλος τραγουδιού "Φεγγάρι Καλοκαιρινό". Η φιλάνθρωπος διάθεση του ανδρός (που δεν τον πήρε χαμπάρι ο αείμνηστος Καντιώτης για να τον αφορίσει ως σχισματικό, δεδομένου ότι είχε ήδη αναπτύξει μουσάκι, οπότε μπορεί να αυτοχριόταν πατριάρχης της Εκκλησίας των Τρελών Παιδιών) επιβραβεύθηκε δεόντως από τους Ευρωπαίους που χάρισαν στην Ελλάδα μας την 8η θέση...


Μπορεί να είμαστε "παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη", αλλά "μας ξεγελάνε με σεκλέτι και μεράκι" (το ρήμα χωρίς υποκείμενο, υποδηλοί το καθολικώς αποδεκτό νεοελληνικό ιδεολόγημα ότι κάποιοι έξωθεν μονίμως πάνε να μας κομματιάσουνε - όχι, αγαπητή μου Καίτη Γαρμπή, δεν το έκανε ξένος δάκτυλος αυτό στο φόρεμά σου. Διαμπερές και γωνιακό το φόρεμα, μάλλον συγκίνησε περισσότερο τας Ευρώπας από το φιλοσοφικό στίχο του (έχοντος αντάξιο όνομα) Δημοσθένη. 9η θέση, εν έτει 1993, για την Ελλάδα μας, "χώρα του φωτός", όπως λέει ο τίτλος του άσματος.

Ο πατριωτισμός βρήκε το αποκορύφωμά του το 1995 στην κυπριακή συμμετοχή. Είναι άξιον απορίας πως ο ΛΑΟΣ δεν το έχει εντάξει στην προκελογική του καμπάνια. Φαντάζομαι τον Άδωνι, τον Πλεύρη και τον Βελόπουλο να το τραγουδούν χέρι χέρι με τον Καρατζαφέρη "Είμαι ο Έλληνας που πολεμά"... Εδώ, τραγούδησε ο Αλέξανδρος Παναγή (τραγουδά και φέτος με τον Σάκη), ταλαντούχος νέος, αλλά τί μαλλί, τί σκηνική έντασις, τί εποποιία το όλον... Και όμως, η Κύπρος τερμάτισε 9η! Τίτλος του τραγουδιού "Στη φωτιά" (και δεν είναι soundtrack για εκπομπές κουζίνας).

Δύο χρόνια μετά (1997), τα αδέλφια της τραγουδίστριας Κωνσταντίνας, η Χαρά και ο Άνδρος, τραγουδούν ένα τουριστικόστροφο τραγούδι της για την Κύπρον, γιατί καλοκαίρι έρχεται, ας έρθει και κανένας τουρίστας, τζάμπα πληρώνουμε την αποστολή; "Μάνα μου" είναι ο τίτλος (και δεν συνεχίζεται με ... τα κλεφτόπουλα, οπότε αυτό δεν πάει για το ΛΑΟΣ)... "Το κύμα μπαίνει στο σπίτι μου, και σκύβω και προσκυνώ", λέει ο στίχος. Ομολογώ ότι δεν γνώριζα ότι στην Κύπρο και στη ΝΑ Μεσόγειο συμβαίνουν τόσο συχνά τσουνάμι. Ούτε και οι κουτόφραγκοι το εγνώριζαν και η Κύπρος τερμάτισε 5η εκείνη τη χρονιά. Τα αδέλφια της Κωνσταντίνας δεν ξαναματακούστηκαν έκτοτε (μην τους πήρε το κύμα που μπήκε στο σπίτι;).

Ηθικόν δίδαγμα: Στην Γιουροβίζιον εκτός απ' όλα τα άλλα (προμο τουρ, λάμψη, γκλαμ, στάιλ και άλλα ασυμμάζευτα) χρειάζεται και μια ιδιότης την οποία δεν μπορώ να κατονομάσω, όχι για να μην μας την κλέψουν οι κουτόφραγκοι, αλλά επειδή, ως άνθρωπος των γραμμάτων, ερυθριώ να την ψελλίσω. Αυτά (και θα επανέλθω!)

