'Ετος Δαρβίνου το 2009 που μας τελειώνει! Από το ξεκίνημά του δεν έχω πάψει να αναρωτιέμαι αν ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο και είναι Αυτός που καθημερινά ορίζει ποια μορφή θα έχει ο κόσμος, ή αν η ζωή πορεύεται με τις δικές της δυνάμεις και εξελίσσεται μέσω του μηχανισμού της φυσικής επιλογής που, πριν από εκατόν πενήντα χρόνια, πρότεινε ο Κάρολος Δαρβίνος.
Έχω παρακολουθήσει θιασώτες της θεϊκής δημιουργίας να επιχειρηματολογούν για την ορθότητα των πεποιθήσεων τους, και επιστήμονες να υπερασπίζονται με πάθος την πίστη τους στη θεωρία της εξέλιξης. Στο μεταξύ η ιστορία της ανθρώπινης σκέψης έχει καταδείξει πως όπου υπάρχουν αντίπαλες απόψεις η αλήθεια βρίσκεται κάπου ανάμεσα.
Στην προσπάθεια του να εφεύρει έναν λειτουργικό συνδυασμό της ιδέας του δημιουργού με την ιδέα της εξέλιξης, το μυαλό μου ακολουθεί παράξενες διαδρομές.
Διερωτώμαι μήπως η εξέλιξη είναι έργο του Θεού, ο οποίος κάποια στιγμή αποφάσισε να μας το αποκαλύψει. Το ψιθύρισε λοιπόν στον Δαρβίνο, που νόμισε πως το σκέφτηκε από μόνος του και δίσταζε να το ανακοινώσει. Την “Καταγωγή των Ειδών” την έτρωγε το σκοτάδι του συρταριού ώσπου ο Θεός αγανακτισμένος την ψιθύρισε και στον Wallace. Δίστασε όμως και αυτός: “Ας ρωτήσω και τον Δαρβίνο”. “Φίλε μου, κι εγώ αυτά σκεφτόμουν!” απάντησε ο Δαρβίνος. “Ας το δημοσιεύσουμε μαζί, να μοιραστούμε την κατακραυγή”.
Το ύφος μου είναι κάπως κωμικό, όμως μιλώ σοβαρά και είμαι έτοιμη να το συζητήσω. Η πρώτη αντίρρηση που θα φέρετε είναι γιατί ο Θεός να μην πει το μυστικό σε έναν ιερωμένο. Είναι δύσκολο, όμως σκεφτείτε ότι, σε εκείνον το τόπο και τον χρόνο, ο Θεός είχε ενδεχομένως χάσει την εμπιστοσύνη του στους μοναχούς του, οι οποίοι ...ευφραίνονταν με χρήματα και εξουσία. Ίσως πάλι να προσπάθησε, άλλα αυτοί να μην τον άκουγαν. Τα αφτιά δεν ακούν καλά όταν κτυπούν οι μασέλες. Αποφάσισε τότε ο Παντοδύναμος να διαλέξει έναν φυσιοδίφη για τον ιερό του ψίθυρο.
Κάποιοι ασεβείς θα χλευάσετε την πρόταση μου. Θα ρωτήσετε ποιος από όλους τους Θεούς αυτού του κόσμου και σε ποια γλώσσα το ψιθύρισε, στο αριστερό η στο δεξί αυτί, είχε βουρτσίσει τα δόντια του κτλ
Κάποιοι άλλοι θα μου πείτε: “Από που κι ως που νομίζεις ότι ξέρεις τι σκέφτεται και τι κάνει ο Θεός;” Σωστά! Δεν ξέρω τίποτα περισσότερο από το γεγονός ότι ο Δημιουργός έδωσε στον άνθρωπο νου για να σκέφτεται. Ίσως ο Παντοδύναμος έπλασε το μυαλό του Δαρβίνου με τρόπο ώστε να μπορέσει να αντιληφθεί το εξελικτικό σχέδιο με το οποίο λειτουργεί η φύση. “Μα τι λες τώρα, ο Θεός έφτιαξε την εξέλιξη;” διαμαρτύρεστε, κι εγώ σας απαντώ: Για τον Θεό σας! Σκεφτείτε λιγάκι πια και τον δημιουργό. Τι να πρωτοκάνει σε επτά ήμερες; Κουράστηκε πια να πλάθει, και λέει: “Για να δω... μήπως βρω έναν τρόπο να τα καταφέρνουν μονοί τους από δω και εμπρός... Θα σχεδιάσω την εξέλιξη ώστε όλα να μπούνε σε ένα δρόμο, και εγώ άπλα να επιβλέπω.”
