Προερχόμενη από 11 γλώσσες, με την αφρικανική, τις isiZulu και isiXhosa και την αγγλική κυρίαρχες, η νοτιοαφρικανική αργκό εκφράζει την πολυπολιτισμικότητα της χώρας, την ιστορία και την ραγδαία κοινωνικο-πολιτική αλλαγή που σημειώνεται από το 1994.

Εν όψει του Παγκοσμίου Κυπέλου Ποδοσφαίρου που θα πραγματοποιηθεί στην Νότια Αφρική αυτό το καλοκαίρι, παρατίθεται ένα σύντομο λεξιλόγιο για να μάθουμε να μιλάμε την (ποδοσφαιρική) γλώσσα τους!

Babbelas (bub-a-lars) [μπαμπ-α-λα(ρ)ς] Hangover, πονοκέφαλος μετά από κραιπάλη

Προέρχεται  από την αντίστοιχη λέξη isiZulu,  isibhabhalazi.

"Hello, hello. Great party last night. How's your head? Are you a bit babbelas?"

Bra (brah) or bru. [μπρα ή μπρου]  = φίλος, κολλητός, αδέρφι

Σαν τους αγγλικούς όρους "my friend" ή "mate" προκύπτει από το brother και το “bru” από το αφρικανικό broer [αδερφός].

'He's my bra but that team he supports is rubbish." “

Chips! Chips!. [τσιπς-τσιπς]

Καμιά σχέση  με πατατάκια. Χρησιμοποιείται για να εκφράσει προειδοποίηση

"Chips! Chips! He's off-side"

Diski (dis-ky). [ντισ-κι] = ποδόσφαιρο στην αργκό πόλεων

“I love diski. I watch as many games as I can."

Eish (ay-sh). [ άι-σ (παχύ)]

Μια έκφραση  στα  isiZulu και isiXhosa που καλύπτει τα πάντα από παραίτηση, οργή μέχρι ευχάριστη έκπληξη

"Eish! I can't believe they're playing so badly,"

"Eish! That goal was incredible. Think this could be our year."

Fundi (foon-dy). [φουν-ντι] = ο ειδικός, ο γνώστης από την λέξη umfundisi που στην isiZulu και isiXhosa σημαίνει δάσκαλος

"Eh? You're bit of a fundi on the stats then, aren't you?"

Gatvol (gut-foll). [ χουτ-φολ] = μπουχτισμένος, αγανακτισμένος.

Στα αφρικανικά σημαίνει "hole full" [γεμάτη τρύπα] στην κυριολεξία

Το g προφέρεται χ, σαν το σκοτσέζικο loch Nes [λοχ Νες]

Hayibo (hi-ie-boh) [χάι-ι(γ)ε-μπο]

Έκφραση δυσπιστίας και θυμού

"Hayibo! Ferdinand? Captain?"

Jawelnofine (yar-well-no-fine).[για(ρ)-γουέλ-νο-φάιν] σημαίνει ό,τιδήποτε από: «ναι», ως «οκ σύμφωνοι αλλά είσαι ηλίθιος»

"Jawelnofine. Stay out until 4am tonight but remember we're flying to Port Elizabeth at 8am tomorrow."

Jol (jorl). [τζο(ρ)λ] γλεντάω, κάνω πάρτυ

"C'mon bru, we're going jolling tonight."

Koeksister (cook-sister). [κουκ-σιστερ] είδος γλυκίσματος που έφεραν στην Αφρική εργάτες από το Μαλάουι

Πηγάζει από το αφρικανικό koek (cake) [κέικ]  και sissen (to sizzle) [= τσιγαρίζω, τσιτσιρίζω]

Laduma! (la-do-muh). [λα-ντο-μα]  =  γκολ

Προέρχεται από λέξη στα isiZulu που σημαίνει βροντώ/αστράφτω.

"It's in! It's in! Laduma!"

Lekker (lack-er) [λακ-ερ] έκφραση επιδοκιμασίας, από το αφρικανικό υπέροχο, καλό.

"Lekker man. You have a jersey signed by Steven Pienaar? Very cool."

