Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
 

Κωστής Παπαγιώργης: Η σημασία της μάχης του Μαραθώνα

Ένα βιβλίο του Richard Billows εξηγεί γιατί αυτή η θρυλική μάχη όρισε τη μοίρα του δυτικού πολιτισμού
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΙΣΤΟΡΙΑ | ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗΣ 21.12.2017
Μάχη Αθηναίου οπλίτη και Πέρση στρατιώτη (480 π.Χ.). Ανασχεδιασμός παράστασης ερθρόμορφου κάλυκα για το ελληνικό γραμματόσημο με κωδικό GR 2437, που κυκλοφόρησε το 2010

Οι φιλολογικές εργασίες που γράφονται απανωτά από καταρτισμένους φιλολόγους των αμερικανικών (και άλλων) πανεπιστημίων για ελληνικά θέματα δεν ερεθίζουν μόνο την περιέργεια του κοινού, και δη του ελληνικού. Ό,τι διδαχτήκαμε εξ απαλών ονύχων στο δημοτικό, κατόπιν στο γυμνάσιο και πολλοί στο πανεπιστήμιο, οι ιστορικοί –εν προκειμένω του Κολούμπια– το ανανεώνουν με φιλολογικά και ιστορικά στοιχεία που είναι αποτελέσματα πολύχρονης εργασίας και ενός έρωτα για τα ελληνικά πράγματα.


«Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι να ανασυνθέσει την ιστορική πραγματικότητα της μάχης που διεξήχθη στην πεδιάδα του Μαραθώνα, σαράντα περίπου χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα, ανάμεσα σε έναν περιορισμένο αριθμό Αθηναίων και στον κατά πολύ μεγαλύτερο αριθμητικά στρατό των Περσών εισβολέων, καθώς και να ρίξει φως σε ένα ακόμα γεγονός: τον αστραπιαίο τρόπο με τον οποίο κινήθηκε ολόκληρο το αθηναϊκό στράτευμα (περίπου έξι χιλιάδες άνδρες) από τον Μαραθώνα στην Αθήνα για να εμποδίσει τις περσικές δυνάμεις να καταλάβουν την πόλη, ενώ οι υπερασπιστές της βρίσκονταν μακριά – τόσο η επική μάχη όσο και η ταχύτατη πορεία πραγματοποιήθηκαν την ίδια μέρα, η μάχη το πρωί, η πορεία το απόγευμα. Τα παραπάνω γεγονότα, πέρα από αυτό καθαυτό το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν, είχαν τεράστια σημασία για το μέλλον της κλασικής Ελλάδας και, κατ' επέκταση, του δυτικού πολιτισμού και της δυτικής κοινωνίας».

 

Ο συγγραφέας της Μάχης του Μαραθώνα σημειώνει πως κάποιοι σημερινοί ιστορικοί χλευάζουν την άποψη ότι η κλασική Ελλάδα ήταν το λίκνο του δυτικού πολιτισμού. Η χλεύη, προφανώς, δεν αφορά την ίδια την κλασική Ελλάδα όσο τη σύγχρονη εξέλιξη του δυτικού πολιτισμού. Τι συνέβη στην Ευρώπη μεταξύ 16ου και 19ου αιώνα; Ο Billows επιμένει ότι η Ελλάδα ήταν λίκνο του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού. Όσοι ενδέχεται να απεχθάνονται τα κείμενα του Θουκυδίδη, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη κ.λπ., πιθανότατα πιστεύουν ότι θα ήταν προτιμότερο να είχαν νικήσει οι Πέρσες. Πέραν τούτου, όμως, μια διαφορετική έκβαση της Μάχης του Μαραθώνα θα είχε επηρεάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό όχι μόνο τους Έλληνες του 5ου αιώνα αλλά και τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς του 21ου αιώνα μ.Χ.

 

Μια διαφορετική έκβαση της Μάχης του Μαραθώνα θα είχε επηρεάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό όχι μόνο τους Έλληνες του 5ου αιώνα αλλά και τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς του 21ου αιώνα μ.Χ.