Ίσως λοιπόν και ο εγκέφαλος μας να εξελίχτηκε με βάση ένα θεϊκό σχέδιο που μας έχει κάνει πλέον να αναρωτιόμαστε για την καταγωγή μας. Ίσως όμως να συμβαίνει και το αντίθετο: η ιδέα ενός δημιουργού να επικράτησε επειδή είχε κάποιο εξελικτικό πλεονέκτημα για τους προγόνους μας.
Όμως ειλικρινά λίγο με νοιάζει αν η εξέλιξη έφερε το θρησκευτικό συναίσθημα. Ούτε σκοτίζομαι αν έγινε το ανάποδο, δηλαδή, αν ο Δημιουργός σχεδίασε την εξέλιξη, αν μας οδήγησε να την σκεφτούμε μόνοι μας ή αν μας την ψιθύρισε. Δεν με μέλει αν η εξέλιξη υπάρχει. Και ελάχιστη σημασία έχει για μένα αν πράγματι υπάρχει ο Θεός στον οποίον πιστεύει ο καθένας από εμάς.
Αυτό που με απασχολεί είναι γιατί εμφανίστηκε στην ιστορία της ανθρώπινης σκέψης η ιδέα της εξέλιξης. Ποια εσωτερική, παγκόσμια, θεϊκή, ορθολογιστική - πείτε την όπως θέλετε - δύναμη έκανε έναν Εγγλέζο αριστοκράτη του 19ου αιώνα, τον Κάρολο Δαρβίνο, να εξομοιώσει τον εαυτό του με τον πίθηκο. Πώς, στην παντοδυναμία τότε Βρετανική αυτοκρατορία των πέντε ηπείρων και των επτά θαλασσών, ξεφύτρωσε η σκέψη ότι “Κύριοι, είμαστε συγγενείς με τον πίθηκο. Έχουμε κοινό πρόγονο!”;
Ναι, καταλαβαίνω, είναι μεγάλο χαστούκι στην εθνική μας περηφάνεια ο συσχετισμός μας με τον πίθηκο. Και καθόλου πρακτική. Διότι, αν ο πίθηκος είναι μακρινός μας συγγενής, τότε ο Αφρικανός, και ο Ασιάτης είναι σχεδόν τα δίδυμα αδέλφια μας. Όσο πια για τον Αλβανό και τον Ρουμάνο, ακόμα περισσότερο, έστω και αν δεν μιλούσε ο παππούς μας βλάχικα ούτε η γιαγιά μας αρβανίτικα. Είναι τόσο ωραίο να νοιώθουμε καλύτεροι από τους άλλους. Ο πολιτισμός του λευκού ανθρώπου εξάλλου από τη γέννηση του πάει πακέτο με την πεποίθηση “Είμαι ανώτερος!”. Ο λαός του Ισραήλ ήταν περιούσιος, οι αρχαίοι 'Ελληνες ήταν οι μόνοι μη βάρβαροι, όλοι οι δρόμοι οδηγούσαν στη Ρώμη κ.ο.κ. φτάσαμε στη Αγγλία του 19ου αιώνα. Το βασίλειο της αλαζονείας είχε πλέον κυκλώσει την γη.