Makarapa (mak-ah-rah-pah). [μα-κα-ρα-πα] Είδος σκληρού καπέλου φιλάθλων ,διακοσμημένο με τα χρώματα της κάθε ομάδας. Τα μακαράπας έχουν τις ρίζες τους στα καλύμματα κεφαλιού που φορούσαν οι μετανάστες εργάτες στα χρυσορυχεία του Γιοχάνεσμπουρκγκ.

Mampara (mum-pa-ruh) [μαμ-πα-ρα] χαζός, ηλίθιος

"Hey, Rooney! Stop behaving like such a mampara."

Muti (moo-ti). [μου-τι] φάρμακο, από το isiZulu muthi.

"I need to get some headache muti; I'm seriously babbelas."

Now-now. [νάου-νάου] τώρα-τώρα. Αναφορικά σε κάτι που θα συμβεί γρήγορα, αμέσως.

"We need a goal and it's coming now-now. "

Oke (oak) and ou (oh). [ο(α)κ και ου] αφρικανικό για άντρας, τύπος

"I couldn't see that penalty; that oke in front of us was standing up."  

Pasop (pus-orp). [πους-ο(ρ)π]  Πρόσεχε!

"Pasop! Carry on and you'll get a red card."

Quagga (kwa-gh-uh). [κουα-χ-(χ)α] είδος ζέβρας που έχει εξαφανιστεί, ζούσε στο Ακρωτήρι αλλά εκδιώχθηκε στα 1800.

Win the World Cup? You're seeing quaggas, mate."

Shibobo (she-bor-bor). [σ(παχυ)ε-μπο(ρ)-μπο(ρ)]  περνάω την μπάλα μέσα από τα πόδια του αντιπάλου και τον αφήνω μαλάκα.

"Heh! Look at that shibobo."

Skollie (skor-ly), skelm (skeh-lim) and skabenga (ska-beng-ga)

[σκο(ρ)λι, σκε-λιμ, σκα-μπενγκ-γκα] εγκληματίες,  αποβράσματα

"Did that skollie pinch your wallet?' or "What a skabenga – he's headbutted him." "Bunch of skelms!"

Tekkies (tack-ies). [τακ-ιζ] αθλητικά παπούτσια

"Hold on, I'll just grab my tekkies." 

Vuvuzela (voo-voo-zeh-la). [βου-βου-ζε-λα] μακρύ, πλαστικό κέρατο που συχνάζει στις κερκίδες όλων των ποδοσφαιρικών αγώνων στην Νότια Αφρική, υποτίθεται μοντέλο κερατου αντιλόπης. Κανένας φίλαθλος που σέβεται τον εαυτό του δεν πάει στο γήπεδο χωρίς αυτό!

Wena (where-nuh). [γουε(ρ)-να] εσύ, στα isiZulu.

"Hey wena. Would like a beer?"

Wors (vors). [βορς] παραδοσιακά αφρικανικά λουκάνικα, με μπαχαρικά όπως κολιανδρο και τσίλι, που τώρα καταναλώνονται από όλους. Όλοκληρο το όνομα τους είναι boerewors [μπο(ε)ρβορς], το οποί μεταφράζεται σε χωριάτικο λουκάνικο. Σερβίρεται σε λευκό ψωμάκι με κτρεμμύδι, μουστάρδα και σάλτσα ντομάτας..

Zakumi [ζακουμι] η επίσημη μασκότ του Παγκοσμίου Κυπέλου,σχεδιασμένη από τον Andries Odendaal, είναι μια ανθρωπόμορφη λεοπάρδαλη με πράσινα μαλλιά. Το όνομα πηγάζει από το "ZA", κωδικός για την Νότια Αφρική και την λέξη"kumi" που σημαίνει 10 σε διάφορες αφρικανικές γλώσσες.

junk[αλλού γι' αλλού] μετάφραση από το άρθρο: Talk the talk: A-Z of South African slang της Vivienne Humbly, στην εφημερίδα Guardian.

«Δυο χέρια με μεγάλα νύχια τύλιξαν το λαιμό του κι έπιασαν να τον σφίγγουν. Ύστερα δέχτηκε ένα χτύπημα στο κεφάλι κι έχασε τις αισθήσεις του. Ξύπνησε στο διαμέρισμά του, ξαπλωμένος στο κρεβάτι του. Ήταν ντυμένος γυναικεία και δεν χρειαζόταν να πάει μέχρι τον καθρέφτη για να βεβαιωθεί ότι ήταν επιμελώς μακιγιαρισμένος.»