Αν λογαριάσουμε ότι μετά τον θάνατο του Πάτροκλου ο Αχιλλέας διοργάνωσε προς τιμήν του νεκρού φίλου του μια σειρά από αθλητικές (ήτοι πολεμικές) δοκιμασίες, όπως το τρέξιμο, η πάλη, η μονομαχία με δόρυ, η τοξοβολία, η πυγμαχία και η αρματοδρομία, καταλαβαίνουμε ότι η μέγιστη ακτινοβολία ανήκε στις αρετές του πολεμιστή. Ο Αχιλλέας, για παράδειγμα, ήταν ο πιο ψηλός, ο πιο ισχυρός, ο πιο γρήγορος στα πόδια, ο ικανότερος στην πάλη, με το καλύτερο άρμα και τα ταχύτερα άλογα.


Ιδιαίτερη σημασία δίνει ο συγγραφέας στο δάνειο φοινικικό αλφάβητο. «Αυτό το αλφάβητο ήταν αμιγώς συμφωνογραφικό, δεν διέθετε δηλαδή σύμβολα για τα φωνήεντα. Ένα γραπτό κείμενο, επομένως, αποτελούνταν από μια διαδοχή συμφώνων μόνο, ήτοι ένα είδος μηχανισμού απομνημόνευσης με βάση το οποίο ο αναγνώστης έπρεπε να ενθέσει, είτε από μνήμης είτε με την εις άτοπον απαγωγή, τα σωστά φωνήεντα για να σχηματιστούν λέξεις με νόημα. Όταν κάποιοι Έλληνες έμποροι έμαθαν το αλφάβητο αυτό και προσπάθησαν να το προσαρμόσουν στην ελληνική γλώσσα, πρώτον, έκαναν μια ανακάλυψη και, δεύτερον, είχαν μια ιδέα. Η ανακάλυψη ήταν πως μερικά από τα σύμβολα της φοινικικής γραφής αντιπροσώπευαν σύμφωνα που δεν υπήρχαν στα ελληνικά. Η ιδέα ήταν να τα χρησιμοποιήσουν ως σύμβολα για τα φωνήεντα. Έτσι, γεννήθηκε το ελληνικό αλφάβητο, το πρώτο πραγματικό αλφαβητικό σύστημα γραφής στον κόσμο, με την έννοια ότι για πρώτη φορά όλοι οι φθόγγοι μιας προφορικής γλώσσας μετατράπηκαν σε γραπτά σύμβολα, σύμβολα με τα οποία σχημάτιζαν λέξεις και κείμενα που μπορούσαν αυτομάτως να αναγνωσθούν. Η σημασία της μετατροπής που έκαναν οι Έλληνες στο φοινικικό αλφάβητο δύσκολα μπορεί να μεγαλοποιηθεί – ήταν τόσο εύκολο να μάθει κανείς το ελληνικό αλφάβητο με τα είκοσι τέσσερα έως τριάντα γράμματα, ώστε για πρώτη φορά κατέστη εφικτή η ευρεία διάδοση της γραφής και της ανάγνωσης». Συμπέρασμα: όλα τα σημερινά δυτικά αλφάβητα, λατινικό, κυριλλικό και νεοελληνικό, κατάγονται από το αλφάβητο που επινόησαν οι αρχαίοι Έλληνες το 800 π.Χ. περίπου.

 

Η ηρωοποίηση του Μιλτιάδη ήταν αναπόφευκτη. Αυτός είχε την ιδέα να εξέλθει από την πόλη η οπλιτική δύναμη και να οργανωθεί στον Μαραθώνα.
Η ηρωοποίηση του Μιλτιάδη ήταν αναπόφευκτη. Αυτός είχε την ιδέα να εξέλθει από την πόλη η οπλιτική δύναμη και να οργανωθεί στον Μαραθώνα.


Αν ο αναγνώστης διερωτηθεί τι σχέση έχει η γλώσσα με τη μάχη, η απάντηση είναι συντριπτική: ο ελληνικός πολιτισμός ήταν βαθύτατα ανταγωνιστικός, μπορεί να δανειζόταν ιδέες όπως το αλφάβητο, αλλά η μεγαλοφυΐα του μετέτρεπε το δάνειο σε ελληνική προίκα. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες, τα όπλα, η φιλοσοφία, οι τραγωδίες, ήταν η απόδειξη ότι αυτός ο λαός ήταν πολεμικός, αλλά είχε και τον Όμηρο για να αθανατίζει τις μάχες του. Και να ανανεώνει την τακτική βέβαια, διότι ο ομηρικός ήρωας πολεμούσε μόνος, ενώ ο δημοκράτης οπλίτης πολεμούσε μέσα στη φάλαγγα.