Έτσι προλογίζει ο Γιώργος Χρονάς το πρώτο τεύχος της Οδού Πανός, το 1981. Έχουν περάσει εικοσιοχτώ χρόνια από τότε που το περιοδικό "εργοτάξιο εξαιρετικών αισθημάτων" κυκλοφορεί ανάμεσά μας, διακριτικά και ήσυχα, αντιστρόφως ανάλογα με τη δυναμική της ουσιαστικής παρουσίας του στα ελληνικά γράμματα.

Ήταν πολύ μεγάλη η χαρά μου, και θέλω να τη μοιραστώ μαζί σας, όταν ανακάλυψα ότι τα πρώτα 138 τεύχη της οδού Πανός μπορεί να τα διαβάσει κανείς στο διαδίκτυο, εδώ, ψηφιοποιημένα από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, μαζί με άλλα λογοτεχνικά περιοδικά: Την κλασσική (και χαρά του ποντικομικρούλη ιστορικού της λογοτεχνίας) Νέα Εστία, τη  Λέξη και το Δέντρο (τροφή του μαθητουδιού τότε θείου pil στη δεκαετία του 80 μαζί με το Μπλεκ και τον Ταχυδρόμο), τον τόσο σημαντικό για τα επτανησιακά γράμματα Περίπλου του Διονύση Βίτσου και το Πλανόδιον.

Σας συνιστώ κάθε μέρα να διαβάζετε μια σελίδα. Έστω μία. Ένα άρθρο. Ως αντίδοτο στη βλακεία, στην προχειρότητα, στην κομπορρημοσύνη που κατακλύζουν τις διαδικτυακές μας αναζητήσεις, που επέτρεψαν σε όλους μας να αυτοανακηρυσσόμαστε αυθεντίες επί παντός του επιστητού.

Όλα τα παραπάνω περιοδικά είναι εργαλεία της (απλήρωτης, πλην αγαπημένης) δουλειάς μου και τα εκτιμώ απεριόριστα. Ωστόσο η Οδός Πανός έχει μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου - δεν μπορώ να την δω μόνο ώς πηγή έρευνας.

Την βλέπω σαν ένα ολόφωτο καρυδότσουφλο με τρελαμένους ναύτες που παίζει στη διαπασών τη δικιά του μουσική - με χιλιάδες σειρήνες τριγύρω να στριγγλίζουν, αλλά αυτή το χαβά της.

Οι άνθρωποι που γράφουν εκεί ξέρουν πως οι στριγγλιές ετσι κι αλλιώς δεν κρατάνε για πολύ - κάποια στιγμή θα βραχνιάσουνε οι ξελαμπαδίστρες και μοιραία θα πέσουν σε αλαλία. Θα ρθούν επόμενες, κι επόμενες, κι επόμενες, αλλά, αυτό που θα παίζει για πάντα θα είναι το τρανζιστοράκι του καρυδότσουφλου.

Νομίζω ότι για όλη αυτή τη διάρκεια φταίει ο καλός καπετάνιος. Ο Γιώργος Χρονάς. Νομίζω ότι τα ελληνικά γράμματα οφείλουν πολλά και σε κείνον και στο περιοδικό του. Ότι δεν θα του αποδώσουν τα οφειλόμενα στην ώρα τους είναι αυτονόητο. (Ποιος πληρώνει cash  σήμερα; Στη λογοτεχνία αυτό ίσχυε ανέκαθεν).

Ίσως να είναι μοιραίο αυτό που λέει και ο στίχος του:

Μετά;

Μετά τη δύση, κάποια στιγμή το σκήνωμα της Οδού Πανός θα ανακαλυφθεί ατόφιο από τους επιγενόμενους. Κι ας ελπίσουμε οι σκαπανείς του να είναι κι εκείνοι εξερευνητές εξαιρετικών αισθημάτων και όχι τυμβωρύχοι.