Ο ένοικος, Ρολάν Τοπόρ

Κόκκινο κραγιόν, λιωμένο

ξεφεύγει από το ορθάνοικτο, έκπληκτο στόμα

το σπασμένο δόντι

στου τοίχου την εσοχή

ανακαλύπτεται το ξημέρωμα της πρώτης νύχτας

με τους γείτονες να γκρινιάζουν για τον υπερβολικό θόρυβο

από το άκεφο πάρτυ στον πάνω όροφο

του ζορισμένου μυαλού

οι λιγοστοί φίλοι

φέρνουν για καλωσόρισμα ένα μπουκάλι αλκοόλ

και στριμώχνονται στην άκρη του κρεβατιού

να ακούσουν τα νέα

για την Στέλλα με το πράσινο πουλόβερ και τα μεγάλα βυζιά

και

το ανοικτό παριζιάνικο παράθυρο με θέα

προς το κοινόχρηστο αποχωρητήριο

ευνοεί τις βουτιές

στη θλίψη

του κυρίου Ζι

η μούρη είναι ήδη πασαλειμμένη

με το αφόδευμα

της καχυποψίας

τα λοξά βλέμματα

των γειτόνων και των απαθών περαστικών

συνωστίζονται

στη μαύρη ζαρτιέρα

που ξεφεύγει παράτονα

από την επιμελημένη, ολόσωμη φορεσιά

του κατάλευκου επιδέσμου

η ανακούφιση

στον νου

της διαταραγμένης αυτοκτόνου,

πρώην ενοίκου

μιλάει με την φωνή του.

(εξαιτίας του «Bauhaus», της Dana)

...είδος μοναδικό, από ξύλο κέδρου

με σώμα φιδιού, μήκους περίπου 1-1,5μ. {ε, δεν το μέτρησα και σε ευθεία!}
και κεφάλι σκύλου...

χρώματος ανοικτού καφέ {το σκούρο καφέ χρώμα που διακρίνεται στις φωτογραφίες είναι αποτέλεσμα του τσουρουφλίσματος του είδους σε μεταμεσονύκτια φωτιά σε παραλία - μεταμεσονύκτια φωτιά κι όχι πυρκαγιά, για να εξηγούμαστε!}

εμφανίστηκε για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 2009 σε νησί του Αιγαίου Πελάγους, στην Ελλάδα
{ενδέχεται να ξεκινήσουν έρευνες για την εντοπιότητά του}

συχνάζει σε αμμώδεις παραλίες, όπου υπάρχουν κέδροι

τρέφεται με πεπόνι κι άμμο {τυχόν συμπάθεια κι ανοχή στο αλκοόλ μένει να εξακριβωθεί από τις προσεχείς έρευνες}

είναι ήμερο (???είναι???)

φαίνεται ότι μπορεί να αναπτύξει δεσμούς φιλίας με δέντρα/φυτά και ανθρώπους

ενδείκνυται για κατοικίδιο και παρουσιάζει ιδιαίτερες ικανότητες φύλαξης εξωτερικών χώρων.
στους εσωτερικούς, κλειστούς χώρους εμφανίζει δυσανεξία, με έντονα συμπτώματα απολέπισης

προσδόκιμο ζωής: άγνωστο {ας μας διαφωτίσει και καμιά πιο εμπεριστατωμένη έρευνα, ντε!}

Στο καινούριο μου σπίτι, τα βιβλία -επιτέλους!- θρονιάστηκαν στα μαλωμένα ράφια·
αλλά, είμαι σίγουρη πως, όταν λείπω, πετάνε πάνω στις μπουρμπουλήθρες σαμπάνιας που κάνουν οι κίτρινοι τοίχοι του σαλονιού· γι' αυτό κάθε φορά που επιστρέφω τα βρίσκω και σε άλλη θέση!