Το κεφάλαιο για την άνοδο της περσικής αυτοκρατορίας είναι ένα από τα πλέον κατατοπιστικά του βιβλίου, καθότι γίνεται αναλυτικότατη περιγραφή της γεωγραφίας, των λαών (Λυδοί, Κάρες, Λύκιοι, Πισίδες, Παμφυλείς, Φρύγες, Μυσοί, Βιθυνοί, Παφλαγόνες, Καππαδόκες, Κίλικες, Αρμένιοι και Έλληνες φυσικά) και των ηθών. Η εξέχουσα θέση των Μήδων οφειλόταν στο γεγονός ότι ήταν ικανότατοι έφιπποι πολεμιστές, ίσως οι καλύτεροι του αρχαίου κόσμου, λόγω των εξαιρετικών αλόγων που εξέτρεφαν. Ανάλογη θέση είχαν στον περσικό στρατό οι τοξότες και οι ακοντιστές. Όσο για την τακτική των Περσών την ώρα της μάχης, ήταν η εξής: πλησίαζαν τον αντίπαλο στρατό σε απόσταση βολής, όπου σταματούσαν στήνοντας ένα τείχος με τις ασπίδες από πλεγμένα κλαδιά λυγαριάς, και, οχυρωμένοι πίσω από αυτό, εκτόξευαν με ταχύτητα τα βέλη τους στον εχθρό. Νότα μπένε: ο Πέρσης τοξότης μπορούσε να ρίχνει μια βολή ανα μερικά δευτερόλεπτα.


Η στρατηγική επίνοια του Μιλτιάδη παρέμεινε παροιμιώ δης. Μολονότι ο πόλεμος στην Ελλάδα δεν είχε εξελιχθεί τόσο ώστε να αναδεικνύει την εφευρετικότητα ή την εξυπνάδα των στρατηγών, ο στρατηγός κατέστρωσε ένα ιδανικό σχέδιο μάχης. Η παραδοσιακή τακτική της οπλιτικής φάλαγγας ήταν απλούστατη: οι άνδρες σχημάτιζαν ορθογώνιο που απαρτιζόταν από στοίχους και οχτώ ή περισσότερους ζυγούς, όπου κάθε στοίχος αποτελούσε ένα άθραυστο τείχος από ασπίδες που θύμιζε κινούμενο φρούριο. Οι άνδρες που θα έφταναν σε απόσταση βολής από τους Πέρσες θα έπρεπε να αρχίσουν να τρέχουν, ώστε να μειωθεί τάχιστα ο χρόνος έκθεσής τους στα βέλη των αντιπάλων. Άλλωστε, ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι οι Αθηναίοι στον Μαραθώνα ήταν οι πρώτοι Έλληνες οπλίτες που επιτέθηκαν τροχάδην στο αντίπαλο στράτευμα. Το ιδιοφυές στρατήγημα του Μιλτιάδη ήταν καινοφανές, καθότι ο πόλεμος στην Ελλάδα δεν είχε εξελιχθεί τόσο ώστε να αναδεικνύει την εφευρετικότητα των στρατηγών. Προφανώς, η τακτική του ήταν εκατό χρόνια μπροστά από την εποχή του.

 

Είναι γνωστό ότι οι Πέρσες πολέμησαν με ανδρεία. Επρόκειτο για περήφανο λαό που είχε συγκροτήσει μεγάλη αυτοκρατορία και δικαιολογημένα είχε κερδίσει τη φήμη του αήττητου. Καθώς το αθηναϊκό κέντρο ήταν σκοπίμως αδύναμο, οι Πέρσες προχώρησαν σε ικανό βάθος, ωστόσο τα ισχυρά άκρα του αθηναϊκού στρατεύματος δεν άργησαν να υπερτερήσουν, με αποτέλεσμα οι Πέρσες να υποχωρήσουν, τρέχοντας προς τα πλοία τους. Ήδη η μάχη είχε κερδηθεί. Οι απώλειες είναι ενδεικτικές: 192 Αθηναίοι έπεσαν στο πεδίο της μάχης και 11 Πλαταιείς. Αντίθετα, οι νεκροί Πέρσες άγγιξαν τον αριθμό των 6.400. Η καταμέτρησή τους ήταν σχολαστική, διότι οι Αθηναίοι είχαν τάξει στην Άρτεμη μια κατσίκα για κάθε σκοτωμένο αντίπαλο.