Κάπου εκεί ένας κάλος και μοντέρνος δημιουργός ίσως έλεγε: “Ώπα μάγκες... ως εδώ! Το παραξηλώσατε. Ποιοι νομίζετε ότι είσαστε; Σας άφησα να κάνετε πολιτισμό, κι εσείς πολεμάτε ο ένας τον άλλο. Τα όπλα σας σκοτώνουν τα ζωντανά μου, τα εργοστάσια σας μολύνουν τον καθαρό μου αέρα. Ο,τι δημιούργησα το καταστρεφόταν. Είναι καιρός να σας θυμίσω κάτι. Μπορεί να κόψατε τα μαλλιά σας, να ξυρίσατε τα γένια σας, να φορέσατε πουκάμισα και χρυσά ρολόγια – ακόμα και τον χρόνο θέλετε να δαμάσετε. Όμως τα ράσα δεν κάνουν τον πάπα. Κάποτε είχατε γούνα και ουρά! Σας έδωσα δάκτυλα για να φτιάχνετε εργαλεία κι εσείς πατάτε τη σκανδάλη, σας έδωσα τον λόγο για να μοιράζεστε τις σκέψεις σας κι εσείς παραμυθιάζετε ο ένας τον άλλο, σας έδωσα θρησκευτικό συναίσθημα για να είστε ταπεινοί όμως η πίστη σας κάνει αλαζόνες. Άντε μην τα πάρω, και σας (ξανά)κάνω πιθήκους!...”
Είναι θεϊκή, σατανική, η μια απλή σύμπτωση που το 2009 ήταν το έτος Δαρβίνου; Το έτος που ο αδηφάγος υπέρ-καπιταλισμός δεν έχει πια θρόνο, που η φτώχεια αδυνάτισε πολύ ώστε να μπορέσει να βαστάξει τον πλούτο. Το έτος που ο Γάλλος πρωθυπουργός παραχώρησε ευγενικά το προβάδισμα στον Κινέζο συνάδελφο. Το έτος που η βασίλισσα των άλλοτε πέντε ηπείρων και επτά θαλασσών αγκάλιασε μια μελαμψη πρώτη κυρία. Το έτος που, ο τόπος που γέννησε τον μακρινό μας πρόγονο, η Αφρική, έδωσε μια χείρα ηγεσίας στην γονατισμένη και αποκαρδιωμένη παντοκράτειρα με τις πενήντα (και κάτι) πολιτείες. Αν αυτό το έτος, το 2009, σηματοδότησε το τέλος της λευκής δυτικής μας αλαζονείας και την αρχή μιας νέας αρμονίας, τότε ναι, το 2009, ήταν έτος Δαρβίνου!
Το σκήπτρο της κυριαρχίας του κόσμου αιωρείται αυτή τη στιγμή κάπου ανάμεσα στη γη των ινδιάνων και τη γη του μεταξιού. Ακολουθώντας την πορεία του ηλίου επιστρέφει, μετά από πέντε χιλιάδες χρόνια, εκεί απ' όπου ξεκίνησε ο πολιτισμός του ανθρώπου: στη χώρα όπου την πυρίτιδα δεν την έκαναν όπλα αλλά πυροτεχνήματα. Η γη είναι πιο στρογγυλή απ' όσο νομίζαμε. Ο κύκλος του πολιτισμού κλείνει τη στιγμή που γίναμε τόσο πολλοί στον πλανήτη ώστε να έχουμε γνωριστεί πλέον οι φυλές μεταξύ μας. Και σε τούτη ακριβός τη συγκυρία(;) είναι που μπορούμε πλέον να διαβάσουμε το DNA μας. Και ενώ θέλαμε να πιστεύουμε πως διαφέρουμε πολύ, τα επιστημονικά δεδομένα λένε άλλα. Οι διαφορές μας είναι ψύλλοι στα άχυρα. H μήπως στα αυτιά μας;
Ίσως Κάποιος προσπαθεί κάτι να μας ψιθυρίσει. Το ακούμε;