Στο καινούριο μου σπίτι έχω πολλούς φιλοξενούμενους, μα κανέναν επισκέπτη, ακόμα·
γιατί, τα cd τεμπελιάζουν, μεθυσμένα από τις αιωρούμενες φούσκες της σαμπάνιας, πάνω στον παλιό καναπέ, ενώ ο καινούριος μού κρατάει μούτρα που δεν έχω καλέσει ακόμα νέους ποπούς να τον χαρούν·

όμως, ένας ζεστός, πορτοκαλένιος ήλιος έχει κάνει κατάληψη στην κουζίνα· του αρέσει, λέει, η μυρωδιά από τα μαγειρέματα της φαντασίας, το γουργούρισμα της καφετιέρας και που πάντα υπάρχει κάτι σε αλκοόλ· λάμπει τόσο από ευχαρίστηση, ώστε κάθε φορά που μπαίνω εκεί τα βλέπω όλα πορτοκαλί, ζαλίζομαι και ξεχνάω που είναι οι κουτάλες και τα τηγάνια! Μα δεν μου πάει να τον διώξω...

ούτε το γιγάντιο βάτραχο, που κοιμάται κι εγώ δεν ξέρω από πότε στο διάδρομο, περιμένοντας τη μεταμόρφωση...

τελευταία, στους συγκάτοικους προστέθηκε και το σκυλόφιδο από κέδρο, που σώσαμε μια πρόσφατη καλοκαιρινή βραδιά από τη φωτιά στην παραλία κι εκείνο από ευγνωμοσύνη προσφέρθηκε να γίνει φύλακας κι εγκαταστάθηκε στο μπαλκόνι· έχει γίνει κολλητός με τον γέρο βασιλικό, τον ζηλιάρη, που σαν μαράζωσε, είπα να τον αντικαταστήσω, μα μόλις είδε τον νεοφερμένο βασιλικό, φουντωτό κι ευωδιαστό, ξανάνιωσε! Ζωήρεψε και μοσχομύρισε· τώρα μουρμουρίζει κάτι για τους νέους, ότι δεν την βγάζουν μέχρι τα Χριστούγεννα...

Στο καινούριο μου σπίτι, κάνω μπάνιο σ΄ έναν γαλήνιο, μπλε βυθό και τυλίγομαι σε μακριές κορδέλες από φύκια· φορές, όταν βαριέται την πολλή γαλήνη, ο βυθός μού πετάει τα κοχύλια και τις πετρούλες των διακοπών στο κεφάλι, την ώρα που λούζομαι και γεμίζει τα μάτια μου αλμυρές σαπουνάδες· το πονηρό γέλιο του αντηχεί στις σωληνώσεις

Στο καινούριο μου σπίτι, κοιμάμαι πάνω σε σοκολατένια αμμουδιά κι ένα απαλό, γαλανό κύμα μού γλείφει τις πατούσες· μα ξέρω πως δεν θα κρυώνω το χειμώνα, γιατί τότε θα έχει ξυπνήσει ο Βεζούβιος από την καλοκαιρινή του σιέστα...
για ξυπνητήρι έχω ένα σκουριασμένο τζουκ-μποξ που ξέρει να τσιρίζει μόνο ένα τραγούδι για την τρελή αγάπη

Στο καινούριο μου σπίτι, στο αδειανό δωμάτιο, εκείνο που λέω να κάνω «των ξένων», προς το παρόν, κάνουν πρόβα φιλοξενίας τα ρούχα· ξαπλώνουν τα παλτά σε υποτιθέμενο κρεβάτι και δοκιμάζουν το στρώμα, πιάνουν κουβέντα τα πανωφόρια με τα παντελόνια και τις φούστες πάνω σε αόρατο καναπέ, τάχα μου, για κάποιο βιβλίο που κατέβασαν από την δήθεν βιβλιοθήκη και κάτι παπούτσια βαράνε δυνατά τα τακούνια στο πάτωμα για να δηλώσουν διαφωνία τους για την τοποθέτηση ενός φανταστικού πίνακα στο τοίχο· όταν παρακάνουν φασαρία, μπουκάρω απροειδοποίητα με την ηλεκτρική σκούπα στο φουλ κι εξαφανίζονται στις θέσεις τους!

Στο καινούριο μου σπίτι,
υπάρχει ειρήνη
κι ας μην είναι όλα ακόμα στη θέση τους...