Η ηρωοποίηση του Μιλτιάδη ήταν αναπόφευκτη. Αυτός είχε την ιδέα να εξέλθει από την πόλη η οπλιτική δύναμη και να οργανωθεί στον Μαραθώνα. Ο θάνατος του πολέμαρχου Καλλίμαχου ανέδειξε τον Μιλτιάδη σε μοναδικό συντελεστή της νίκης. Ωστόσο, τον επόμενο χρόνο μια απερίσκεπτη εκστρατεία στις Κυκλάδες είχε καταστροφικά αποτελέσματα για τον Μιλιτιάδη, καθότι οι εχθροί του βρήκαν την ευκαιρία να εκδικηθούν. Έτσι, σημειώνει ο Billows, οι Αθηναίοι έδειξαν τη σκοτεινή πλευρά της δημοκρατίας τους – ήτοι τη ζηλοφθονία...


«Ό,τι κι αν είχε συμβεί», δηλώνει συμπερασματικά ο συγγραφέας, «θα ήταν αναμφίβολα πολύ διαφορετικό από αυτό που συνέβη στην αρχαία Ελλάδα χωρίς τη γόνιμη συμβολή Αθηναίων, όπως ο Θεμιστοκλής ο Περικλής, ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης, ο Αριστοφάνης και ο Μένανδρος, ο Θουκυδίδης και ο Σωκράτης, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, ο Ισοκράτης και ο Δημοσθένης, ο Ικτίνος και ο Φειδίας και όλοι οι υπόλοιποι. Όσο παρωχημένο κι αν ακουστεί, η Μάχη του Μαραθώνα υπήρξε καθοριστικός σταθμός στην ιστορία της Δύσης. Οι δέκα χιλιάδες Αθηναίοι που πήραν τα όπλα και εφόρμησαν πάνω στους Πέρσες εκείνη τη μέρα έσωσαν –με όλη τη σημασία της λέξεως– τον δυτικό πολιτισμό».

 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ
8 σχόλια
Ταξινόμηση:
Προηγούμενα 1 Επόμενα
avatar Γράφων 21.12.2017 | 08:00
(α) Είναι της μοίρας μας γραφτό λόγω τοπογεωγραφίας να δίνουμε μάχες για άλλους. Δυστυχώς από το Ματζικέρτ και δώθε, όχι με απόλυτη επιτυχία.

(β) Η πολεμική τεχνολογία, ο λόγος της μάχης και ο τρόπος διεξαγωγής αυτής ήταν τα αίτια της νίκης: άλλο η πέλτη άλλο το hόπλον, άλλο να προστατεύεις βωμούς κι εστίες κι άλλο να είσαι χιλιάδες χιλιόμετρα από το σπίτι σου, άλλο να ξέρεις ότι σκοπός σου είναι να σκοτώσεις όσους πάει κι άλλο με τα νούμερα του στρατού να προσπαθείς να τρομάξεις τον αντίπαλο.

(γ) Σε μια πρόσφατη συνέντευξη της η Αρβελέρ μετέφερε κάποια δεδομένα: από όλους τους Ευρωπαίους μόνο οι Τούρκοι είναι διατεθειμένοι να πεθάνουν για την πατρίδα.

Το ένστικτο εθνικής επιβίωσης μας φαίνεται το έχει οικειοποιηθεί η ΧΑ ή της το έχουμε εκχωρήσει εμείς. Αν κι απ' αυτούς είμαι σίγουρος ότι η πλειοψηφία για άλλους λόγους είναι στο πάρτυ. Φαίνεται ότι είμαστε πολύ ντελικάτοι για να προστατέψουμε την πατρίδα μας πλέον. Σαν τους πουρκουάδες.

Κι όχι μόνο αυτό, αν κανείς ρομαντικός εκφραστεί έτσι τι 'φασίστας' και 'εθνικιστής' έχει να ακούσει δεν λέγεται.

(δ) Μέχρι να περιπλεύσουν την Αττική οι Πέρσες ΤΡΕΧΟΝΤΑΣ είχαν επιστρέψει στην Αθήνα οι Αθηναίοι κι ήταν έτοιμοι να αποκρούσουν το περσικό ναυτικό. Τρέχοντας, μετά από μάχη, φορτωμένοι με πανοπλία.

(ε) Ο Καστοριάδης το λέει πιο όμορφα από ότι μπορώ να το μεταφέρω εγώ. Η δημοκρατία αναπτύχθηκε ακριβώς διότι όλοι πολεμούσαν σε φάλαγγα. Ο ένας προστάτευε τον άλλον και όλοι μαζί προχωρούσαν μπροστά. Ακριβώς αυτό που πρέπει να κάνουν οι δημοκρατίες.