«γρια πουτάνα που ξυρίζει τα πόδια της

γίναμε άρρωστοι απ' αυτήνα όλοι

ψυχώ-μαμά που σκοτώνει τ' αγόρια της...»*

Με άνετη φόρμα, ένα μικρό κι ελαφρύ πανωφόρι, δεμένο γύρω από τον δεξί καρπό -συναυλιακή πατέντα δικής μου επινόησης, που, όπως ανακάλυψα, έχει δημοφιλή γηπεδική εκδοχή σαν κασκόλ δεμένο στον καρπό, το τζιν-τόνικ μου σε μπουκαλάκι του νερού για ξεκάρφωμα -δεν θα μου ζητηθεί να πετάξω το μπουκάλι, το πολύ-πολύ, μόνο το καπάκι, όπως κι έγινε- και τα πράσινα allstar-άκια μου -ε, κάνω και το χρέος μου στην ομάδα!- ξεκίνησα χτες για το γήπεδο.

Χωρίς ιδιαίτερες προσδοκίες για το αποτέλεσμα, αλλά με κατανόηση της σοβαρότητας της πρόκρισης, είδα μια ευκαιρία για διασκέδαση διαφορετική και άντε, στην τσακίρ-πόρωση, να πέσει κανένα μπινελίκι να κάνουν τα αίματα μπουρμπουλήθρες!

Στερούμαι βασικών (παρα)ποδοσφαιρικών γνώσεων κι αρνούμαι με πεποίθηση να τις αποκτήσω. Τελεία και πάυλα. Τι να τις κάνω; Να τσακώνομαι με τον γκόμενο (και) για το καταλληλότερο δεξί εξτρέμ κι αριστερό χαφ;-  Οπότε να μου λείπει η ανάλυση στρατηγικής, η ανάπτυξη στο γήπεδο, οι αλλαγές, τι έγραψαν πριν, τι είπαν μετά και το τι-σκατά-έχει-στο-κεφάλι-του-ο-Τεν-Κάτε-και-δεν-βάζει-τον-Νίνη.

Ωστόσο διέκρινα, -όσο μου επέτρεπε η απόσταση, οι φίλαθλοι-τουρίστες με τις φωτογραφικές ή οι απλά γουρουνοκέφαλοι που συνωστίζονται όρθιοι στα κάγκελα και κλέβουν τις καλύτερες φάσεις για πάρτη τους και η έλλειψη ριπλέι και σπορτσκάστινγκ- μια γαλλική μοναξιά κι ησυχία στο βάθος (σσσς-σσσΣισέ), λίγο βόλλευ-μπολ και μια-από-τα-ίδια (Σαλ-πι-γγί-δης, οε-οε-οε)-κι-ο-Καραγκούνης-θεός-βοηθός!

Είπα, δεν ξέρω από σύστημα, είμαι και γκαβή, ήταν και τα γυαλιά μου σπασμένα, αλλά τελικά, μάλλον ο υπό-του-Διαβόλου Κοροβιόφ** δεν είχε τι να κάνει, πέρασε από το ΟΑΚΑ, φύσηξε τρία γκολάκια και γύρισε στον Αφέντη του να του περιγράψει το ανέκδοτο του ΠΑΟ! Το τέταρτο δεν μπήκε γιατί δεν ήταν μαζί ο γάτος, κολλητός του, Μπεγκεμοτ**, αλλιώς ακόμη θα κρεμιόμουν από τα κάγκελα! Όλε!

Επίσης, με χαρούμενο ενδιαφέρον είδα με τα στραβά μου το «πέταλο» σφιχτό, δεμένο, καταπράσινο να πάλλεται σαν θεόρατη, αληθινή καρδιά και ζήλεψα για μια στιγμή που δεν ήμουν κι εγώ εκεί μέσα! Οεο!

Αγνοώ τι ακριβώς είν' αυτό που κάνει τους περισσότερους άντρες όλων των φυλών, τάξεων, πεποιθήσεων, ανεξαρτήτου μόρφωσης ή θέσης να αποτρελαίνονται με το τόπι και δεν με πειράζει να μην μάθω...

Αναγνωρίζω ότι αυτή η «γρια πουτάνα», η «ψυχώ μαμά», η στρογγυλή και γλιστερή θεά μπορεί να προσφέρει συγκινήσεις. Είναι η άπιαστη γκόμενα που όταν σου κάτσει, αγγίζεις προσωρινά την παράνοια· προσωρινά, γιατί μέχρι να σου ξανακάτσει, έχει πάει με όλους τους άλλους.

Για να χαρίζει σε όλους μερίδια δόξας και ξεφτίλας, συχνά άνισα, αλλά πάντα ικανά για να κρατιούνται όλοι Πιστοί στις θέσεις τους, τα κάγκελα!

*στίχοι από το τραγούδι "Παράξενη Πόλη", Τρύπες

**ήρωες, βοηθοί του Διαβόλου, από το βιβλίο «Μάστερ και Μαργαρίτα» του Μπουλγκάκοφ.

photos: "wet" set  by joojo

-  μα, πέφτουν;

- πέφτουν, αν αρχίσεις να σκέφτεσαι έξω από το κουτί

photo by Katie Lee

Υπάρχει μια μέρα

που βιάζεται να φύγει

και τσουλάει τα ροδάκια της γοργά εκεί που νομίζει μακριά,

ξεσηκώνοντας σύννεφα θορύβου

Κι άλλο τόσο δεν θέλει να ξημερώσει,

από φόβο μην τελειώσει το ταξίδι πριν από της ζήλειας τους αποχαιρετισμούς

Είναι σκονισμένη από την ρουτίνα,

με ιμάντες ξεχειλωμένους από τους ψίθυρους της τριβής

μα όταν με φόρα σκοντάφτει στις στοίβες υποχρεώσεων,

σείεται και τινάζει πολύχρωμες υποσχέσεις καλοκαιριού

Είναι βαριά και νεφελώδης από την κούραση,

ανάλαφρη από την ανυπομονησία

Έχει την κλειδαριά σπασμένη

από τις αλλεπάλληλες διαρρήξεις της μικροσκοπικής νύχτας

αλλά πάντα επιστρέφει με όλες τις ώρες της γεμάτες

είναι μικρή

χωράει μόνο ένα σύντομο καλοκαίρι

γι΄αυτό βιάζεται να φύγει, να το προλάβει πριν την νύχτα

βιάζεται τόσο να φύγει,

που όλο να φεύγει θέλει

TESTING...

Μια φιέστα ατάραχη, απέριττη

παλιά, όσο κι ο χρόνος,

χρυσή και πλούσια, των γινομένων

με την σκοτεινή λάμψη της παρακμής

όπου μισοί γιορτάζουν κι άλλοι μισοί εύχονται

κι όμως, η γιορτή είναι μικρή

είναι όλοι καλεσμένοι

κι είναι εδώ όσοι θέλουν να είναι

απόψε αφήνουμε τα πηλίκα έξω από την πόρτα

κι όλα είναι όπως πρέπει

με την κυρία κίτρινη:

«anejo»

αυτή δεν είναι για σφηνάκια απανωτά, ούτε για παρέες βιαστικές

θέλει αργή, μελετημένη κατανάλωση

ημίφως, για να ξεδιπλωθεί η κουβέντα, να τονίσει την καυτή γεύση της που θα παρασύρει τα χαμόγελα

σκοτάδι που αναδεικνύει την επιβλητική της φωτεινότητα

χορό λικνιστό, πληθωρικό

έτσι, χαρίζει διαύγεια στους από τον χρόνο αβαρείς

αυτή, είναι η γιορτή για το τέλος της άνοιξης και την αρχή του καλοκαιριού

(κι είναι ακόμα ανόρεκτο αυτό το καλοκαίρι

μουτζουρώνει και τσαλακώνει τα σχέδια για διακοπές

άκεφο, παρακολουθεί τους παραθεριστές από το παράθυρο

μπουκώνει από την ζέστη, μα δεν εκρήγνυται –ακόμα...

πάει εκδρομή σε φρουτο-λαχανόκηπο

και παίρνει την τεκίλα που έμεινε σε πλαστικό για το σπίτι...)

λίγο ακόμα και θα ρθει

λίγο ακόμα και θα περάσει..

να που στην πόρτα μυρίζει κλεισμένη βαλίτσα

ιδρώτας αντηλιακού και

ανάμεσα στις σελίδες του σημειωματάριου

φρέσκο θυμάρι

η γιορτή αυτή δεν τελειώνει

παρά όταν αρχίζει η επόμενη

όταν θα ξεραθούν τα χείλη

είναι όλοι καλεσμένοι

κι είναι δω όσοι θέλουν να είναι

photos: from "Bar Patillas"set by Alberto Uyarra