Κι εκεί είναι που ο άκρατος και άκριτος δικαιωματισμός βάλλει κατά της δημοκρατίας. Όταν το εγώ υπερυψούται του συνόλου. Εκεί δεν υπάρχει δημοκρατία αλλά ατομοκρατία. Παει ο δήμος, πάει ο λαός δηλαδή.
avatar NIKOS-NIKOS 21.12.2017 | 12:44
Οι ίδιες φανταστικές εθνικιστικές ιστορίες. Οι Αθηναίοι δεν έσωσαν τον "δυτικό" πολιτισμό, παρά μόνο το θησαυροφυλάκιό τους (Μουνιχία) από τα χέρια των Περσών και τίποτα παραπάνω. Ο πολιτισμός ήταν και είναι πάντα ένας δεν έχει γεωγραφικό προσανατολισμό. Έχει μόνο εθιμοτυπικές αποχρώσεις κατά τόπους. Όσο για την χιλιοειπωμένη ιστορία του αλφαβήτου ας μας εξηγήσουν οι σοφοί μας ποιοί ήταν επιτέλους οι εξαφανισμένοι σήμερα Φοίνικες; Μήπως οι Αιθίοπες, Ερυθραίοι, Φοίνικες, Άραβες, Λίβυοι,Ίβηρες, Αλβανοί (που ετυμολογικά ταυτίζονται) προϊστορικά ξεκίνησαν από την ίδια περιοχή, πριν βαφτίσουν τις ανάλογες γεωγραφικές περιοχές στους ιστορικούς πια χρόνους;
avatar Γράφων 21.12.2017 | 15:53
Ο Richard Billows είναι (Έλλην) εθνικιστής;

Είστε υπέρ του Ισοκράτη βλέπω.
avatar NIKOS-NIKOS 21.12.2017 | 17:57
Δεν είπα ότι είναι Έλλην εθνικιστής απλά επαναλαμβάνει την "εθνικιστική" αθηναϊκή προπαγάνδα του Θουκυδίδη όπως και οι περισσότεροι κλασικιστές. Παραμυθένια μισόλογα που σκοπίμως αποκρύπτουν το πραγματικό κίνητρο του πολιτισμού μας.
avatar Γράφων 22.12.2017 | 07:14
Αγαπητέ Νικο Νίκο
Αναπαράγετε την πιο σκοτεινή προπαγάνδα. Σαν μια φίλη φεμινίστρια που κατηγορούσε την αρχαία Αθήνα γιατί δεν ψήφιζαν οι γυναίκες όταν στην Ελβετία ψήφισαν το 1974.

Το κίνητρο όλων των πολιτισμών, όπως και των ανθρώπων, είναι η επιβίωση και η ανάπτυξη. Αυτό μπορείς να το κάνεις όντας δουλος του Φαραώ ή ως ελεύθερος στην εκκλησία του δήμου. Μπορείς να έχεις σατραπειες με πλούσιους ανθυποβασιλιαδες ή να βάζεις τους πλουσιους να πληρώνουν για θεατρικές παραστάσεις και τριήρεις. Μπορείς να έχεις θεούς τέρατα ή βλοσυρούς τιμωρούς ή θεούς που σου μοιάζουν και τους δουλεύεις και λίγο.

Όταν μισούμε με τόσο πάθος τον δυτικό πολιτισμό ας σκεφτόμαστε και την αντιπρόταση. Τζένγκις Χαν; Ταμερλάνος; Πολ Ποτ; Ξέρξης; Μωάμεθ ο Πορθητής;
Tor Mentor Tor Mentor 21.12.2017 | 21:35
"Παραμυθένια μισόλογα που σκοπίμως αποκρύπτουν το πραγματικό κίνητρο του πολιτισμού μας."

Το οποίο ήταν;
avatar NIKOS-NIKOS 22.12.2017 | 13:51
Χρυσός!
Ακόρεστος πλουτισμός μέχρι αυτοκαταστροφής.
avatar mimikos 24.1.2018 | 02:15
Τοσο θολομένοι πια με το χρυσο,που εφταναν να ικανοποιουνται με ενα στεφανι ελιας.Ελεος βρε Νικο-Νικο
Προηγούμενα 1 Επόμενα

ΕΙΔΗΣΕΙΣ/ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ/ΔΗΜΟΦΙΛΗ

CITY GUIDE/ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ/ΠΡΟΣΦΑΤΑ